İlk zil çalmaya günler kala okullar için feveran bir alışveriş telaşı başladı. Bir öğrencinin yeni eğitim öğretim yılına hazırlık maliyeti, sınıf seviyesine, okulun taleplerine ve velilerin tercihlerine bağlı olarak 250 ile 500 euro arasında değişiyor. Nova televizyonunun haberine göre, en ciddi fiyat artışları çanta ve okul üniformalarında yaşanırken, kırtasiye malzemelerinin büyük bir kısmında fiyatlar geçen yılki seviyelere yakın kaldı.
Geleceğin dördüncü sınıf öğrencisi Boyan, 15 Eylül'e neredeyse tamamen hazır. Annesi Magdalena Mirkova, hazırlıklara yaklaşık bir ay öncesinden başladıklarını anlatıyor.
Magdalena Mirkova konuyla ilgili şunları söylüyor: "Her yıl okuldan oldukça erken bir şekilde listeler gönderiliyor. Belirli bir bütçemiz yok, sadece çocuğun eğitim yılı boyunca ihtiyaç duyacağı en önemli günlük malzemeleri temin etmeye çalışıyoruz."
Kırtasiye ve okul malzemelerinin yanı sıra kıyafet, ayakkabı ve üniforma masrafları da aile bütçesinde ciddi bir ağırlık oluşturuyor.
Bazı alışverişlerde son sözü öğrencinin kendisi söylüyor. Boyan, "Eşyaları ben seçiyorum, önemli olan ihtiyacım olup olmaması. Annem neye ihtiyacım olduğunu söylüyor, ben de nasıl olacağını seçiyorum; mesela çanta ve kalemlik" diye açıklıyor.
Esnaf, velilerin bu yıl hazırlıklara daha erken başladığını ve son günlere kalma oranının giderek düştüğünü belirtiyor.
Kıyafet, ayakkabı ve aksesuar mağazasının müdürü Nedelina Baleva, "Bu yıl hazırlıklar oldukça erken başladı. Önce çocuğun neye ihtiyacı olduğunun bir değerlendirmesi yapılıyor, sonra elimizde liste, spesifik istekler ve bütçeyle mağazamıza geliyorlar" şeklinde konuşuyor.
En çok aranan ürünler arasında spor kıyafetler, ayakkabılar, iç çamaşırları ve okul üniformalarının parçaları olan gömlek ile tişörtler yer alıyor.
Bazı veliler daha uygun fiyatlı bir seçenek olarak düz renk kıyafetler alıp okul amblemini sonradan diktirirken, diğerleri ise özel mağazalardan hazır üniforma tercih ediyor.
Üniforma masrafları 170 euroya kadar çıkabiliyor. Tişörtler 12 ile 19 euro arasında satılırken, uzun kollu bluz ve sweatshirt'lerin fiyatı 22 ile 26 euro arasında değişiyor. Pantolonların ortalama fiyatı 25 euro, eteklerin fiyatı ise yaklaşık 16 euro. İki takımlık bir üniforma için velilerin 150 ile 170 euro ayırması gerekiyor.
Artan masraflar gölgesinde Tüketicileri Koruma Komisyonu, çanta, üniforma, öğrenci malzemeleri ve diğer okul eşyalarındaki fiyatların sebepsiz yere artırılıp artırılmadığını denetlemek üzere ticari işletmelerde denetimler başlattı.
Uzmanlar, velileri indirim ve kampanyalar konusunda uyarıyor.
"Biz, Tüketiciler" platformundan Gabriela Rumenova, "İndirim oranının eski ve yeni fiyata göre doğru hesaplanıp hesaplanmadığını doğru bir şekilde kontrol etmek önemli. Fiyatları takip etme imkanımız olduysa, ürünün gerçekten de kanunun gerektirdiği gibi en az bir ay boyunca eski fiyatından satılıp satılmadığını kontrol etmeliyiz ki sahte bir indirimle karşılaşmayalım" diye açıklıyor.
Rumenova, müşterilerin farklı satıcılardaki fiyatları karşılaştırmasını ve ürünlerin menşeine dikkat etmesini tavsiye ediyor.
Çok düşük fiyatlar bazen zararlı kimyasal maddeler içeren tehlikeli ürünlerin de habercisi olabiliyor. Bu nedenle üretici, ithalatçı veya ürünün güvenliğinden sorumlu diğer kişiye ait bilgilerin bulunması büyük önem taşıyor.
Okul çantalarının fiyatı 150 euroya kadar ulaşabiliyor. 12. sınıfa kadar olan öğrenciler için ders kitapları ücretsiz olsa da, öğretmenlerin talep ettiği eğitim materyallerinin masrafı velilere kalıyor.
Magdalena Mirkova, "Eğitim sarf malzemeleri ve materyallerinde fiyat artışı daha çok hissediliyor. Genel olarak bu yıl velilerin çok daha ciddi bir finansal yükün altında olduğunu düşünüyorum" diyor.
Kırtasiyelerde hazırlıklar daha yaz başında başlıyor. Birçok aile kademeli olarak alışveriş yapıp, en pahalı ürünler olan çantalardan başlıyor.
Çanta fiyatları markaya, kaliteye ve özelliklere göre 40 ile 150 euro arasında değişiyor.
Bir kırtasiyenin sahibi ve müdürü Svetlana Tihcheva, "Farklı markalara ait farklı kategorilerde çantalar hazırladık, hepsinin iki yıl garantisi var. Kalitelerine ve özelliklerine göre daha uygun fiyatlı ve daha lüks modellerimiz mevcut" diye bilgi veriyor.
Kırtasiye malzemelerinde ise esnaf ciddi bir fiyat artışı kaydetmiyor.
Tihcheva, "Geçen yıldan, hatta ondan önceki yıldan bu yana hiçbir öğrenci ürününde fiyat değişikliği yapmadık. Herkes kendi fiyat politikasını belirliyor; önemli olan fiyatları sabit tutarak müşterileri elde tutmak" diye ekliyor.
Bir defterin fiyatı yaklaşık 20 euro cent civarında ve genellikle en az on tane gerekiyor. Kalemler en basit modeller için 50 euro cent, daha üst segment modeller için ise yaklaşık 1,50 euro.
Bir çizim defteri ve boyalar için velilerin ortalama 5 euro daha ayırması gerekiyor. Böylece sadece kırtasiye alışverişi 100 euroya kadar çıkabiliyor.
Çocuklar için en önemli şey arkadaşları. Veliler masrafları hesaplarken, çocuklar için hesaplar arka planda kalıyor.
Boyan için en önemli konu, yaz tatilinden sonra tekrar arkadaşlarıyla buluşmak. Boyan, "Çok eğlenceli, herkes arkadaşlarıyla birlikte. Şimdi dışarıda 16 çocuk toplanamıyoruz çünkü herkes bir yerlere dağılmış oluyor" diyor.
Sevilen öğretmene alınan geleneksel çiçek buketi de ilk okul gününün faturasına 10 ile 30 euro arasında bir ek masraf ekliyor.
