İktidardaki 'İlerici Bulgaristan' koalisyonu, bu sonbaharda yapılacak cumhurbaşkanlığı seçimlerinde en küçük sandıklar dışında tüm sandıklarda makineli oy kullanımını zorunlu hale getiren bir yasa değişikliği hazırladı. Salı günü Meclis'e sunulan teklifle, 2021'de olduğu gibi tamamen makineli oy sistemine dönülmesi hedefleniyor.
Teklifte üç önemli değişiklik öne çıkıyor. Birincisi, kağıt ve makine arasında seçim yapma imkanının kaldırılarak makineli oy kullanımının zorunlu hale getirilmesi. Sadece 300 seçmenden az olan küçük yerleşim yerlerindeki sandıklara makine verilmeyecek. İkinci değişiklik ise hiçbir zaman tam olarak hayata geçirilemeyen 'Yurt Dışı' seçim bölgesinin kaldırılması. Milletvekilleri bu bölgeyi birkaç yıl önce yasaya eklemiş ancak nasıl işleyeceği ve kaç milletvekili çıkaracağı konusunda anlaşamadıkları için yürürlük tarihi sürekli ertelenmişti. Son olarak 2028'de yürürlüğe girmesi planlanıyordu. Ancak Cumhurbaşkanı Rumen Radev'in ekibine göre 'Yurt Dışı' bölgesi 'pratik değil, uygulanması zor ve seçim sürecini gereksiz yere karmaşık hale getiriyor'.
Üçüncü değişiklik ise Avrupa Birliği dışındaki ülkelerde en fazla 20 sandık açılması sınırlamasının kaldırılması. Geçen yıl GERB, BSP, ITN ve 'Diriliş' partileri tarafından getirilen bu sınırlama, en çok vatandaşımızın bulunduğu Türkiye, İngiltere ve ABD'yi etkilemişti. Bu durum, nisan ayındaki genel seçimlerde Bulgaristan büyükelçilikleri önünde uzun kuyruklar oluşmasına yol açmıştı.
Çoğunluk, seçim sonuçlarının açıklanmasına ilişkin yasağı daha da sıkılaştırıyor. Daha önce sadece resmi medya kanalları için geçerli olan bu yasak, 'İlerici Bulgaristan'ın önerisiyle Facebook, Twitter ve kişisel blogları da kapsayacak şekilde genişletiliyor. Bu platformlarda Seçim Yasası'nı ihlal ederek saat 20:00'den önce anket sonuçları yayınlanması durumunda medya hizmeti tanımına dahil edilecekler.
Sandık kurullarının makinelerden çıkan fişleri sayma uygulaması devam edecek. Makinelerin sertifikasyonu ise artık İçişleri Bakanlığı'nın sorumluluğunda olacak. Daha önce bu görev, kapatılan E-Devlet Bakanlığı'nın yerine geçen İnovasyon ve Dijital Dönüşüm Bakanlığı'na aitti.
Bir diğer önemli değişiklik ise sandık kurulu üyelerinin daha kapsamlı eğitim alması. İktidar, Merkez Seçim Komisyonu (MSK) bünyesinde bir eğitim birimi kurulmasını öneriyor. Bu birim, sandık kurulları için eğitimler düzenleyecek ve bilgilendirici materyaller hazırlayacak. Seçim aralarında ise siyasi parti ve koalisyonların önerdiği kişilere Seçim Yasası'nın uygulanması konusunda kurslar verecek. Kursu başarıyla tamamlayanlar sertifika alacak ve elektronik kayda geçirilecek. Bu kişiler, sandık kurullarının oluşturulmasında öncelikli olacak.
Diğer partilerin de değişiklik önerileri sunması bekleniyor. 'Diriliş' partisi pazartesi günü kendi teklifini sunan ilk parti oldu. Yıllardır sadece makineli oy kullanılmasını savunuyorlar. 'Demokratik Bulgaristan' da aynı talepte bulunuyor. Mevcut 52. dönem parlamentoda kağıt oy kullanımını savunan tek partiler GERB ve DPS.
'Bu Değişime Devam' partisi de bir teklif sundu ancak oylama yönteminde bir değişiklik önermiyor. Onlar da makineli oydan yana, ancak önceki parlamentonun sonunda DPS'nin oy pusulası sayma makineleri satın alma fikrini benimsemişlerdi. Şimdi ise Asen Vasilev'in ekibi, makinelerin yeniden oylama sonuçlarını içeren bir tutanak çıkarmasını ve AB dışındaki sandık sınırlamasının kaldırılmasını öneriyor.
MSK bünyesindeki Kamu Konseyi, 9 Haziran'da Meclis'e gönderdiği bir mektupla seçim kurallarının şimdi değiştirilmemesi çağrısında bulundu. Gerekçe olarak cumhurbaşkanlığı seçimlerinin organizasyonunun başlamasına sadece iki ay kaldığı ve seçim takviminin de oy verme gününden iki ay önce işlemeye başladığı belirtildi.
Seçim uzmanları milletvekillerine şu uyarıda bulundu: 'Seçim Yasası, sıkışık takvimlerle 'diz üstü' açılmamalıdır. Bu süreç genellikle kötü yasama faaliyetine, aşırı siyasi gerilime ve seçim sürecine güvensizliğe yol açmıştır.' Bunun yerine, Meclis'in yurt dışındaki sandıkları sınırlayan son değişiklikleri iptal etmesini ve yeni kuralların cumhurbaşkanlığı seçimlerinden sonra düşünülmesini önerdiler.
Milletvekillerinin yasal değişiklikler için, 60 günlük seçim hazırlık sürecinin başlamasına iki aydan az süreleri var ve bu süre, ağustos ayının tamamını tatile ayırmamaları halinde geçerli. Ayrıca temmuz ayında 2026 yılı bütçesini de görüşecekler. Hem bütçe hem de Seçim Yasası görüşmeleri genellikle gece yarısı oturumlarında uzun tartışmalarla geçiyor.
Bu değişiklikler, 23 Haziran'da ilk toplantısını yapan yeni MSK üyeleriyle yapılacak ilk seçim değişiklikleri olacak.
Kamelia Neykova
FOTOĞRAF: MSK
Salı günü ayrıca, MSK'nın eski başkanı Kamelia Neykova'nın Bakanlar Kurulu genel sekreteri olduğu açıklandı. Bu teklifin bizzat Başbakan Radev'den geldiği belirtildi. Neykova, 2021 yılında ITN kontenjanından MSK başkanı olarak atanmıştı.
