Kültür Bakanı Evtim Miloşev, Goce Delçev'de İvan Gaciev'in mirasçılarıyla bir araya gelerek, Kuzey Amerika Bulgar Göçü Tarihi Enstitüsü "İlya Todorov Gaciev" arşivinin devlet tarafından satın alınmasına yönelik sonraki adımları belirledi. Bakan, geçtiğimiz hafta Bakanlar Kurulu kararıyla bir müzakere ekibinin oluşturulduğunu hatırlatarak, "Görüşmeler bu hafta başlayacak ve büyük bir tarihi adaletin yerine gelmesine yol açacağına yürekten inanıyorum. Bulgaristan bu arşive ve enstitüye sahip çıkacak" dedi.
Miloşev, Goce Delçev Belediye Başkanı Vladimir Moskov ve milletvekili Stoyan Triçkov eşliğinde arşivin değerli belgelerinin bir kısmını inceledi. Arşivin "zamanın olağanüstü tanıklıklarını" barındırdığını ve Bulgar tarihi, Nevrokop yöresi tarihi, bu topraklarda yaşayan insanların tarihi ve Amerika'daki Bulgar göçü hakkında yeni sayfalar açacağını ifade etti. Bakan, "Enstitü, belge ve gerçeklerle dolu uçsuz bucaksız bir alana sahip. Nereye dokunsanız - ister meraktan, ister bilimsel ilgiden, isterse ulusal çıkardan olsun - inanılmaz tanıklıklar ortaya çıkıyor" diye vurguladı.
Miloşev, Gaciev ailesinin mirasçılarıyla yaptığı görüşmenin son derece duygusal geçtiğini belirterek, "Büyük bir vatansever ailenin, ulusal bilinç duygusuna sahip ve bu insanları ülkemiz için kahraman haline getiren bir mirasın varisleriyle görüştüm" dedi. Bakan, Todor Gaciev'in vefatı nedeniyle taziyelerini iletti ve aileye arşivin korunması için onlarca yıl süren çalışmalarından dolayı teşekkür etti. Sembolik bir jest olarak Miloşev, İvan Gaciev'in eşi Tsveta'ya (Florance) Nikolay Haytov'un "Vahşi Hikayeler" kitabının bir baskısını hediye etti; ikili birlikte kitaptan bölümler okudu.
Arşivin satın alınması için bir bedel konuşulmadığını belirten Miloşev, "Bu bir detay, önemli olan hedef" ifadelerini kullandı. Kültür Bakanlığı'ndan yapılan açıklamada, arşivin olağanüstü bilimsel, kültürel ve toplumsal değere sahip olduğu, benzersizliği nedeniyle ulusal güvenlik açısından da önem taşıdığı vurgulandı.
Miloşev, daha sonra Pirin bölgesinin ilk halk kütüphanesi olan "Prosveta - 1865" kütüphanesini ve yenilenen Goce Delçev Kültür Evi'ni ziyaret etti. Ayrıca Nevrokop Metropoliti Serafim ile bir araya gelerek kültür ve maneviyatın rolü ile Ortodoks kiliselerinin restorasyon prosedürlerinin kolaylaştırılması konularını görüştü.
Kuzey Amerika Bulgar Göçü Tarihi Enstitüsü'nün hikayesi 1968 yılında, Dr. İvan Gaciev'in ABD'nin Detroit kentine yerleşmesi ve İlinden-Preobrajenski Ayaklanması, Balkan Savaşları ve Birinci Dünya Savaşı gibi olayların ardından gelen Bulgar göçmenlerin anılarını ve arşivlerini toplamaya başlamasıyla başladı. 1976 yılında Detroit'te "Aziz Kliment Ohridski" Makedonya-Bulgar Bilim Enstitüsü'nü kuran Gaciev, önemli miktarda belge, kitap ve Bulgar göçüne dair tanıklık topladı. Bulgaristan'daki siyasi değişikliklerin ardından kurum, "İlya Todorov Gaciev Kuzey Amerika Bulgar Göçü Tarihi Enstitüsü" olarak yeniden adlandırıldı ve arşiv ile kütüphane Goce Delçev'e taşındı. 2004 yılına kadar birçok malzeme buraya getirildi.
Enstitü bugün bir kütüphane, arşiv ve müzeye ev sahipliği yapıyor ve Bulgar göçü tarihiyle ilgili yaklaşık bir milyon sayfa belge barındırıyor. Koleksiyonlarında nadir yayınlar, süreli yayınlar, kişisel arşivler ve Kuzey Amerika'daki Bulgar örgütlerinin faaliyetlerine ilişkin materyaller yer alıyor. Koleksiyonların önemli bir kısmı göçmen topluluğu temsilcileri tarafından bağışlandı.
