Rusya'da mobil internet kesintilerinin sıklaşması, kartlı ödemeleri bloke etmeye başlayınca vatandaşlar toplu halde nakde yöneldi. BBC'nin Rusya Merkez Bankası verilerine dayandırdığı habere göre, 2026 yılının başından bu yana dolaşımdaki nakit para 1,56 trilyon ruble (yaklaşık 20 milyar dolar veya 17,6 milyar euro) arttı. Bu, pandemi dönemi dışında kaydedilen en büyük sıçrama oldu.
Vatandaşlar için banknotlar, olası bir ağ kesintisine karşı sigorta işlevi görürken, bazı işletmeler için de cirolarını gizleme ve daha az vergi ödeme aracına dönüştü. Bu değişim, bütçe açığının büyüdüğü ve Kremlin'in Ukrayna savaşı için giderek daha fazla paraya ihtiyaç duyduğu bir döneme denk geldi.
İHA'lar Banknotları Geri Getirdi
Rus yetkililer, Ukrayna'nın insansız hava aracı (İHA) saldırılarına karşı önlem olarak Moskova ve ülkenin diğer bölgelerinde mobil interneti sık sık kısıtlıyor. Ancak bu kesintiler, mobil ağa bağımlı olan bankaları, mağazaları, taksileri, ATM'leri ve diğer hizmetleri de olumsuz etkiliyor.
Adının açıklanmasını istemeyen Moskovalı bir kadın BBC'ye şunları söyledi: "Nakit paramın olması bana kontrol ve güvenlik hissi veriyor. Acil bir durumda ağ kesilse bile en temel ihtiyaçlarımı satın alabilirim."
Rusya Merkez Bankası, nakde olan talebin hem internet kesintileriyle hem de insanların dijital altyapıdan bağımsız bir ödeme aracına sahip olma isteğiyle bağlantılı olduğunu kabul etti.
Panik Tarihte de Var
Benzer bir banknot talebi daha önce Eylül 2022'de Vladimir Putin'in kısmi seferberlik ilan etmesiyle ve Haziran 2023'te paralı asker grubu Wagner'in kısa süreli isyanı sırasında da görülmüştü.
Ancak bu yeni dalga, tek bir siyasi şoktan kaynaklanmıyor. Uzun süreli ağ kesintileri, sıkılaşan mali kontrol ve elektronik ödemelerin en çok ihtiyaç duyulduğu anda kullanılamaz hale gelebileceği korkusu tetikliyor.
İşletmeler Gri Bölgeye Kaçıyor
Eczaneler, restoranlar, güzellik salonları ve küçük dükkanlar müşterilerini giderek daha sık nakit ödemeye yönlendiriyor. Nakit işlemlerde cironun bir kısmı muhasebe dışı kalabiliyor, bu da vergi toplamayı zorlaştırıyor. Pskov'daki bir pazar yerinde küçük bir giyim dükkanı işleten bir kadın, "Pazardaki tezgahlar birer birer kapanıyor, çünkü açık kalmak artık kârlı değil. Hâlâ ticaret yapanların çoğu, müşterilerden mümkün olduğunda nakit ödeme yapmalarını istiyor, böylece kasadan daha az para geçiyor" dedi.
KDV oranının yüzde 20'den yüzde 22'ye çıkarılması ve firmaların KDV ödemek zorunda olduğu eşiğin önemli ölçüde düşürülmesiyle küçük işletmeler üzerindeki baskı arttı. Artan maliyetler, zayıflayan talep ve karmaşık muhasebe süreçleri bazı şirketleri ya küçülmeye ya da kapanmaya itiyor. Rusya'nın en büyük KOBİ birliği Opora Rossii'nin mayıs ayında yaptığı bir ankete göre, girişimcilerin yaklaşık yüzde 6'sı yeni vergi yüküyle başa çıkmak için fiş kesmekten kaçınmak gibi "gri planlara" başvurdu.
Rusya'nın en büyük bankası Sberbank'ın finans direktörü, giderek daha fazla firmanın maaşları "masa altından" ödemeye başladığı uyarısında bulundu. Devlet ajansı Interfax'ın aktardığına göre Skvortsov, "Bu çok endişe verici bir an... Nakit paranın banka sistemi aracılığıyla geri döndüğünü gözlemlemiyoruz. Para insanların elinde kalıyor" dedi.
Savaş Bütçe Açığını Büyütüyor
Nakde dönüş, Rus devleti için zor bir zamana denk geliyor. 2026 yılının ilk yarısında bütçe açığı 5,73 trilyon rubleye ulaştı ve tahminlere göre başlangıçtaki planı 1 trilyon rubleden fazla aşabilir.
Ekonomi Bakanlığı, 2026 yılı için Rusya'nın gayri safi yurt içi hasıla (GSYİH) büyüme tahminini yüzde 1,3'ten yalnızca yüzde 0,4'e düşürdü. Bu, ülkeyi 2022'den bu yana en zayıf performansına doğru götürüyor. Yüksek faiz oranları, vergi baskısı ve askeri harcamalar sivil ekonomiyi boğmaya başladı.
Merkez bankası verilerine göre, mayıs ayında Ruslar banka hesaplarından 550 milyar ruble (yaklaşık 6,2 milyar euro) çekti; bunun 200 milyar rublesi vadeli mevduatlardan geldi. Sberbank'ta 100.000 rublelik bir yıllık vadeli mevduat şu anda yüzde 10 faiz getiriyor olsa da, Sovyet döneminden kalma "parayı yastık altında tutma" içgüdüsü geri dönüyor. Moskova'da yaşayan bir metin yazarı olan Anton, bir plak dükkanında satıcının kendisine nakit ödeme yapması halinde indirim teklif ettiğini anlattı: "Sebebi konusunda açık sözlüydü: daha yüksek vergiler."
Böylece nakit, bir yandan halk için bir sığınak haline gelirken, diğer yandan Kremlin için yeni bir soruna dönüşüyor. Bankacılık sisteminden çıkıp kayıt dışı işlemlere karışan ruble miktarı arttıkça, devletin ihtiyaç duyduğu fonları toplaması da o kadar zorlaşıyor.
