Kiraz mevsimi geldiğinde herkesin gözü meyvelerde olur, yapraklar ise genellikle ağaçta kalır. Oysa bu yapraklar, doğru işlenip kurutulduklarında son derece aromatik bir bitki çayı hazırlamak için harika birer malzeme olabilir. Tatlı kiraz yaprakları üzerine yapılan araştırmalar, polifenoller ve antioksidan özelliğe sahip diğer biyoaktif maddeler barındırdığını gösteriyor. Ancak uzmanlar, bu durumun evde demlenen çayın grip, yüksek tansiyon veya yüksek kolesterol için kanıtlanmış bir tedavi yöntemi olduğu anlamına gelmediğinin altını çiziyor; zira insanlar üzerinde yapılmış yeterli klinik veri bulunmuyor.
İki farklı tatlı kiraz türü üzerinde yürütülen yeni bir araştırma, yapraklardaki fenolik bileşiklerin miktarının ve antioksidan aktivitenin mevsime, sıcaklığa, güneş ışığına ve yağışlara göre büyük değişiklik gösterdiğini ortaya koydu. Bilim insanları, yaprakların bitkisel metabolitler açısından ilginç bir kaynak olduğunu vurgulasa da, mevcut çalışmaların çoğunun laboratuvar ortamında yapıldığını, insanlarda çay tüketimi üzerinden test edilmediğini belirtiyor.
İşlemenin Püf Noktası: Dondurmak
Yaprakları hazırlamanın en popüler yolu kurutmakla değil, dondurmakla başlıyor. Toplanan yapraklar önce güzelce yıkanıyor, kurumaya bırakılıyor ve ardından iki-üç günlüğüne derin dondurucuya konuluyor. Dondurma işlemi hücre yapısını bozarak, sonraki aşamalarda aromatik maddelerin çok daha kolay açığa çıkmasını sağlıyor.
Çözülen yapraklar daha sonra doğranıyor veya eziliyor, sıkı bir kaba yerleştirilip oda sıcaklığında birkaç saat bekletiliyor. İşte bu aşamada yaprağın o otlu kokusu yavaş yavaş daha yoğun ve meyveli bir hale bürünüyor. Halk arasında bu sürece genellikle fermantasyon denilse de, ev yapımı hazırlıklarda aslında bitki dokusunda meydana gelen enzimatik ve oksidatif değişimlerden söz ediyoruz.
Burada dikkat edilmesi gereken en önemli detay, yaprakların uzun süre nemli ve kapalı bir ortamda bekletilmemesi. Aksi takdirde istenmeyen mikrobiyal fermantasyona ve bozulmaya zemin hazırlanmış oluyor.
Kurutma Aşaması
İşlemden geçen yapraklar yaklaşık 55 derecede bir dehidratörde, 50-60 dereceye ayarlanmış bir fırında ya da havadar bir ortamda doğal yollarla kurutulabiliyor. Eğer açık havada kurutmayı tercih ederseniz, yaprakları gölgede tutmanızda fayda var; çünkü yoğun güneş ışığına maruz kalmak renklerini ve aromalarını değiştirebiliyor.
Tamamen kuruduktan sonra yaprakları kuru ve karanlık bir yerde, ağzı sıkıca kapalı cam veya metal bir kapta saklayabilirsiniz. Elde ettiğiniz bu karışımı, diğer kurutulmuş bitkilerde olduğu gibi demleyerek tüketebilirsiniz.
Kiraz Yaprağının İçinde Neler Var?
Bilimsel araştırmalar, Prunus avium (tatlı kiraz) yapraklarında flavonoidler ve fenolik asitler dahil çeşitli fenolik bileşikler tespit etti. Laboratuvar analizleri antioksidan aktiviteyi de doğrularken, bu bileşimlerin kirazın türüne ve hasat zamanına göre büyük farklılıklar gösterdiğini belirtiyor.
Kirazın farklı bölümlerinden elde edilen ekstraktların potansiyel anti-enflamatuar, antimikrobiyal ve kan şekerini dengeleyici özelliklerine dair bazı yayınlar bulunuyor. Ancak bunlar büyük ölçüde laboratuvar veya klinik öncesi sonuçlar. Yani bir fincan kiraz yaprağı çayının kolesterolü düşürdüğünü, tansiyonu dengelediğini veya enfeksiyonları iyileştirdiğini kanıtlamıyorlar.
Çok Önemli Bir Uyarı
Kiraz, parçalandığında siyanür gazı (hidrojen siyanür) açığa çıkarabilen siyanogenik glikozitler içeren Prunus cinsine ait. Tatlı kirazda prunasin ve amygdalin maddeleri tespit edilmiş durumda ve bunların miktarları bitkinin bölümüne ve yetişme koşullarına göre değişebiliyor. Bu nedenle, sadece "doğal" oldukları için evde hazırlanan yaprak ürünlerinden büyük miktarlarda ve düzenli olarak tüketmenin tamamen risksiz olduğunu düşünmek yanlış olur.
Özetle, kiraz yaprakları aromatik ve ev yapımı bir içecek hazırlamak için kullanılabilir ve ilginç biyoaktif bileşikler barındırıyor. Ancak en güvenli yol, bu çayı sadece keyifli bir içecek olarak görmek ve grip, uykusuzluk, yüksek kolesterol veya kalp damar hastalıklarını tedavi ettiğine dair kanıtlanmamış iddialara inanmamak.
