Matematikçi ve eski Merkez Seçim Komisyonu (MSK) Başkan Yardımcısı Mihail Konstantinov, bTV'ye yaptığı açıklamada, büyük sandıklarda sadece makineyle oylama yapılması halinde 500 bin ila 700 bin seçmenin sandığa gitmeyebileceğini öngördü. Konstantinov'a göre bu durumdan en çok, daha önce hiç böyle bir cihaz kullanmamış ve hata yapmaktan çekinen yaşlılar etkilenecek. "Makinelere karşı bu korku var. Bu artık bir psikoloji meselesi," dedi.
Bu uyarı, Seçim Kanunu'nda yapılması planlanan ve 300'den fazla seçmeni olan sandıklarda makinelerin ana oylama yöntemi haline gelmesini öngören değişikliklerin gölgesinde geldi.
Yaşlılarla ilgili endişeler
Konstantinov, Bulgaristan'da yaklaşık 2 milyon emekli bulunduğunu ve bunların yaklaşık yarısının maaşlarını postanelerden aldığını belirtti. Ona göre bu kişilerin bir kısmının bilgisayar ve tablet deneyimi sınırlı ve kağıt oy pusulası olmazsa oylamaya katılmaktan vazgeçebilirler.
"70 yaşındaki bir insanın ilk kez bir makine kullanmaya karar vermesi zordur, özellikle de rezil olmaktan korkuyorsa," dedi. Konstantinov, benzer bir katılım düşüşünün 2021'de büyük sandıklarda sadece makineyle oylama yapıldığında gözlemlendiğini hatırlattı.
Değişiklikler eski modeli geri getiriyor
Öneriler, kağıt oy pusulasının sadece 300'den az seçmeni olan sandıklarda kalmasını öngörüyor. Ayrıca Avrupa Birliği dışındaki sandık sayısı sınırlamasının kaldırılması ve ayrı bir "Yurtdışı" seçim bölgesine ilişkin maddelerin çıkarılması planlanıyor.
Konstantinov, neredeyse aynı modelin 2021'in ikinci yarısında uygulandığını hatırlattı. O zaman büyük sandıklarda sadece makinelerle oy kullanılıyor, küçük sandıklarda kağıt kalıyor ve yurtdışı sandıkları için herhangi bir sınırlama bulunmuyordu.
Andreev'den süre uyarısı
Eski MSK Başkanı Aleksandar Andreev, seçimlere ne kadar yakın zamanda değişiklik yapılırsa, idarenin ve seçmenlerin hazırlığının o kadar zorlaştığını söyledi.
"Uluslararası standartlar, önemli değişikliklerin seçimlerden en az altı ay, tercihen bir yıl önce yapılmamasını tavsiye ediyor," dedi. Andreev'e göre son dakikada yapılan sık düzenlemeler organizasyonu zorlaştırabilir ve kuralların uygulanması konusunda belirsizlik yaratabilir.
Konstantinov da bu görüşü destekleyerek, farklı siyasi güçlerin yasama üzerinde etki etme fırsatı bulduklarında sık sık Seçim Kanunu'na müdahale ettiğini belirtti. Değişikliklerin dikkatlice tartışılması ve teknik olarak güvence altına alınması çağrısında bulundu.
İçişleri Bakanlığı'nın rolü tartışması
Öneriler arasında İçişleri Bakanlığı'na (MVR) makinelerin ve yazılım modüllerinin onaylanmasında rol verilmesi de yer alıyor. Andreev, İçişleri Bakanlığı'nın gerekli yetkinliğe sahip olup olmadığını ve katılımının yeterli tarafsızlığı garanti edip etmeyeceğini sorguladı.
"İçişleri Bakanlığı'nın sertifikasyon ve metodoloji oluşturmada rolü olması gerektiğini düşünmüyorum," dedi. Konstantinov da çekincelerini dile getirerek bu görevin kanıtlanmış teknik uzmanlığa sahip kurumlara verilmesi gerektiğini belirtti.
Ona göre İçişleri Bakanlığı'nın oylama makinelerinin sertifikasyonunda hiçbir işi yok. "Bu, Seçim Kanunu'na girmeyeceğini umduğum bir başka gülünç öneri. Şu anda ortaya çıkan tablo, seçmen sayısının yaklaşık 700 bin kişi azalması," diye uyardı Konstantinov.
İktidar partileri bu öneriyi makineyle oylamanın kontrolünü ve güvenliğini artırmanın bir yolu olarak sunuyor. Metinlerin, ek düzenlemelerin yapılabileceği birinci ve ikinci okuma arasında ayrıntılı olarak tartışılması bekleniyor.
Makineler kontrol edilmeli
Andreev, seçimlerden önce cihazların teknik durumunun kapsamlı bir değerlendirmesinin yapılmasında ısrar etti. Önceki oylamalarda fişlerin basımı, makine oy pusulaları ve bireysel cihazların çalışmasıyla ilgili sorunlar yaşandığını hatırlattı.
"Makinelerin seçimlerin normal bir şekilde yapılmasına izin verip vermeyeceği görülmeli," dedi eski MSK Başkanı. Ona göre teknik bir arıza oylamayı geciktirebilir veya seçmenlerin oy kullanma hakkını kullanmasını zorlaştırabilir.
'Yurtdışı' bölgesinin belirleyici bir etkisi yok
Konstantinov, ayrı bir "Yurtdışı" bölgesinin genel seçim sonucunu önemli ölçüde değiştirmeyeceğini söyledi. Ona göre asıl etki, yurtdışındaki Bulgarların tercihli oy kullanabilmesi ve belirli adayları seçebilmesi olacak.
AB dışındaki sandık sınırlamasının kaldırılması ise büyük Bulgar topluluklarının bulunduğu ülkelerde oylamayı kolaylaştırabilir. Gerçek etki, yapılan başvuru sayısına, sandıkların organizasyonuna ve seçim idaresinin hazırlığına bağlı olacak.
Katılımda olası bir düşüş uyarısı, yalnızca teknolojinin kendisini değil, insanların ona olan güvenini de odağa alıyor. Makineyle oylama, sayımı hızlandırabilir ve geçersiz oy pusulalarını azaltabilir, ancak başarısı yeterli eğitim, net talimatlar ve sakin bir hazırlık sürecine bağlı. En önemli soru, değişikliğin seçmenleri kolaylaştırıp kolaylaştırmayacağı ve bir kısmının katılımını engelleyip engellemeyeceği.
