Sayıştay'ın 2023-2024 dönemini kapsayan denetimi, devlet üniversite hastanesi Sveta Ekaterina'da kamu ihalelerinin yürütülmesi ve devlet mülklerinin kiraya verilmesinde sistematik zaaflar olduğunu ortaya koydu.
Denetlenen dönem boyunca hastanenin giderleri gelirlerini aştı. 2024 yılında Sveta Ekaterina, 6.739 milyon leva zararla kapattı; bu rakam 2023'teki 6.759 milyon leva zararla neredeyse aynı seviyede. Sayıştay'a göre mali durum hem iç hem de dış faktörlerden etkileniyor. Denetçiler, devlet hastanesinin özel kardiyoloji ve kalp cerrahisi merkezlerinin artan rekabetiyle karşı karşıya olduğunu ve bunun pazar payını giderek daralttığını belirtti.
Denetim, 2024 yılında dış hizmet giderlerinin bir önceki yıla göre yüzde 38 arttığını gösterdi. Bu giderler arasında tıbbi cihaz bakımı, onarımlar, tehlikeli hastane atıklarının işlenmesi, dışarıdan alınan tıbbi hizmetler, yazılım bakımı, güvenlik, hasta nakli ve laboratuvar kontrolleri yer alıyor. Bu artış kısmen yeni cerrahi blok B'nin ve yeni cihazların devreye alınmasıyla açıklanabilir; ancak dış hizmet giderleri diğer giderlerden neredeyse dört kat daha hızlı arttı. Karşılaştırma yapmak gerekirse, hammadde ve malzeme giderleri yüzde 10,2 arttı; bu artışın temel nedeni ilaç, tıbbi malzeme, kan ürünleri, tıbbi gazlar ve enerji maliyetlerindeki yükseliş. Personel giderleri yüzde 11,1 arttı; buna karşın çalışan sayısı 448'den 443'e hafifçe düştü. Artış, personel sayısındaki genişlemeden değil, maaş zamlarından kaynaklandı.
Denetim, hastane mülk yönetiminde de ciddi zaaflar tespit etti.
Zayıf kontrolün en çarpıcı örneği, hastane binasında 175,7 metrekarelik bir yemek hizmeti (catering) alanının kiraya verilmesi ihalesiydi. Denetçiler, daha ihale hazırlık ve yürütme aşamasında bir dizi ihlal belirledi.
Denetime göre, ihale açma kararında ihale dokümanlarının nasıl temin edileceğine dair zorunlu bilgilerin bir kısmı eksikti. Hastane belgelerin çevrimiçi olarak ücretsiz erişilebilir olduğunu iddia etse de, bu durum mevzuata uygun şekilde karara yansıtılmamıştı.
Denetçiler ayrıca komisyonun yasada öngörülen yedek üyeler olmadan atandığını ve dokümantasyonda prosedürün tam izlenebilirliğini sağlaması gereken belgelerin bir kısmının eksik olduğunu tespit etti.
En ciddi bulgulardan biri sözleşmenin kendisiyle ilgiliydi. Kazanan katılımcı aylık 3200 leva (KDV dahil) kira teklif etmişti, ancak sözleşme teklifine uymayan 3840 leva (KDV dahil) kira bedeliyle imzalandı. Denetçiler ayrıca komisyonun fiyat tekliflerini KDV hariç tutarlar olarak yanlış değerlendirdiğini, oysa teklif formunun fiyatların KDV dahil belirtilmesini açıkça öngördüğünü belirtti. Denetim raporunda, "Komisyon tarafından, katılımcıların sunduğu fiyat tekliflerinin KDV hariç olduğu yönünde tutanağa yanlış kayıt düşülmesi, bunun yarışmayı kazanan katılımcının belirlenmesi kararına da yanlış yansımasına ve sözleşmenin kazanan teklife uymayan bir kira bedeliyle imzalanmasına yol açmıştır" ifadelerine yer verildi.
Denetim, sözleşme imzalanmadan önce yasal uygunluk için belgelenmiş bir ön kontrol yapılmadığını ve sarf malzemesi giderlerinin bir kısmının kiracı tarafından önemli ölçüde gecikmeyle ödendiğini de ortaya çıkardı.
Bir diğer bulgu ise Ağustos 2024'te yeni cerrahi blok B'de toplam 55,8 metrekarelik iki odanın Klineka EAD şirketine tahsis edilmesiyle ilgiliydi. Hastanenin bu şirketle ilaç ürünleri üzerinde klinik denemeler düzenlenmesi ve yönetilmesi için bir sözleşmesi bulunuyordu ve bu faaliyetin yürütülmesi için şirkete aylık 1119,91 leva (KDV hariç) karşılığında odaları tahsis etmişti.
Yönetime göre, odalar klinik araştırma sözleşmesi kapsamındaki faaliyetlerin yürütülmesi için gerekli olduğundan ihale yapılmasına gerek yoktu. Ancak Sayıştay bu gerekçeyi kabul etmedi. Denetçiler, klinik araştırma sözleşmesi ve odaların amacı ne olursa olsun, bunların devlet mülkü olduğunu ve Kamu İşletmeleri Kanunu'nun uygulama yönetmeliğinin gerektirdiği gibi ihale veya yarışma yoluyla kiraya verilmesi gerektiğini vurguladı. Ayrıca, anlaşma imzalanmadan önce zorunlu yasal uygunluk ön kontrolünün yapıldığına dair kanıt bulunamadı ve ilk iki kira taksiti gecikmeli ödendi.
Sayıştay'ın tespit ettiği diğer eksiklikler arasında ihale açma kararlarında zorunlu bilgilerin bir kısmının bulunmaması; ihale komisyonlarında belirlenmiş yedek üyelerin olmaması; prosedürdeki tüm işlemlerin izlenebilirliğini sağlamayan eksik dokümantasyon; iç kurallarda öngörülen zorunlu belgelerin bir kısmının eksik olması yer alıyor.
Denetim sırasında hastane yeni mülk yönetimi iç kuralları kabul etti, ancak Sayıştay'a göre bu ancak denetimin başlamasından sonra gerçekleşti.
Dönem boyunca hastane, toplam tahmini değeri KDV hariç 171 milyon levanın üzerinde olan 62 kamu ihalesi açtı. Sayıştay, açık ihale, ön duyuru olmaksızın pazarlık ve doğrudan pazarlık dahil olmak üzere 13,2 milyon leva değerindeki 18 prosedürü ayrıntılı olarak inceledi.
Denetçiler, prosedürlerin hazırlık aşamasından uygulama ve sözleşmelerin kamuya duyurulmasına kadar neredeyse tüm aşamalarında sistematik ihlaller tespit etti.
Denetçiler, altı kamu ihalesinde idarenin adaylara yönelik haksız yere kısıtlayıcı koşullar koyduğunu belirledi. Tıbbi cihaz tedariki ve servis bakımı ihalelerinde hastane, Rusya'ya yönelik Avrupa yaptırım yönetmeliği kapsamında beyanname talep etmişti; oysa bu yönetmelik bu değerdeki kamu ihaleleri için geçerli değil. Sayıştay'a göre bu durum potansiyel katılımcıların sayısını haksız yere daralttı.
Bazı prosedürlerde adaylar için zorunlu şartlar eksikti, asgari seçim kriterleri tanımlanmamıştı veya adayların bu kriterleri karşıladıklarını kanıtlamaları gereken belgeler belirtilmemişti. Diğer durumlarda, sözleşme teminatları veya tekliflerin nasıl değerlendirileceğine dair bilgi eksikti.
Denetçiler, tekliflerin önceden duyurulandan farklı bir tarihte açıldığı; prosedür dokümantasyonunun usulüne uygun olarak onaylanmadığı; yüklenici belirlenirken alt yüklenici ve yürüteceği iş payının belirtilmediği; sözleşme imzalanmadan önce tüm zorunlu belgelerin sunulmadığı durumlar tespit etti.
Bazı kamu ihalelerinde ifa teminatları, geçerlilik süreleri açısından idarenin şartlarına uymuyordu; bu da sözleşmelerin yürütülmesi sırasında hastanenin çıkarlarının korunmasını zayıflatıyordu.
Sözleşmelerin ve eklerinin bir kısmı kamu ihale sicilinde yayımlanmamış veya gecikmeli yayımlanmıştı. Bazı prosedürler için sözleşme kapanış ilanları eksikti, bazılarında ise yasal süreden sonra gönderilmişti. Sözleşme değişikliklerinin yayımlanmasında da gecikmeler tespit edildi.
Sayıştay'ın nihai değerlendirmesi, tespit edilen zaafların bir kısmı denetim sırasında giderilmiş olsa da, kamu ihaleleri ve devlet mülk yönetimi alanındaki mali yönetim ve kontrol sistemlerinin kamu kaynaklarının yasal ve şeffaf bir şekilde harcanmasını garanti edecek kadar etkin çalışmadığı yönünde.
