Vatandaşların verilerine erişildiğinde, bu durum ceza soruşturmasını zorlaştırmayacaksa kendilerine bilgi verilecek.
Bir Avrupa soruşturma emrinin, özellikle elektronik delillerin toplanmasını da kapsıyorsa, yerine getirilmesi için mevcut azami süre 120 gün. Geleneksel uluslararası adli yardım ise ortalama 10 ay gibi çok daha uzun bir zaman alıyor. Ancak dijital çağda ve yapay zeka döneminde, soruşturma makamlarının ihtiyaç duyduğu ve aslında saatler içinde temin edilebilecek bir bilgi için bu süreler çok fazla.
Bu nedenle, 18 Ağustos'tan itibaren Avrupa Birliği'nin 2023/1543 sayılı Tüzüğü yürürlüğe girdi. Bu tüzükle Avrupa ceza adaleti sistemi sınır ötesi elektronik delil toplama için iki yeni araç kazandı: Avrupa Delil Sunma Emri ve Avrupa Delil Koruma Emri.
Bu yeni araçlar, bir üye devletteki yetkili makamların -örneğin Bulgaristan'da İçişleri Bakanlığı, savcılık veya soruşturma birimleri- doğrudan başka bir ülkedeki belirlenmiş birime veya hizmet sağlayıcıya başvurmasına olanak tanıyor. Örneğin, bir Bulgar savcısı Fransa'daki bir mobil operatörden bilgi isteyebilir. Üstelik bununla da sınırlı değil; talebi o ülkenin makamları üzerinden dolaştırmadan doğrudan Meta, Google veya Microsoft'tan da veri talep edebilir.
Burada bilinmesi gereken önemli bir detay var: Talepler Google, Meta, Microsoft veya başka bir internet sağlayıcısının rastgele bir ofisine serbestçe gönderilmiyor. Emirlere, özel olarak belirlenmiş bir birim veya atanmış yasal temsilci hitaben yazılıyor. 2023/1544 sayılı Direktif, bu muhatapların nasıl belirleneceğini ve ulusal merkezi makamlara nasıl bildirileceğini düzenliyor.
En kritik noktalardan biri, verilerin en geç 10 gün içinde, acil durumlarda ise 8 saat içinde sunulması gerekliliği. Delil Koruma Emri ise, verilerin sunulması talep edilene kadar silinme riskini ortadan kaldırarak verileri güvence altına alıyor.
Bulgar yargı mensuplarına göre bu, üzerinde çalıştıkları hukuki ortamda çok önemli bir değişiklik. Avrupa Komisyonu da ceza soruşturmalarının yarısından fazlasının artık sınır ötesi elektronik delil talebi içerdiğine dikkat çekiyor.
Ancak Bulgaristan'daki Bağımsız Savcılar Birliği, üç yıllık geçiş süresine rağmen ülkenin henüz gerekli yasal değişiklikleri yapmadığı uyarısında bulundu.
Birliğin başkanı ve eski Adalet Bakan Yardımcısı Savcı Georgi Balkov, "24 Çasa" gazetesine yaptığı açıklamada, "Zamanın gerisinde kalamayız. Yeni düzenleme, delillerin çok hızlı toplanmasına olanak sağlayacak. Saatler içinde alınabilecek bir bilgi için aylarca beklenmemeli" dedi.
Birlik, savcıların ve soruşturmacıların tüzüğün olanaklarını ve elektronik delilleri hızlıca nasıl toplayacaklarını öğrenmeleri için eylül ayı ortalarında bir eğitim programı düzenleyecek.
Uzmanlar, yeni düzenlemenin sadece taranmış belgelerin e-posta yoluyla değiştirilmesinden ibaret olmadığını vurguluyor. Bağımsız Savcılar Birliği'nden yapılan açıklamada, "Tüzük, makamların ve sağlayıcıların güvenli, güvenilir ve kimliği doğrulanmış bir şekilde iletişim kurmasını sağlayan merkeziyetsiz bir bilgi sistemi oluşturuyor. Teknik altyapı e-CODEX'e dayanıyor ve adalet alanında daha geniş kapsamlı Avrupa dijital değişim sistemi JUDEX'in bir parçası" denildi.
Adalet Bakanlığı ise elektronik delillere ilişkin yasal değişiklikleri bu hafta içinde kamuoyunun görüşüne sunacağını duyurdu. Bu değişiklikler sadece Ceza Muhakemesi Kanunu'nu değil, diğer kanunları da kapsayacak.
Adalet Bakanlığı'ndan yapılan açıklamada, "Ceza Muhakemesi Kanunu'nda öngörülen değişikliklerle, suç soruşturmalarında elektronik delillerin daha hızlı toplanması ve sınır ötesi değişimi için yeni kurallar getiriliyor. Bulgar yargı ve soruşturma makamları, belirli koşullar altında, alan adı kayıt verilerini ve abone verilerini doğrudan diğer ülkelerdeki sağlayıcılardan, ayrıca özel bir usulle trafik verilerini talep edebilecek. Bu değişiklikler, elektronik delillere ilişkin Avrupa kurallarının uygulanmasını sağlarken, ulusal mevzuatı Siber Suçlar Sözleşmesi'nin İkili İlave Protokolü'nün onaylanmasına hazırlıyor" ifadeleri kullanıldı.
Bakanlık, vatandaşların korunmasına yönelik ek güvenceler de getirildiğini ekledi. Mahkeme veya soruşturmayı yürüten savcı, soruşturmaya engel olmayacak durumlarda kişinin trafik verilerine erişildiğini kendisine bildirecek. Yetkisiz erişim durumunda ise tazminat hakkı da tanınacak.
Adalet Bakanlığı'ndan yapılan açıklamada, "Ağır trafik kazaları gibi birden fazla mağdurun olduğu, ihmal sonucu işlenen ağır suçlarda da trafik verilerinin toplanması kapsamı genişletiliyor" vurgusu yapıldı.
Paket; Elektronik İletişim Kanunu, Elektronik Ticaret Kanunu, Avrupa Soruşturma Emri Kanunu, Kişisel Verilerin Korunması Kanunu ve diğer bazı kanunlarda da değişiklikler içeriyor. Avrupa kurallarının kapsamına giren sağlayıcılar, Avrupa elektronik delil emirlerini almak ve uygulamak için bir muhatap adresi belirleyecek.
Yeni yükümlülüklere uyulmaması durumunda yaptırımlar da öngörülüyor.
24 Temmuz 2026 tarihinde güncellenen son kamuoyu izleme raporuna göre, yeni rejime tabi 26 ülkeden sadece 10'u bu alandaki yasal değişiklikleri kabul etti. 6 ülke taslakları yayımladı, 10 ülkede ise kamuya açık bir gelişme yok. Danimarka da ulusal düzenlemesini kabul etti, ancak adalet alanındaki özel statüsü nedeniyle tüzüğün uygulandığı 26 ülke arasına dahil edilmedi.
Elektronik delillere ilişkin yasaları kabul eden ülkeler Hırvatistan, Çekya, Estonya, Finlandiya, Almanya, İrlanda, İtalya, Litvanya, Slovakya ve İsveç.
Yasaları yayımlanmış ancak henüz kabul edilmemiş ülkeler, yani neredeyse hazır olanlar Belçika, Lüksemburg, Hollanda, Portekiz, Romanya ve İspanya. "Önümüzdeki günlerde biz de bu gruba katılacağız."
Elektronik delil yasalarından henüz uzak olan ülkeler ise Kıbrıs, Fransa, Yunanistan, Macaristan, Letonya, Malta, Polonya, Slovenya ve Avusturya.
Bağımsız Savcılar Birliği, elektronik delil alanında öne çıkan Almanya, İrlanda ve Hırvatistan'dan örnekler veriyor.
Örneğin İrlanda, Elektronik Delillerde Uluslararası İşbirliği'ne dair özel bir kanun kabul etti ve diğer konuları da düzenledi. Bu işlerle ilgilenen ayrı bir yapı oluşturuldu ve 22 Temmuz'da ilk direktör atandı.
Şubat ayında, elektronik hizmet sağlayıcılar için kanuna nasıl kayıt olacaklarına dair pratik soru ve cevapları içeren bir bilgi portalı yayımlandı.
Hırvatistan'da ise sağlayıcıların yükümlülükleri için merkezi bir otorite bulunuyor, Adalet Bakanlığı koordinatör olarak görev yapıyor ve teknik bir kurum mevcut.
Almanya da Avrupa elektronik delil sunma ve koruma emirleri için müstakil bir kanun seçti.
