Sırbistan Cumhurbaşkanı Aleksandar Vuçiç'in, Priştine'nin Kosova Sırplarına yönelik tutumu nedeniyle İbar Nehri'nin yönünü değiştirmeyi düşündüklerine dair açıklaması, Kosova ve Arnavutluk'ta sert tepkilere yol açtı. Konuyla ilgili Sırbistan, Kosova ve Arnavutluk basınında geniş yer verildi.
Vuçiç, Sırp makamlarının İbar sularını Sırp topraklarına yönlendirme ihtimali konusunda mühendis ve inşaatçılarla görüştüğünü belirtti. Sırbistan lideri, bu tür bir adımın Kosova makamlarının ülkedeki Sırp nüfusa yönelik uygulamaları nedeniyle değerlendirildiğini savundu.
"Madem insanlarımızı bu kadar çok taciz ediyorlar, İbar'ın yönünü değiştirmek için yeni sebeplerimiz var. Bakalım Arnavutlar bundan sonra ne yapacak ve nasıl davranacaklar" diyen Vuçiç'in bu sözleri, bölgesel N1 televizyonu tarafından dün yayımlandı.
Vuçiç, Sırbistan'ın Kosova Sırplarının karşılaştığı sorunları yakından takip ettiğini ve hayatlarını kolaylaştırmak için gereken adımları attığını vurguladı.
İbar Nehri, Kosova için stratejik bir öneme sahip. Nehir, ülkenin büyük bir bölümünün su ihtiyacını karşılayan "İbar-Lepens" su tedarik sisteminin bir parçası. Bu sistem aynı zamanda elektrik üretimi, sanayi ve tarımsal sulama açısından da hayati rol oynuyor.
Vuçiç'in bu açıklaması, son haftalarda Belgrad ile Priştine arasında artan gerilimin gölgesinde geldi. Gerilimin temel nedenlerinden biri, Kosova makamlarının Sırbistan'da Gazivode olarak bilinen Ujman Gölü kıyısındaki yapıları yasa dışı gerekçesiyle yıkması. Avrupa Birliği, Priştine'yi bu yıkım faaliyetlerini durdurmaya çağırmıştı.
Kosova Çevre ve Mekansal Planlama Bakanı Fitore Pacolli, Sırbistan liderinin sözlerine çok sert tepki gösterdi. Kosova basınında yer alan haberlere göre Pacolli, "Sırbistan'ın su akışını tek taraflı olarak değiştirmesi kesinlikle kabul edilemez" dedi.
Pacolli, Avrupa Birliği, ABD ve Birleşmiş Milletler'e çağrıda bulunarak, sınır ötesi sularla ilgili uluslararası hukuk ilkelerinin ve yükümlülüklerinin tam olarak yerine getirilmesi için baskı yapmalarını istedi.
Kosovalı bakan, "Su kaynakları başka bir devlete karşı tehdit, baskı veya istikrarsızlaştırma aracı olarak kullanılamaz" ifadelerini kullandı.
Ujman Gölü ve İbar-Lepens sisteminin Kosova için kritik bir stratejik altyapı teşkil ettiğine dikkat çeken Pacolli, bu sistemin yüz binlerce vatandaşın içme suyu ihtiyacının karşılanması, enerji sektörü, tarım ve ülkenin önemli bir bölümündeki ekolojik dengenin korunması açısından yaşamsal önem taşıdığını vurguladı.
Pacolli, su akışlarına ve altyapıya müdahale etmeyi, zarar vermeyi, yönünü değiştirmeyi veya tek taraflı olarak değiştirmeyi amaçlayan ve Kosova'yı etkileyecek her türlü açıklama veya eylemin sıradan bir siyasi mesele olarak görülmemesi gerektiğini kaydetti.
"Bu bir su, enerji, ekolojik ve insani güvenlik meselesidir ve uluslararası toplum tarafından azami ciddiyetle ele alınmalıdır" diyen Pacolli, konunun hassasiyetine dikkat çekti.
Konuyla ilgili bir açıklama da Arnavutluk Dışişleri Bakanı Ferit Hoxha'dan geldi. Hoxha, Vuçiç'in sözlerinden duyduğu endişeyi dile getirerek, Sırbistan'ın böyle tek taraflı bir adım atmasının uluslararası hukukun ihlali olacağı uyarısında bulundu.
"Sınır ötesi bir su sisteminin parçası olan bir nehrin yönünü değiştirmek, tamamen iç bir mesele veya tek taraflı alınabilecek bir karar değildir. Özellikle de bunun sonuçları başka bir devletin topraklarını, çevresini, su güvenliğini, su tedarikini ve vatandaşlarının hayatını doğrudan etkiliyorsa" şeklinde konuşan Hoxha, bu durumun uluslararası hukuka aykırılık teşkil edeceğinin altını çizdi.
Arnavutluk Dışişleri Bakanı, Tiran'ın Belgrad'dan uluslararası yükümlülüklerine ve iyi komşuluk ilkelerine uymasını beklediğini sözlerine ekledi.
Hoxha, Kosova'yı etkileyen suların akışını, miktarını veya kalitesini etkileyebilecek her türlü proje veya tedbirin şeffaf bir şekilde ve bilimsel verilere dayanarak değerlendirilmesi gerektiğini belirtti. Sınır ötesi etkinin tam olarak değerlendirilmesi ve etkilenen tarafla istişarelerde bulunulması konusunda da ısrarcı oldu.
