Savunma Bakanı Dimitar Stoyanov, Karadeniz'de iki gemiye saldıran dronların kime ait olduğunu açıkladı. Bakanın sözlerinden şüphe olmadığı anlaşıldı; savaş makinelerinin Rus olduğu belirtildi. Stoyanov, "Dronların ne olduğu net değil ama Ukrayna'nın kendi gemilerine saldırması mantıklı değil. Bu durumda beklentimiz dronların Rus tarafından gelmiş olması" diye vurguladı.
Bakan, bu durumda NATO anlaşmasının 4. Maddesi'nin devreye sokulup sokulmaması konusunu da değerlendirdi. Aktivasyonun bir üye devletin resmen acil istişareleri toplaması anlamına geldiği, bunun toprak bütünlüğü, siyasi bağımsızlık ya da güvenliğinin tehdit edildiği görüşüyle yapıldığı belirtildi. Bu mekanizmanın erken uyarı ve ortak koordinasyon için diplomatik ve siyasi bir araç olduğu, otomatik savaş ilanı ya da askeri müdahale anlamına gelmediği kaydedildi. 4. Madde tehdit karşısında istişareyi, 5. Madde ise gerçek bir askeri saldırı karşısında kolektif meşru müdafayı, "birisi için herkes, herkes için biri" ilkesini öngörüyor.
Karadeniz'deki yeni saldırılardan sonra bile NATO 4. Maddesi'nin aktive edilmesine gerek olmadığı NATO 4. Madde konusunda Stoyanov tarafından açıklandı. Bakan, silahlı kuvvetlerin yalnızca tehdit, ülkenin karasularında olduğunda karşılık verebileceğini, uluslararası sularda böyle bir yükümlülük, zorunluluk ve hakkın bulunmadığını belirtti.
HS Dignity gemisi son derece hızlı battı; bu durum güçlü bir yüzey dronu saldırısına işaret ediyor. 16 kişilik mürettebattan altısı bulunarak kurtarıldı, diğerleri hâlâ aranıyor. "Gece 1'i biraz geçe HS Dignity gemisinden dron saldırısı bildirimi geldi, gemi Krapets açıklarında battı. İki adet 'Kugır' helikopteri sabahın erken saatinde 'Çayka' askeri üssüne indi ve batık HS Dignity bölgesine doğru havalandı" denildi. Chelsea 3'ün mürettebatı da 16 kişiydi; Ukraynalı ve Azerbaycanlı ekipten oluşuyordu. Gemi Malta bayrağı altında seyrediyor ve Ukrayna'ya aitti.
Saat 1.28'de Varna'dan 17 deniz mili uzaklıkta bulunan Chelsea 3 gemisinden de sinyal geldi. Mürettebatın tahliyesine yardımcı olmak üzere bir sınır botu yönlendirildi. Deniz kuvvetleri olay yerine 'Verni' fırkateynini gönderdi. Fırkateyn o sırada Burgaz açıklarında konuşlu olduğu için bölgeye ulaşması daha uzun sürdü. Bakan Stoyanov bunu parlamentoda anlattı. Bakan yineledi: "Dronların ne olduğu net değil ama Ukrayna'nın kendi gemilerine saldırması mantıklı değil. Bu durumda beklentimiz dronların Rus tarafından gelmiş olması."
Stoyanov, "Donanmanın Karadeniz'de uluslararası sularda gemi konvoyu yapması mümkün değil. Bu yalnızca Bulgar karasularında yapılabilir. Ordu ek olarak 2 insansız hava sistemi konuşlandıracak. Ek hava savunma füze sistemleri de devreye alınacak" dedi.
NATO 4. Maddesi'nin aktive edilmesiyle ilgili olarak bakan, peş peşe saldırıya uğrayan gemilerle ilgili yeni durum dahil böyle bir gereklilik olmadığını söyledi. "Ulusal Güvenlik Konseyi toplantısında herkes bu konuda hemfikirdi, muhalefet partileri de dahil" diye vurguladı Stoyanov. Bakan, Bulgaristan'ın müttefiklerinin tavsiyesinin bu maddenin aktive edilmemesi yönünde olduğunu ekledi.
Bulgaristan tarihinde NATO anlaşmasının 4. Maddesi'ni toplam iki kez devreye soktu ve her iki durumda da aynı bölgesel tehditle karşı karşıya olan diğer üye ülkelerle ortak girişimler çerçevesinde oldu. Mart 2014'te Bulgaristan, Polonya, Litvanya, Letonya, Estonya ve Romanya ile birlikte 4. Madde'yi başlattı. Gerekçe, Rus Federasyonu'nun Kırım Yarımadası'nı yasa dışı şekilde ele geçirmesinin ardından Karadeniz bölgesi ve Doğu Avrupa'daki güvenlik ortamında ani değişimdi.
24 Şubat 2022'de Rusya'nın Ukrayna'ya karşı başlattığı tam kapsamlı kara ve hava savaşının hemen ardından Bulgaristan, Polonya, Romanya, Çekya, Slovakya, Litvanya, Letonya ve Estonya ile birlikte 4. Madde kapsamında istişareleri resmen başlattı. Bunun sonucunda NATO, Bulgaristan toprakları da dahil olmak üzere çok uluslu muharebe birliklerinin kurulmasıyla Doğu kanadındaki savunma varlığını güçlendirdi. Ülke bugüne kadar bu maddeyi tamamen tek başına aktive etmedi.
NATO'nun 1949'dan bu yana var olduğu dönemde 4. Madde resmen sekiz kez devreye sokuldu: beş kez Türkiye tarafından, bir kez Baltık ülkelerince, birer kez de Romanya, Bulgaristan, Çekya ve Slovakya tarafından.
