Suriye, ABD'nin teröre destek veren ülkeler listesinden çıkarılmak için Washington'la yürüttüğü müzakereler kapsamında Rus petrolü ithalatını keskin bir şekilde azaltmayı teklif etti. Reuters'a konuşan, görüşmelere yakın üç kaynak bu bilgiyi doğruladı.
Bu hamle, ülkenin Batı'ya siyasi yönelmesine rağmen Rus ham petrolüne büyük ölçüde bağımlı hale gelmesinin ardından Suriye'nin enerji politikasında ciddi bir değişiklik anlamına geliyor.
Görüşmeler hakkında doğrudan bilgi sahibi Suriyeli bir kaynak, Amerikalı bir yetkili ve konuya vakıf bir başka kişi, üst düzey Suriyeli yetkililerin son aylarda Rus petrol alımlarını azaltmaya hazır olduklarını ifade ettiklerini söyledi. Üç kaynak da müzakereler hakkında kamuoyu önünde açıklama yapmaya yetkili olmadıkları için isimlerinin gizli kalması koşuluyla konuştu.
Kaynaklara göre Washington, listenin dışına çıkarılma için resmi bir koşul olarak ithalatın azaltılmasını açıkça şart koşmadı. Suriye'nin Rus petrol ithalatını azaltmaya hazır olduğu bilgisi daha önce kamuoyuyla paylaşılmamıştı.
Arap Çağdaş Araştırmalar Merkezi'nden Suriyeli analist Navar Saban, Rus petrolünün yerine başka bir kaynağın hemen konulamayacağını, aksi takdirde akaryakıt sıkıntısı veya daha yüksek ithalat maliyetleri riski doğacağını belirtti. Saban, "Uzun vadede Şam üzerindeki etki, Washington'un bu baskıyı alternatifler sunarak dengelemesine bağlı" dedi.
Saban'a göre ABD, Rusya'nın Suriye'deki siyasi pozisyonlarının bir kısmını kaybetmesinin ardından etkisini sürdürmesini sağlayan ekonomik ağı hedef alıyor. Dışişleri Bakanlığı'ndan bir yetkili, Washington'un Suriye'yi ülkenin yeniden inşası sürecinde güvenilir kurumsal ortaklarla, özellikle de Amerikan şirketleriyle çalışmaya teşvik ettiğini ve Şam'ın Rusya'ya yönelik Amerikan yaptırımlarına uymasını beklediğini söyledi.
Reuters'ın sorularını yanıtlayan bir Beyaz Saray yetkilisi ise "teröre destek veren ülke" statüsünün kaldırılması ile Rus petrol ithalatının azaltılması arasında bir bağlantı olmadığını ifade etti. Buna rağmen, Amerikalı yetkili ve görüşmelere yakın diğer kaynak, Washington'un bu statünün kaldırılması müzakereleri sırasında Suriye'den bu tedarikleri keskin bir şekilde azaltma taahhüdü istediğini ve aldığını söyledi.
Suriyeli kaynağa göre Amerikalı yetkililer Şam'a, Rus petrol alımlarının durdurulmasının ülkenin listeden hızlı ve sorunsuz bir şekilde çıkarılma şansını artıracağını söyledi. Suriye tarafı ise bu statünün kaldırılmasının ülkenin daha çeşitli bir enerji tedarik ağı kurmasını sağlayacağını belirtti.
Suriye'ye yönelik Batı yaptırımlarının çoğu kaldırılmış olsa da ülkenin petrol tedarik seçenekleri hâlâ oldukça kısıtlı. Turkiyetoday'in verilerine göre Suriye'ye Rus petrol sevkiyatı bu yıl yüzde 75 artarak günde yaklaşık 60.000 varile ulaştı. Bu miktar Rusya'nın toplam petrol ihracatının küçük bir kısmını oluştursa da Moskova'yı Suriye'nin ana ham petrol tedarikçisi haline getirdi.
Suriyeli kaynak, "Bugün Suriye, Rus petrolüne kendi tercihinden değil, zorunluluktan bağımlı" dedi. Suriyeli yetkililer Washington'a sık sık, ülkenin başka kaynaklardan petrol alabilmesi için "teröre destek veren ülke" statüsünün kaldırılması gerektiğini, çünkü şu anda gerçek bir alternatifleri olmadığını söylüyor.
Kaynaklardan hiçbiri ithalatın azaltılması için bir takvim veya potansiyel yeni ham petrol tedarikçileri belirtmedi. Enerji sektöründen Suriyeli bir yetkili, Şam'ın halihazırda yeni tedarikçiler aradığını ve "radikal bir değişiklik" beklendiğini söyledi. Geçtiğimiz ay Fransız enerji şirketi TotalEnergies, Suriyeli yetkililerle olası bir açık deniz arama anlaşmasını görüştü. Haziran ayında Suriye, doğal gaz üretimini yeniden canlandırmak için ConocoPhillips ve Novaterra ile bir anlaşma imzaladı.
Terör listesinde yer almak, Suriye'ye uygulanan son büyük yaptırım tedbiri olarak kaldı. Suriye, 1979'dan beri ABD'nin teröre destek veren ülkeler listesinde yer alıyor. Başkan Donald Trump yönetimi ve Kongre'nin eski Devlet Başkanı Beşar Esad'ın devrilmesinin ardından daha geniş kapsamlı yaptırımları kaldırmasının ardından bu, Suriye'ye hâlâ uygulanan tek önemli ABD yaptırımı. Suriye, Küba, İran ve Kuzey Kore ile birlikte listede kalan dört ülkeden biri.
Trump, 8 Temmuz'da Suriye'yi listeden çıkarma niyetini Kongre'ye bildirdi ve böylece 45 günlük bir bildirim süreci başlattı. Bu süre zarfında başkanın, Suriye'nin son altı ayda uluslararası terör eylemlerini desteklemediğini ve gelecekte bu tür eylemleri desteklemeyeceğine dair garantiler verdiğini onaylaması gerekiyor. Esad'ın devrilmesinin ardından yeni Suriye hükümeti, ülkenin artık bölgesel ve uluslararası güvenlik için bir tehdit oluşturmayacağı sözünü verdi. Şam, ABD liderliğindeki IŞİD karşıtı koalisyona katıldı ve Irak ile Lübnan sınırlarında silah kaçakçılarına yönelik operasyonlar düzenlediğini düzenli olarak duyuruyor.
Washington, Rus etkisini azaltmaya çalışıyor. Rusya, daha önceki ABD yaptırım hafifletme koşullarına dahil edilmemişti ancak Washington son zamanlarda Suriye'nin Moskova'dan uzaklaşmasını istediğini açıkça sinyal verdi. Kongre, Pentagon'a Rusya'nın Suriye'deki etkisini sınırlamanın ve Rus güçlerinin Tartus deniz üssü ile Hmeymim hava üssünden çekilmesini sağlamanın yollarını değerlendirme talimatı verdi.
