Emeklilik yaşının yükseltilmesi gençleri işsiz bırakmıyor. Avrupa'daki NEET'ler (işte olmayan veya eğitim almayan gençler) için gerçek tehdit, alt basamakları yok eden yazılımlar.
Danimarka İstihdam Bakanı Ane Halsboe-Jørgensen, Mayıs 2025'te parlamentosunun 1970 sonrası doğanlar için devlet emeklilik yaşını Avrupa'nın en yükseği olan 70'e çıkaran yasayı 81'e karşı 21 oyla kabul etmesini izledi. Başbakan Mette Frederiksen, imzaladığı politikadan kendini uzaklaştırarak Danimarkalılara 'insanlara sürekli bir yıl daha çalışmaları gerektiğini söyleyemezsiniz' dedi. Ülkenin emeklilik derneği F&P'den Jan V. Hansen, 80 bin Danimarkalının halihazırda emeklilik yaşının ötesinde çalıştığını hesaplıyor. Danimarka ayrıca Avrupa'da en az boşta gezen genç nüfusa sahip ülkelerden biri.
Élisabeth Borne, Mart 2023'te Fransa'nın emeklilik yaşını 62'den 64'e çıkarmak için anayasal bir kısayol kullanarak parlamento oylamasını atlattı ve protestocuları Paris sokaklarına döktü. Britanya'nın dönemin Çalışma ve Emeklilik Bakanı Mel Stride, aynı yılın ilkbaharında İngiltere'de emeklilik yaşını 68'e çıkarma kararını erteledi. Bu tür hamlelerin ardındaki aritmetik nadiren değişir: insanlar daha uzun yaşadıkça, maliye bakanlıkları emeklilik faturalarını düşük tutmak için çalışma hayatını uzatır. Paris'teki göstericilerin çoğu ikinci bir şikayet taşıyordu: işte tutulan her yaşlı işçi, gençler için bir iş eksikliği anlamına geliyordu. Ekonomistlerin bu fikir için bir adı var.
Dışlama EtkisiJonathan Gruber ve David Wise bu fikri yıllarca test etti. 2010'da yayınlanan bir çalışmada, 12 zengin ülkeyi inceleyen ikili, yaşlı işçileri emekliye ayırmanın gençler için iş yarattığına dair hiçbir işaret bulamadı; aksine, iki grup genellikle birlikte yükselip düşüyordu. Nicola Bianchi daha temkinli bir sonuca vardı. İtalya'nın 2011 Fornero reformunu inceleyen Bianchi ve ortak yazarları, bir patronun emekliliğinin bir yıl gecikmesinin, genç bir çalışanın ücret artışını yılda %2,5 oranında azalttığını, ancak bunun yalnızca yükselecek basamak sayısının az olduğu firmalarda geçerli olduğunu buldu. Tüm ulusal işgücü genelinde bu etki kayboluyor.
Peki Avrupa'nın boşta gezen gençleri nerede? Danimarka'da değil; bu ülke neredeyse 70 yaşına kadar çalışan nüfusa sahip ve kıtadaki en düşük NEET sayılarından birine sahip. Hollanda veya İsveç'te de değil; bunlar geç emekliliğin diğer kaleleri. Onlar, neredeyse her beş gençten birinin işsiz olduğu Romanya'da ve işçilerini erken emekli edip işlerin gençlere akmasını bekleyen Avrupa'nın köşelerinde. Hâlâ bekliyorlar.
Avrupa Komisyonu sürekli bu işleri yaratmaya çalışıyor. 2013'ten beri yürürlükte olan Gençlik Garantisi, her işsiz NEET'e dört ay içinde iş veya eğitim teklifi sözü veriyor; 2017'de denetim yapan denetçiler, bu taahhüdün neredeyse hiçbir yerde yerine getirilmediğini, bazı hükümetlerin işsizleri stajyer olarak yeniden etiketlediğini tespit etti. Dosyayı devralan son komisyon üyesi Roxana Mînzatu, Mart 2025'te bir 'Beceriler Birliği' duyurdu. Bu son yeniden başlatma olmayacak.
Asıl işe yarayan şey daha eski ve daha sıkıcı: çıraklık. Uzun süredir Avrupa'nın uyarıcı hikayesi olan İtalya, gençlerin haftayı sınıf ve atölye arasında böldüğü Alman 'ikili' modelini ödünç aldı. Çalışma Bakanı Marina Calderone, kontenjanları dörde katlamak istiyor. Bu işe yarıyor gibi görünüyor. İtalya'nın NEET oranı, çıraklarının bir Alman'ın göreceği kadar gerçek iş yeri deneyimi görmemesine rağmen, 2015'ten beri birlikteki diğer tüm ülkelerden daha fazla düştü.
Avrupa'nın gençleri için gerçek tehdit, masasına yapışan emekli değil. Bir zamanlar onlara mesleklerini öğreten giriş seviyesi işleri sessizce emen makinedir. LinkedIn'den Aneesh Raman, geçen Mayıs ayında New York Times'da buna 'kariyer merdiveninin alt basamağının kırılması' adını verdi. Kırmayı yapan yazılımı kendi firması üreten Dario Amodei, bunun beş yıl içinde tüm giriş seviyesi ofis işlerinin yarısını yutabileceğini tahmin ediyor.
Britanya'da kanıt çoktan ortada. İşverenler 2024 yılında bir önceki yıla göre %46 daha az mezun teknoloji işi ilanı verdi ve geçen yaz mezun olanlar artık orada olmayan bir ilk basamağa uzanmak zorunda kaldı.
Fotoğraf: Dreamstime.
