İran, ABD ve İsrail'in 28 Şubat 2025'te düzenlediği geniş çaplı saldırılarda kızı, damadı ve torunuyla birlikte öldürülen eski dini lideri Ayetullah Ali Hamaney için birkaç gün sürecek genel bir yas ve kitlesel cenaze törenleri başlattı. Törenler, ölümünden dört aydan fazla bir süre sonra gerçekleşiyor. Cenazesi Cuma günü Tahran'daki büyük Musalla namazgahında ziyarete açıldı ve önümüzdeki Perşembe günü (9 Temmuz) memleketi Meşhed'de defnedilecek. İranlı yetkililer, 12 ila 20 milyon arasında katılımcı beklendiğini ve bu törenlerin 'yüzyılın cenazesi' olarak adlandırıldığını belirtti.
Altı günlük törenler Cumartesi günü saat 06.00'da Tahran'daki İmam Humeyni Musalla'sında başlıyor ve vatandaşlar Pazar öğleden sonraya kadar saygılarını sunabilecek. Resmi devlet cenaze töreni Cumartesi günü düzenlenecek ve Tahran merkezli Muhammed Resulullah güçleri tarafından yönetilecek. Organizasyon komutanı Hasan Hasanzade'ye göre tabut yükseltilmiş bir platforma konulacak ve halk akışı herkesin yaklaşık 15-20 dakikada geçeceği şekilde organize edilecek. CBS News'in aktardığına göre naaş, büyük Musalla'da üç gün kalacak ve aynı Şubat ayındaki saldırılarda öldürülen aile üyelerinin naaşları da burada olacak. Cenaze namazı Cumartesi ve Pazar günleri kılınırken, Pazartesi günü Tahran sokaklarında cenaze alayı düzenlenecek.
Tahran'da kısıtlamalar ve önlemler kapsamında yetkililer, Cumartesi'den Pazartesi'ye kadar devlet ve özel kurumların kapatılmasını emretti. Ayrıca, şehir merkezinin büyük bir bölümünü özel araçlara kapatacak trafik kısıtlamaları getirildi. Tahran semaları Cuma gününden itibaren kısmen, Pazartesi günü ise tamamen kapatılacak.
Kum, Irak ve kutsal yerlerdeki törenler kapsamında Salı günü etkinlikler Tahran'ın güneyindeki Kum kentine taşınacak. Burada, üst düzey bir Şii din adamı, en önemli Şii dini mekanlarından biri olan Camkaran'da cenaze namazı kıldıracak. Çarşamba günü naaş Irak'ın Başkenti Bağdat'a götürülecek, ardından Necef ve Kerbela'da törenler düzenlenecek. İmam Ali türbesindeki bir törenin ardından törenler Kerbela'da devam edecek ve ardından naaş İran'a iade edilecek. İranlı yetkililer, Irak'taki etkinliklerin Irak gruplarının talebi üzerine düzenlendiğini ve Hamaney'in Şii dünyasındaki etkisinin yanı sıra İran'ın bölgedeki dini ve siyasi bağlarının bir işareti olarak görüldüğünü belirtiyor. İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, organizasyonu koordine etmek için Bağdat'ı ziyaret etti ve cenazenin 'sembolik bir öneme' sahip olduğunu söyledi.
Meşhed'de defin işlemleri Perşembe günü (9 Temmuz) gerçekleşecek. Hamaney, İran'ın en önemli Şii hac yeri olan Meşhed'deki İmam Rıza türbesine defnedilecek. BBC'ye göre, Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif'in de aralarında bulunduğu birçok ülkeden temsilcilerin katılması bekleniyor. Törenler, cenazenin birinci yıl dönümüne kadar anma etkinlikleriyle birlikte toplam 40 gün sürecek.
Siyasi sorular ve halefiyet konusunda, saldırıda yaralanan Hamaney'in oğlu Mucteba Hamaney, Mart ayında dini liderlik görevini devraldı ancak halk arasında görülmedi. Törenle ilgili en önemli sorulardan biri, onun cenazeye katılıp katılmayacağı. Organizasyon komitesi sekreteri Ali Ekber Purcamşidiyan geçtiğimiz hafta, katılımıyla ilgili herhangi bir kararın başkomutanlık ve dini liderlik makamları tarafından açıklanacağını belirtti. Şii geleneğinde önemli dini ve siyasi bir role sahip olan cenaze namazını kimin kıldıracağı da henüz belli değil.
Siyasi tepkiler ve askeri açıklamalar kapsamında İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, başmüzakereci Muhammed Bakır Galibaf'ın da aralarında bulunduğu diğer üst düzey yetkililerle birlikte Hamaney'in naaşı önünde saygı duruşunda bulundu. Devlet televizyonu, üzerinde Hz. Muhammed'in soyundan gelenlerin simgesi olan siyah bir sarık bulunan tabutun önünde Pezeşkiyan'ın dua ettiğini gösterdi. Ordu komutanı Korgeneral Emir Hatem, Hamaney'in ölümünün 'intikamının alınacağını' söyledi ve bu olayın ülkenin kararlılığını güçlendirdiğini ifade etti.
Uluslararası katılım ve ortam: Tahran'daki törenlerin ilk aşamasına Endonezya ve Afganistan'dan din bilginleri ve kültürel figürlerin yanı sıra Türkmenistan, Irak, Çin ve Rusya'dan resmi temsilciler katıldı. Katılımcılar arasında Irak, Gürcistan ve Tacikistan cumhurbaşkanlarının yanı sıra Türkiye ve Pakistan'dan üst düzey yetkililer de yer aldı. Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif'in de tören için gelmesi bekleniyor. Ayrıca, Suudi Arabistan Dışişleri Bakan Yardımcısı Velid el-Hereyci, Afganistan Taliban Dışişleri Bakanı Emir Han Muttaki ve Taliban karşıtı lider Ahmed Mesud da Tahran'a gelerek saygılarını sundu. Irak'tan Kataib Hizbullah, Lübnan'dan Emel hareketi ve Suriye, Lübnan, Irak ile Fas'tan direniş cephesi temsilcileri de törenlere katıldı. Rusya, Hindistan, Çin, Türkiye, Irak, Bosna-Hersek, Macaristan ve Bangladeş'ten dini liderler ile İspanya, Ekvador ve Bolivya'dan kültür elçileri de hazır bulundu. İranlı yetkililer, yasa 15 ila 20 milyon kişinin katılacağını iddia ediyor ve bu da cenazeyi ülke tarihinin en büyük devlet cenazesi haline getirecek. Hamaney'in tabutu, aralarında 14 aylık torunu Zehra Muhammedi Gulpayegani'nin de bulunduğu öldürülen aile üyelerinin naaşlarının yanında sergileniyor.
Öte yandan, cenaze töreni tarihinin, ABD ile İran arasında çatışmaların sona erdirilmesi için imzalanan mutabakat zaptından kısa süre önce resmen onaylandığı belirtiliyor. Ancak o tarihten bu yana kalıcı bir barış sağlanmasına yönelik çabalar sonuç vermedi ve Katar'ın başkenti Doha'da yapılan son müzakereler kayda değer bir ilerleme sağlayamadı.
