AB’de her üç öğrenciden biri okuma-anlama veya matematik becerilerinde asgari düzeye ulaşmıyor, her dördüncü öğrenci ise fen bilimlerinde aynı durumda. Tüm bunlar yapay zekânın eleştirel olmayan kullanımının ve öğretmen açığının gölgesinde gerçekleşiyor.
Bu tespitler, Avrupa Komisyonu’nun PISA 2025 uluslararası eğitim araştırması sonuçlarına ilişkin analitik incelemesinin temel çıkarımlarından bir kısmını oluşturuyor. Pazartesi günü yayımlanan analiz, Avrupa Birliği’nin tüm ülkelerindeki 15 yaşındaki öğrenciler arasında temel becerilerde süregelen düşüşü doğruluyor.
15 yaşındaki öğrencilerin %33,9’u matematik yeterliliğinin asgari düzeyine ulaşmıyor, %31,3’ü okumada yetersiz sonuç alıyor, AB öğrencilerinin %25,9’unun ise fen bilimlerinde temel bilgi ve becerisi bulunmuyor.
Bu durum, Birliğin 2030 yılına kadar üç alanda da yetersiz sonuç alan öğrenci oranını %15’in altına indirme hedefinden uzaklaştığını gösteriyor. Ayrıca Kanada, Japonya, Singapur, Güney Kore ve diğerleri gibi diğer gelişmiş ekonomilerin sonuçlarıyla karşılaştırıldığında geride kalındığı da tespit ediliyor.
Avrupa Komisyonu, en yüksek sonuçları alan öğrenci oranındaki düşüşün yanı sıra okuma, matematik ve fen bilimleri becerilerinde önemli bir kötüleşme kaydettiğini belirtiyor.
2015 yılından bu yana yetersiz sonuçlu öğrenci oranı matematik alanında %11,6, okumada %11,3 ve fen bilimlerinde 4,8 puan arttı. 2022 sonuçlarıyla karşılaştırıldığında matematik alanında kötü sonuçlar %4,4, okumada %5,1 ve fen bilimlerinde %1,7 yükseldi.
2025’te matematik alanında en yüksek sonuçları Avrupa öğrencilerinin %6,8’i elde etti. Okumada benzer başarıya sahip olanların oranı sadece %4,8, fen bilimlerinde ise %6,4. 2030 yılına kadar %12 üstün sonuç hedefi ise hâlâ uzak görünüyor.
Analiz ayrıca dezavantajlı durumda olan öğrencilerin kötü sonuç alma riskinin daha yüksek olduğunu ortaya koyuyor. Zayıf sonuçların nedenleri arasında telefon ve diğer cihazlarla yaşanan dikkat dağınıklığı, yapay zekânın eleştirel olmayan kullanımı, öğretmen açığı ve ebeveynlerin çocuklara yönelik ilgisizliği gösteriliyor.
Analize göre dezavantajlı durumda olan öğrencilerin fen bilimlerinde düşük sonuç alma olasılığı, sosyal-ekonomik açıdan daha avantajlı durumda olan akranlarına kıyasla yaklaşık dört kat daha fazla.
Fen bilimlerinde en iyi genel sonuçlara sahip ülkelerin genellikle yüksek başarıyı daha az eşitsizlikle birleştirmeyi başardığı vurgulanıyor. İyi örnek olarak Estonya, İrlanda, Finlandiya, Litvanya ve Polonya gösteriliyor.
Zayıf sonuçların nedenleri
Raporun değerlendirmesine göre AB’de PISA araştırmalarıyla tespit edilen öğrenci başarılarındaki düşüş, uzun yıllara dayanan yapısal zayıflıkların ve eğitim sürecine baskı yapan daha yeni faktörlerin birleşimini yansıtıyor.
Olumsuz eğilim 2015 yılından sonra başladı ve COVID-19 pandemisiyle derinleşti. Bunun ardından sonuçların kötüleşmesinde dijital dikkat dağınıklığı ve yapay zekânın aşırı kullanımı ciddi rol oynadı.
Rapor, temel becerilerin kazanılmasının okul öncesi, ilk ve orta eğitim boyunca kademeli olarak gelişen birikimli bir süreç olduğuna ve eksikliklerin zamanla derinleştiğine dikkat çekiyor.
PISA 2025 verilerine göre AB’deki öğrencilerin %30,5’i fen bilimleri dersleri sırasında dijital cihazlar tarafından sık sık dikkatinin dağıldığını belirtiyor.
Çözüm arayışı
Avrupa Komisyonu, PISA 2025 sonuçlarının AB’nin gelecekteki rekabet gücü, sosyal uyumu ve sürdürülebilirliği açısından risk oluşturduğunu belirtiyor.
Bu nedenle yaklaşan Eğitim Paketi, üye ülkelerin temel becerilerdeki kötüleşmeye karşı önlem almasını hızlandırmasına ve olumsuz eğilimi tersine çevirmesine yardımcı olacak. Bu yöndeki çözümler için kaynaklar, 2028-2034 dönemi için planlanan gelecek çok yıllık mali çerçevede yer alacak.
Avrupa Birliği, 2025’te başlatılan “Beceriler Birliği” girişimiyle de üye ülkelerin temel becerileri geliştirme çabalarını destekliyor.
Temel Beceriler Eylem Planı da temel becerileri güçlendirmek ve yüksek başarıları teşvik etmek için somut kısa ve orta vadeli önlemler belirliyor. Bunun bir parçası Avrupa Okuryazarlık Koalisyonu’dur.
