2025 sona yaklaşırken, Arnavutluk'un devlet haber ajansı Arnavut Telgraf Ajansı, ana sayfasında yayınladığı bir başlıkta şunu sordu: 'Dünyayı 2026'da değiştirebilecek bir Baba Vanga kehaneti gerçekleşecek mi?' Kehanet, ABD, Meksika ve Kanada'da 2026 Dünya Kupası kuralarının çekildiği 5 Aralık'ta gerçekleşecek bir şey olarak çerçevelenmişti. Olmadı. Aslında, 1996'da ölen Bulgar mistik Vangeliya Pandeva Gushterova lakaplı Baba Vanga'nın hayatı boyunca dünyayı sarsacak olaylar hakkında yazılı herhangi bir tahminde bulunduğuna dair hiçbir kanıt yok. Bununla birlikte, Arnavut medyası – kamuya ait kuruluşlar da dahil – iddia edilen kehanetleri ve bunların ne zaman gerçekleşebileceği hakkında düzenli olarak makaleler yayınlıyor.
Bu fantastik vizyonlar, özellikle yıl sonuna doğru, hiçbir editoryal doğrulama yapılmadan yıldan yıla tık tuzağı olarak dolaşıyor. Baba Vanga'yı kaynak gösteren yayınlar, felaket, mucize ve diğer olağanüstü olay uyarılarıyla dolu: uzaylılarla karşılaşmalar, Avrupa Birliği'nin ortadan kalkması ve dünyanın Vladimir Putin'in egemenliği altına girmesi ya da tamamen sona ermesi.
Arnavut medya ve iletişim araştırmacısı Erlis Cela, 'Ne yazık ki, bu tür hikayelerin Arnavut medyasında rutin hale geldiğini fark ediyorum' dedi. Cela, 'Ticari mantıkla değil, vergi mükellefleri tarafından desteklenen bir kamu medyasının, doğrulanmış hiçbir gerçek içermeyen ve tık oluşturmayı amaçlayan hikayeler yayınlaması son derece endişe verici' diye ekledi.
Baba Vanga'ya atfedilen kehanetler düzenli olarak çürütülse de, Arnavutça medya bunları yayınlamaya devam ediyor. Örneğin, Avrupa Birliği'nin 2024'te sona ereceği 'kehaneti', aynı mecralar tarafından 2025'te hiçbir sorgulama yapılmadan tekrarlandı.
Baba Vanga'nın kehanetlerini yayınlayan medya kuruluşları arasında, bunları genellikle İngiltere'den Daily Mail'den çeviren Top Channel ve TV Klan gibi ulusal televizyon kanalları yer alıyor. Benzer materyaller ülkedeki diğer tanınmış mecralarda, örneğin Euronews, Panorama ve Shqiptarja.com'da da bulunabilir.
Dezenformasyon Yaymak
Baba Vanga'nın Rupite köyündeki son evi, Petrich belediyesi, Bulgaristan. Fotoğraf: Anton Lefterov/Wikimedia Commons.
1911'de, şu anda Kuzey Makedonya sınırları içinde bulunan Strumitsa'da doğan Vangeliya Pandeva Gushterova, Bulgaristan'ın komünist rejimi altında ün kazanan ve Bulgar diktatör Todor Jivkov'un kızı Lyudmila Jivkova ile bağlantıları olan kör bir mistik ve şifacıydı.
1980'lerde, kendini mistik kahin ilan eden bu kişi, Sovyetler Birliği yetkilileri de dahil olmak üzere ziyaretçiler kabul etti; toplantıları devlet tarafından yönetiliyordu ve devlet ayrıca ziyaretçilerden sembolik bir ücret alıyordu. Sunduğu tahminler karşılığında Jivkov rejiminden ödeme aldı.
Kişisel manevi tavsiyeler, bitkisel ilaçlar ve kehanetler sunarak Balkanlar'da son derece popüler oldu ve evine binlerce ziyaretçi çekti. 1960'lardan itibaren gazeteciler ve televizyon haberleri onu bölgesel bir fenomene dönüştürmeye yardımcı oldu ve bugün bölgedeki birçok kişi onu hala bir halk kahini ve 'Balkan Nostradamus'u' olarak görüyor.
Ancak, küresel çalkantılara dair sözde kehanetler de dahil olmak üzere ona atfedilen tahminler doğrulanmamış durumda ve genellikle mitolojikleştiriliyor. Birçoğunun, ölümünden sonra okuyucu ve tık peşindeki magazin gazeteleri ve web siteleri tarafından uydurulduğuna inanılıyor. Bu güne kadar, magazin gazeteleri ve sosyal medya gelecek yıllar için tahminler dolaştırmaya devam ediyor.
Bugün en çok jeopolitik ve kıyamet kehanetleriyle tanınıyor olsa da, hayatı hakkındaki en güvenilir biyografik kaynak olan yeğeni Krasimira Stoyanova, gerçekte esas olarak kişisel sağlık tavsiyeleri verdiğini ve kağıt üzerinde hiçbir kehanet bırakmadığını yazdı. Ona atfedilen tahminlerin çoğunun daha sonra uydurulduğuna inanılıyor.
Bazı akademisyenler, Baba Vanga'nın sözde kehanetlerinin kasten dezenformasyon yaymak için kullanıldığını ileri sürüyor. Teksas Üniversitesi'nden Mary Neuburger ve Adam Hanzel tarafından yapılan 'Medyumlar, Medya ve Medyatik Post-Hakikat: Rus Hayal Gücünde Baba Vanga' başlıklı akademik bir çalışma, mistiğin uydurma jeopolitik vizyonlarının Rus yanlısı anlatılar oluşturmak için araçsallaştırıldığını öne sürüyor.
Araştırmacılar, 'çoğu durumda, Vanga'ya göre gerçek, Putin rejimi için kullanışlıdır' diye ifade ediyor; örneğin AB'nin yakın zamanda çöküşü ve Putin'in yakında küresel egemenliği iddiaları. Çevrimiçi dolaşıma sokulduğunda, bu uydurma hikayeler Rusya'nın gücünü desteklemeye hizmet ediyor.
Cela ayrıca, 'haber olarak kamuya sunulan mistik kehanetler ve kıyamet anlatılarının genellikle propaganda yayma araçları olarak kullanıldığını' savunuyor.
İtalya merkezli Bitter Winter dergisi, hükümet yanlısı bir magazin gazetesi olan Komsomolskaya Pravda gibi Rus medyasının, Batı'nın kıyametle karşı karşıya olduğunu iddia eden diğer kehanetlerle birlikte 'Putin'in dünyayı kontrol ettiği' kehanetini periyodik olarak tekrarladığını belirtti. Putin rejimi bu hikayelerin arkasında olmayabilir, ancak onlardan faydalanıyor, denildi.
Doğrulama uzmanı Viola Keta, Baba Vanga'yı konu alan – 'mistisizm, spekülasyon ve yalanlarla sarılmış' – haber parçalarının, saf okuyucuların gerçek bilgiyi spekülasyon ve yalanlardan ayırt etmesini giderek zorlaştırdığını söyledi.
Baba Vanga'ya atfedilen iddialar hayal ürünü görünse de, BIRN Arnavutluk tarafından 2024 yılında yapılan 'Düşman Aktörler Tarafından NATO ve AB'ye Karşı Dezenformasyon Anlatılarının Arnavut Medyasında Dağıtımı' başlıklı bir çalışma, mistiğin bildirilen kehanetlerinin, Putin yanlısı ve AB veya NATO karşıtı anlatıların Arnavut okuyuculara ulaştığı yollar arasında olduğunu ortaya koydu.
Çalışmada, 'Politik olmayan bir figür olmasına rağmen, Baba Vanga'nın tahminleri genellikle komplocu ve dezenformasyon medyası tarafından NATO ve AB'ye karşı olanlar da dahil olmak üzere belirli anlatıları güçlendirmek için kullanılıyor' ifadelerine yer verildi.
