Geçen yıl fırlatılan bir SpaceX Falcon 9 roketinin üst kademesi, 18 ay boyunca kontrolsüz bir şekilde dolaştıktan sonra Ay'a çarptı. NASA'ya göre saatte yaklaşık 8.640 kilometre hızla gerçekleşen çarpışma, Dünya için herhangi bir tehlike oluşturmuyor. Bilim insanları, bu beklenmedik olayın Ay yüzeyinde yeni bir krater oluşturduğunu ve değerli bilimsel veriler sağlayacağını belirtiyor.
BBC'nin haberine göre NASA, olayın Dünya için bir tehlike oluşturmadığını vurguladı. SpaceX'in Falcon 9 roketi, şirketin 'Dünya yörüngesine ve ötesine insan ve yük taşımak için güvenilir ve emniyetli bir araç' olarak tanımladığı, yeniden kullanılabilir iki kademeli bir rokettir.
Söz konusu roket, geçen yıl ABD ve Japonya'nın ortak misyonu kapsamında Ay'a iki iniş aracı ve bilimsel ekipman taşımak üzere fırlatılmıştı. Bu araçlardan Blue Ghost başarıyla Ay'a iniş yaparken, Resilience iniş girişimi sırasında düşerek parçalandı.
Falcon 9'un bir kısmı yeniden kullanılmak üzere Dünya'ya dönmek üzere tasarlanmıştır. Ancak roketin diğer parçaları uzayda ayrışır ve yörüngede kalır, ta ki zamanla başka bir gök cismiyle çarpışana kadar.
NASA'ya bağlı Yakın Dünya Nesneleri Araştırma Merkezi'ne (CNEOS) göre, roketlerden birinin üst kademesi Ay'a çarpacak. ABD uzay ajansı bu sonuca, bağımsız gökbilimcilerin Ocak 2025'te fırlatılan bir roket parçasının rastgele bir yörüngede Ay'a doğru ilerlediğini tespit etmesinin ardından vardı.
Söz konusu cisim, beş katlı bir bina büyüklüğünde ve en az 4.000 kilogram ağırlığında. Dört tonluk bu çelik kütle, Ay yüzeyine çarparak paramparça oldu.
Gökbilimci Bill Gray'e göre, SpaceX'e ait bu cisim Ay'ın Dünya'dan görünen aydınlık kısmında bulunan Einstein Krateri'nin yakınına düşecek. Ancak uzmanlar, çarpışmanın çıplak gözle görülemeyeceğini söylüyor. Güçlü teleskoplara sahip kişiler, Ay yüzeyinden yayılan kısa bir parlamayı gözlemleyebilir. NASA'ya göre çarpışma saatte yaklaşık 8.640 kilometre hızla gerçekleşti.
Kuzey ve Güney Amerika'daki büyük teleskoplar, NASA'nın Ay Keşif Yörünge Aracı ve Güney Kore'nin Danuri sondası, bu parlamayı, toz bulutunu ve yeni oluşan krateri izleyecek. Ayrıca, uygun ekipmana sahip gönüllüleri çarpışmayı görüntülemek üzere toplayan bir sivil bilim girişimi de devam ediyor.
Toz bulutunun gözlemlenmesi, bu rastgele çarpışmayı değerli bir bilimsel deneye dönüştürebilir. Çarpışma sonucunda yaklaşık 20 metre çapında ve 4 metre derinliğinde yeni bir krater oluştuğu tahmin ediliyor.
Bilim Müzesi uzay bölümü başkanı Libby Jackson, 'Çarpışmayı önceden bilmemiz bilim için son derece değerli. Bu çarpışma bilim insanları için çok heyecan verici çünkü ne zaman olacağını, Ay'a çarpacak roket kademesinin hızını ve kütlesini önceden biliyoruz. Normalde her gün Ay'a düşen göktaşları hakkında bu tür bilgilere sahip olmuyoruz' dedi.
Bu durum, bilim insanlarının çarpışma sonucu oluşan enkazı analiz ederken çok daha fazla veriye sahip olacağı anlamına geliyor. Fırlatılan malzemeden yansıyan ışığı inceleyerek bileşimini belirleyebilecekler ve bu da Ay'ın gelişimini ve milyarlarca yıl önce gezegen sistemlerinin oluşumunu anlamaya yardımcı olacak.
Dünya İçin Tehlike Yok
Uzmanlara göre, SpaceX roketinden ayrılan parçanın Ay'la çarpışması, Dünya da dahil olmak üzere herhangi bir tehlike oluşturmuyor. NASA sözcüsü Jimmy Russell, ajansın bilimsel amaçlarla çarpma bölgesini izlemeye devam edeceğini ancak 'Dünya için herhangi bir tehlike olmadığını' belirtti. NASA'daki bilim insanları, olaydan veri toplamayı ve uzaydaki nesneleri izleme yöntemlerini geliştirmeyi planlıyor.
Cambridge Üniversitesi Astronomi Enstitüsü'nden gökbilimci Dr. Matt Bothwell, 'Bu, Ay'a çarpan gerçekten büyük bir şey. Hiç tehlikeli değil; sadece gösteriyi izleyebiliriz' dedi.
SpaceX Roketinin Bir Parçası Nasıl Ay'a Giden Yola Çıktı?
Hikaye, geçen yıl Ocak ayında bir Falcon 9 roketinin Florida'dan iki Ay iniş aracıyla havalanmasıyla başladı. Roketin görevi, üst kademesini iki aracı Dünya yörüngesinin dışına, Ay'a giden bir yörüngeye gönderecek kadar hızlandırmaktı ve bunu başardı. Ancak kullanılmış üst kademe, onu Ay'a ve geriye götüren uzun bir yörüngede sürüklenmeye devam etti. Sonraki 18 ay boyunca Dünya, Ay ve Güneş'in kütleçekim etkisi ve hatta güneş ışığının zayıf etkisi, yörüngesini kademeli olarak değiştirdi. Cismi izleyen gökbilimciler, sonunda bu küçük etkilerin onu Ay'a doğru yönlendirdiğini ve hızının her geçen gün arttığını, güçlü bir çarpışmaya yaklaştığını tespit etti.
Uzmanlar, roket parçasının artan güneş aktivitesi ve güçlü kütleçekim kuvvetlerinin birleşimiyle adeta bir 'kütleçekim tuzağına' yakalanarak intihar rotasına sürüklendiğini belirtiyor. SpaceX'in bu tür olayların tekrarlanmaması için NASA ile acil toplantı yaptığı bildiriliyor.
Öte yandan bilim insanları, uzayın giderek bir çöp sahasına dönüştüğü konusunda uyarıyor. Daha önce bir Çin roketinin de Ay'a çarptığı hatırlatılırken, bu tür çarpışmaların oluşturduğu dev toz bulutları ve şarapnel parçalarının, insanlığın Ay'da kurmayı planladığı hassas altyapıyı ve gelecekteki insanlı görevleri tehlikeye atabileceği ifade ediliyor.
