Rusya, dört yıllık aranın ardından 61. Venedik Bienali'ne ulusal pavyonuyla geri döndü. Bu durum, bu yılki edisyonun en ciddi siyasi ve toplumsal tartışmalarından birine yol açtı. Bienal bahçelerindeki (Giardini) Rus pavyonunda sergilenen "Ağacın Kökleri Gökyüzünde" adlı proje, yaklaşık 40 sanatçıyı bir araya getirdi ancak daha duyurulduğu anda sert bir tepkiyle karşılaştı.
Rusya'nın katılımına 20 AB ülkesinin kültür bakanı, Avrupa Komisyonu, Ukraynalı yetkililer, Avrupa Parlamentosu milletvekilleri ve İtalya Kültür Bakanı karşı çıktı. Bulgar Haber Ajansı'nın (BTA) aktardığına göre temel argüman, Moskova'nın bu varlığını devam eden Ukrayna savaşı ve Ukrayna kültürel mirasının yıkımı karşısında bir meşruiyet aracı olarak kullanabileceği yönündeydi.
Tartışma, Bienal'in açılışı arifesinde daha da derinleşti. Avrupa Komisyonu, Venedik Bienali Vakfı'na sağlanan Avrupa fonlarını dondurma prosedürü başlattı. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, Rus pavyonu komiserine ve projeyle bağlantılı dört kişiye daha yaptırım uyguladı. Uluslararası jüri ise Rusya ve İsrail'in katılımıyla ilgili anlaşmazlıklar nedeniyle istifa etti. Venedik'te, Kremlin karşıtı kolektif Pussy Riot tarafından protestolar düzenlenirken, Bienal Başkanı Pietrangelo Buttafuoco kararı savunarak sanatın sansürsüz bir diyalog alanı olarak kalması gerektiğini söyledi.
Baskılar ve İtalya Kültür Bakanlığı'nın yaptırımların ihlal edildiğine yönelik soruşturmaları nedeniyle pavyon, yalnızca üç günlük basın ön gösterimleri sırasında (6-8 Mayıs) kapılarını açabildi. Bienalin bu edisyonunun sonuna kadar Venedik'teki Giardini'deki bina ziyaretçilere kapalı kalacak. Sanatçıların performansları kaydediliyor ve binanın dış pencereleri ile duvarlarındaki video ekranlardan gösteriliyor.
Forum başlamadan önce Venedik Bienali yetkilileri, katılım kararının tamamen tek tek devletlere ait olduğunu, forum organizatörlerine ait olmadığını vurguladı. Bienalin resmi web sitesinde halen Rusya'nın projesi hakkında herhangi bir bilgi bulunmuyor.
PROJE
2022 yılında Rus sanatçılar ve projenin küratörü Ukrayna işgalini protesto etmek için çekildi ve pavyon kapalı kaldı. 2024 yılında bina Bolivya'ya tahsis edildi.
3 Mart 2026'da Rusya'nın uluslararası kültürel işbirliği özel temsilcisi ve eski kültür bakanı Mihail Şvıdkoy, ARTnews'e yaptığı açıklamada Rus pavyonunun Mayıs ayında diğer ulusal katılımcılarla birlikte açılacağını duyurdu.
Şvıdkoy, "Rusya Venedik Bienali'nden hiç ayrılmadı" diyor. Ona göre, Rus pavyonunun varlığı - içinde başka ülkelerin sergileri veya eğitim girişimleri düzenlense bile - ülkenin Venedik'in kültürel alanının bir parçası olarak kaldığı anlamına geliyor. ARTnews'in aktardığına göre Şvıdkoy, "Hiç ayrılmadığımıza göre geri dönmemiz söz konusu değil. Sadece mevcut koşullarda yeni yaratıcı faaliyet biçimleri arıyoruz" diye ekliyor.
Dergiye göre, "Ağacın Kökleri Gökyüzünde" başlıklı bu yılki proje, Rusya, Arjantin, Brezilya, Mali, Meksika ve diğer ülkelerden şair ve filozofları bir araya getiriyor. Enstalasyon ekibine göre sergi, kültürün siyasi çatışmalardan daha uzun yaşadığı fikrini araştırıyor ve farklı kültürel geleneklerin yaratıcı potansiyeli ile uluslararası diyaloğa vurgu yapıyor.
Pavyona giren ziyaretçiler, doğal çiçeklerle büyük enstalasyonlar, performanslar veya DJ partileriyle karşılaştı. Dünya medyasındaki haberlere göre, günün bazı saatlerinde ziyaretçilere ücretsiz votka ikram edildi.
Pavyonun içindeki enstalasyon açıklamasında, "Ağacın Kökleri Gökyüzünde"nin, iplerin olanaklarının daha geniş bir sanatsal bağlamda incelenmesi olarak görülebileceği belirtildi.
Proje ekibi şöyle yazıyor: "Geçmişte buluşma için ana referans noktaları doğal nesnelerdi; bu nedenle biz de buluşmayı 'ağacın altında' öneriyoruz. Kökleri gökyüzüne uzanan ağacın mitolojik, neredeyse anormal imgesi, farklı coğrafi, kültürel ve estetik alanlara ait insanlar için bir çekim noktası haline geliyor. Burada, ciddi ile kaygısız, hareket ile hareketsizlik, kahkaha ile melankoli kutupları arasında salınan, birbirine indirgenemez, birbirine yabancı unsurlar bir araya geliyor. Amacımız, mekanı farklı durumlarla doldurmaktı: sınamalar, alıştırmalar, dinleme, insanlar arasındaki görünmez cam duvarları aşma ve yıkma."
Ekip, deneyimin süresinin projenin önemli bir özelliği olduğunu belirtiyor ve ziyaretçiyi pavyonda daha uzun süre kalmaya, vakit geçirmeye, detayları keşfetmeye, kendi gizemlerini çözmeye davet ediyor.
Bu yılki 61. Venedik Bienali, 2025 yılında aniden hayatını kaybeden merhum küratör Koyo Kouoh'un konseptiyle "In Minor Keys" mottosuyla düzenleniyor. Sergi, halk ödüllerinin verileceği törenle birlikte 22 Kasım'a kadar devam edecek.
