Asya'dan Avrupa'ya uzanan ticaret rotası, NATO'nun askeri hareketlilik altyapısıyla kesişiyor; yollar, demiryolları, köprüler, limanlar ve benzeri çift amaçlı yapılar söz konusu.
Avrupa'nın jeopolitik haritası sadece savaş alanlarında değil, başka alanlarda da değişiyor. NATO doğu kanadında daha dayanıklı bir altyapı inşa ederken, AB Asya'ya yeni yollar arıyor ve Rusya üzerinden geçen mevcut ticaret rotalarına olan bağımlılığını azaltmaya çalışıyor. İşte tam bu noktada Bulgaristan, Eski Kıta'nın çevresinde kalan bir ülke olmaktan çok daha fazlası olabilir.
Orta Koridor ile ittifakın askeri hareketliliği arasında ne ortak var? Çin ve Orta Asya'yı Hazar Denizi ve Kafkaslar üzerinden Avrupa'ya bağlayan, oradan da Türkiye ve Karadeniz yoluyla Avrupa ulaşım ağına ulaşan rota giderek daha fazla yük taşımalı. Aynı zamanda doğu kanadındaki yollar, demiryolları, köprüler, limanlar, olası bir krizde birliklerin ve teçhizatın hızlı hareketini ve tedarikini sağlayabilmeli.
Bu durum çift amaçlı altyapıyı yeni jeopolitik haritanın kilit unsurlarından biri haline getiriyor. Aynı köprü barış zamanında bir yük trenine hizmet ederken kriz anında bir askeri konvoya da ev sahipliği yapabilir. Bir liman iş dünyası için lojistik merkez olurken NATO müttefiklerinin tedarik sisteminin de parçası olabilir. Bulgaristan için bu, coğrafi konumunu önemli bir stratejik varlığa dönüştürme şansı demek.
Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen yıllık konuşmasında Orta Koridor girişimini açıkladığında öncelikle ticaretten söz etti; Kafkasya ve Asya'yı doğrudan Avrupa pazarına bağlamak, rotaları çeşitlendirmek ve yük taşımacılığı süresini kısaltmak. Avrupa Komisyonu, Global Gateway aracılığıyla 12 milyar euroya kadar kamu ve özel yatırım sağlanmasını öngörüyor ve hedefin 2030 yılına kadar rota üzerindeki ticaret akışlarını üç katına çıkarmak olduğu belirtiliyor.
Ancak Bulgaristan için bu proje başka bir anlam da taşıyor. AB ve NATO ülkeleri doğu kanadındaki altyapıyı hızla geliştiriyor; yollar, demiryolu hatları, köprüler, limanlar, havaalanları ve dijital sistemler hem ekonomiye hem de savunmaya hizmet edebilmeli.
Orta Koridor yeni bir şey değil. Çin'den Kazakistan, Hazar Denizi, Azerbaycan, Gürcistan ve Türkiye üzerinden Avrupa'ya uzanıyor. Bulgaristan bu ağa Türkiye üzerinden bağlanabilir ve buradan Romanya ve Orta Avrupa'ya, ayrıca Varna ve Burgaz limanlarına bağlantı sağlayabilir. Sorun, bu ağın önemli ölçüde daha büyük bir akışı kaldırabilmesi için güçlendirilmesi gerektiği. Aynı altyapının büyük bir kısmı NATO'nun askeri hareketliliği için de gerekebilir.
Brüksel askeri hareketliliği savunmasının kilit bir unsuru olarak tanımladı. Yeni Avrupa kuralları, askeri güç ve teçhizatın hızlı transferinin önündeki engellerin kaldırılmasına yönelik; ağır askeri teçhizatı kaldıramayan köprüler, gerekli tesislere sahip olmayan liman ve havaalanları ile kapasitesi yetersiz yol kesimleri dahil.
Bulgaristan açısından bu, ticari bağlantıya yapılan yatırımların savunma altyapısı olarak ikinci bir yaşam sürebileceği anlamına geliyor. 2024 yılında dönemin savunma bakanı Todor Tagarev, Bulgaristan'ın NATO'yu ve vatandaşları da kapsayacak altyapıya yaklaşık 6 milyar euro yatırım yapmak istediğini söylemişti. O dönemde yollar, demiryolları, boru hatları, depolar ve binaları potansiyel proje olarak sıralamıştı.
Bulgaristan, Yunanistan ve Romanya Ege ve Karadeniz arasında bir ulaşım ekseni üzerinde çalışıyor; bu eksen Tuna üzerinde yeni köprüler ve feribot bağlantılarının modernizasyonunu içeriyor. Üç ülke arasındaki mutabakatlarda bu tesislerin askeri hareketlilik ihtiyaçlarını da karşılaması gerektiği açıkça belirtiliyor.
Benzer durum Ege ve Karadeniz arasında Aleksandropolis ve Kavala'yı Burgaz, Varna ve Rusçuk ile bağlayan multimodal eksen Sea2Sea'nin geliştirilmesinde de geçerli.
Burada Orta Koridor NATO ile örtüşebilir. Aynı mantık, "Bezmer" ve "Vrazhdebna" hava üslerinin modernizasyonunun da arkasında yatıyor. Bu üsler NATO güvenlik yatırımları programına dahil edildi; projeler müttefik güçlerin ve teçhizatın kabul ve bakım kapasitelerini iyileştirmeyi hedefliyor.
Enerji başka önemli bir bağlantı. Modern savunmanın lojistiği güvenli ve sürdürülebilir yakıt tedariki gerektiriyor. Bu nedenle Bulgaristan'ı bölgedeki NATO ağlarına bağlayacak ve doğu kanadında tedarik dayanıklılığını artıracak yeni yakıt taşıma altyapısının inşası da tartışılıyor.
Böylece Bulgaristan topraklarında birkaç farklı ağ üst üste binmiş durumda: Orta Koridor, Ege Denizi bağlantıları, Koridor VIII, Tuna bölgesi ve NATO askeri hareketlilik altyapısı.
Bu, Orta Koridor'un Bulgaristan için gerçek stratejik değerinin de olabilir. Ülke sadece Asya'dan Avrupa pazarına kapı olma fırsatı elde etmiyor. Söz konusu yatırımlar hayata geçirilirse, müttefiklerin doğu kanadında daha hızlı hareketini de sağlayabilir.
Coğrafya artık Bulgaristan'ın yanında. Soru, altyapının onu yakalayacak olup olmadığı. Eğer cevap evetse, ülke yeni Asya ticaret rotalarının ve Avrupa'nın yeni savunma mimarisinin kesişme noktası haline gelebilir.
