Develer, yüzyıllardır "çöl gemileri" olarak bilinir ve dünyanın en zorlu koşullarında hayatta kalabilme yetenekleriyle tanınır. Ancak bu son derece dayanıklı hayvanlar bile Afrika'yı giderek daha fazla etkisi altına alan aşırı sıcaklarla artık baş edemiyor.
Kuzeydoğu Etiyopya'daki Afar bölgesi, dünyanın en sıcak ve en kurak yerlerinden biri. Burada göçebe kabileler nesillerdir deve kervanlarıyla uçsuz bucaksız çöllerde tuz taşıyor.
Semera şehrinden 40 yaşındaki deveci Ali Umer, yaklaşık 500 deveye bakıyor. BBC'ye yaptığı açıklamada, "Develerimin dayanılmaz sıcaktan çektiğini görüyorum" diyor. "Tırnaklarında kabarcıklar oluşuyor, gözleri sürekli yaşarıyor, kızgın kum derilerini yakıyor ve dinlenmek için yattıklarında tüyleri bile yanıyor."
Sadece son bir ayda aşırı sıcaklar yüzünden sekiz yavru devesini kaybettiğini söyleyen Umer, "Sıcak çok daha şiddetlendi ve dayanılması güçleşti. Eskiden serinlik getiren rüzgar bile şimdi sıcak" ifadelerini kullanıyor. Son yıllarda değişimin iyice belirgin hale geldiğini vurguluyor.
Umer'in gözlemleri bilim insanları, hayvan koruma örgütleri ve çok sayıda araştırma tarafından doğrulanıyor. Yüksek sıcaklıklar develerde ciddi strese, bitkinliğe, susuzluğa ve çeşitli hastalık risklerinin artmasına neden oluyor. Sıcak hava ayrıca dolaylı yoldan da etkiliyor: su kaynaklarını azaltıyor, bitki örtüsünü yok ediyor ve hayvanların gölge bulabileceği alanları daraltıyor.
Dünyadaki tek hörgüçlü develerin (dromedar) yaklaşık %80'i Kuzey Afrika ve Afrika Boynuzu'nda yaşıyor. Son yıllarda çiftçiler ve çobanlar, kuraklığa ve yüksek sıcaklıklara çok daha dayanıklı oldukları için geleneksel hayvan sürülerini develerle değiştiriyor.
Ancak 2025 yılında yayınlanan ve Güney Etiyopya'daki devecilerin görüşlerine dayanan bir araştırma, iklim değişikliğinin hayvan sağlığı üzerinde ciddi olumsuz etkiler yarattığını ortaya koyuyor. Raporda, "Araştırmaya katılanlar, iklim değişikliği ve değişken hava koşullarının develerin sağlık durumunu kötüleştirdiğini, üretkenliklerini azalttığını ve üremelerini zorlaştırdığını bildirdi" deniyor.
Komşu Somali'de durum daha endişe verici. Haziran ayında yayınlanan bir araştırma, kuraklık nedeniyle deve ölümlerinin ciddi bir kriz boyutuna ulaştığını gösteriyor. Yaklaşık 6000 göçebe haneyi kapsayan analize göre, deve yetiştiren ailelerin neredeyse %46'sı uzun süreli kuraklık nedeniyle hayvanlarını kaybetti. En ağır durum ülkenin kuzey bölgelerinde. Sool bölgesinde ölüm oranı %73'e yaklaşıyor; bilim insanları bu seviyeyi şok edici olarak tanımlıyor.
