Avrupa, emeklilik sisteminde bugüne kadarki en büyük reformu yapmaya hazırlanıyor. Emeklilik yaşları kademeli olarak yükseltiliyor. Nüfusun yaşlanması, düşük doğum oranları ve yetersiz istihdam, Avrupa'daki emeklilik sistemleri üzerinde giderek artan bir baskı oluşturuyor. Avrupalı yöneticiler bu sorunu çözmek için şu an en kolay ve yaygın yolu seçti: Emeklilik yaşını artırmak. Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü'nün (OECD) "Bir Bakışta Emeklilik 2025" raporuna göre, Avrupa Birliği'nde emeklilik yaşı erkekler için yaklaşık 2,1 yıl artarak 66,9'a, kadınlar için ise 2,6 yıl artarak 66,6'ya çıkacak. Avrupa ülkelerinin üçte ikisinin erkekler, dörtte üçünün ise kadınlar için emeklilik yaşında düzenlemeye gitmesi bekleniyor.
Emeklilik yaşlarında son durum ne? OECD verilerini aktaran Euronews'e göre, 2024 yılı itibarıyla erkeklerde en yüksek emeklilik yaşı 67 yaş. Bu yaş sınırı Danimarka, Norveç, İzlanda ve Hollanda'da uygulanıyor. Bu ülkeler kadınlar için de 67 yaş ile listenin başında yer alıyor.
Bulgaristan'da durum nasıl? Bulgaristan, 64,6 yaş ile erkekler için Avrupa ortalamasına yakın bir emeklilik yaşına sahip. Bizden daha düşük yaşta emekliliğin mümkün olduğu ülkeler ise Malta (64 yaş), Fransa (64,3 yaş), Çekya (64,2 yaş), Slovakya (63,2 yaş) ve Yunanistan (62 yaş) olarak sıralanıyor. Kadınlar açısından bakıldığında ise sadece Yunanistan ve Türkiye'de daha düşük yaşlarda emeklilik hakkı tanınıyor.
Yapılacak değişikliklerin ardından Danimarka, hem erkekler hem de kadınlar için en yüksek emeklilik yaşına, yani 74 yaşa ulaşacak. 21. yüzyılın 60'lı yıllarının sonuna gelindiğinde bu yaş Estonya'da 71'e; İtalya, Hollanda, İsveç ve Kıbrıs'ta ise 70'e çıkacak. Erkeklerde en düşük emeklilik yaşı 62 yaş ile Slovenya ve Lüksemburg'da kalırken, kadınlarda en düşük yaş 60 ile Polonya'da olacak.
Avrupa'daki en büyük artış 13 yıl olacak Rapordaki veriler, Türkiye'nin kıtadaki diğer ülkelere kıyasla her iki cinsiyet için de en düşük emeklilik yaşına sahip olduğunu gösteriyor. Türkiye'de bu yaş kadınlar için 49, erkekler için 52. Hükümetin hedefi ise önümüzdeki birkaç on yıl içinde bu rakamları sırasıyla 63 ve 65'e çıkarmak. Bu durum, Avrupa'daki en büyük emeklilik yaşı artışını temsil edecek.
Türkiye'deki sosyal güvenlik kurumunun verilerine göre, standart emeklilik yaşı kadınlar için 58, erkekler için 60. Ancak sistem, çeşitli geçiş rejimleriyle oldukça karmaşık bir hal almış durumda. 2023 yılında yapılan bir reform, 8 Eylül 1999'dan önce sigortalı olmaya başlayan bazı kişiler için yaş şartını kaldırarak, bu vatandaşların çok daha erken emekli olmalarına olanak tanıdı.
OECD'ye göre Türkiye, bu erken emeklilik imkanları nedeniyle gelişmiş ekonomiler arasında en düşük "normal emeklilik yaşlarından" birine sahip. Ancak yeni sigortalı olan kişiler için bu yaş kademeli olarak artmaya devam edecek.
OECD, hedeflenen değerlerin yaşam beklentisine göre ayarlanabileceğinin altını çiziyor. Emeklilik yaşını artırmak elbette bu sorunun tek çözümü değil. Konuyla ilgili değerlendirmede bulunan analistler, "Alternatif olarak, mali sürdürülebilirlik prim ödemelerini artırarak veya sağlanan fayda seviyelerini düşürerek de sağlanabilir" yorumunu yapıyor.
