Bulgaristan Ekonomi Politikası, Yatırımlar ve Sanayi Komisyonu, ülkedeki yakıt ihracatı yasağının kaldırılmasına güçlü bir destek verdi. Bakanlar Kurulu tasarısı, bir "karşı" oy olmadan, 19 "kabul" ve sadece 2 "çekimser" oyla onaylandı.
Söz konusu kısıtlama, "Lukoil" grubuna yönelik yaptırımlar etrafındaki riskler nedeniyle geçen yılın 31 Ekim'inde motorin, gazyağı, endüstriyel yakıtlar ve bazı yağ türleri için diğer AB üye ülkelerine yapılan ihracat ve topluluk içi teslimatlar kapsamında getirilmişti. Hükümet, koşulların kökten değiştiğini ve yasağın sürdürülmesinin artık iş dünyasına ve Burgaz Rafinerisi'nin faaliyetlerine zarar vermeye başladığını düşünüyor.
Yasağın nedenleri ortadan kalktı
Tasarı, milletvekillerine Ekonomi, Yatırımlar ve Sanayi Bakan Yardımcısı Mihaila Karadimova tarafından sunuldu. Kabinetin temel argümanı, geçici önlemin çok daha yüksek bir belirsizlik dönemindeki görevini tamamladığı, ancak şartların artık aynı olmadığı yönünde.
Yasağın getirildiği ilk dönemde temel endişeler, ABD'nin "Lukoil" grubu şirketlerine yönelik yaptırımları, tedarik konusundaki belirsizlikler ve Bulgaristan'ın iç piyasada istikrarı garanti altına alma zorunluluğu ile ilgiliydi.
Ancak şimdi, yürürlükte olan özel muafiyetler nedeniyle Amerikan ve İngiliz yaptırımları, "Lukoil Neftohim Burgaz" dahil olmak üzere Bulgaristan'daki grup şirketlerine uygulanmıyor. Ayrıca devlet tarafından, faaliyetlerin sürekliliğini garanti altına alması için şirketlere özel bir ticari yönetici atandı.
Yasağın hedefi artık rafinerinin kendisi
Bakanlar Kurulu'nun gerekçelerinde, kısıtlamanın korunmasının petrol sektörü şirketleri için ciddi idari ve organizasyonel engeller yarattığı belirtiliyor. Bazı operatörler uluslararası yüklenicilerle olan sözleşmelerini yerine getiremiyor ve zarar ediyor.
Sorun, doğrudan "Lukoil Neftohim Burgaz"ın işleyişinde de kendini gösteriyor. "İlerici Bulgaristan" milletvekili Slavi Vasilev, rafinerinin iç tüketim için gerekenden çok daha fazla yakıt ürettiğini açıkladı.
Teknolojik süreç durumu daha da karmaşık hale getiriyor. Motorin üretimi, benzin üretimiyle de bağlantılı. İhracat kısıtlandığında ve depolar dolduğunda, rafineri sadece motorin üretimini süresiz olarak artırmaya devam edemiyor. Vasilev'e göre yasağın en somut pratik etkilerinden biri tam olarak bu.
Ülkede yakıtlar zamalanacak mı?
Bu, tüketiciler için de en önemli soru. Slavi Vasilev'e göre, Burgaz rafinerisinde üretilen miktarlar istasyonlardaki nihai fiyatı doğrudan belirlemiyor. Perakende fiyatların uluslararası kotasyonları takip ettiğini, "Lukoil Neftohim Burgaz"ın kapasitesinin ise iç piyasanın ihtiyaçlarından daha büyük olduğunu vurguladı.
Vasilev, ihracatın serbest bırakılmasının anında etkisinin, yakıt tüccarlarının ve en başta da "Lukoil"in yurtdışı satışlardan daha yüksek gelir elde etmesi olacağını kabul etti. Ancak aynı zamanda sektörün normal operasyonel işleyişinin önündeki engelin de kaldırılacağını sözlerine ekledi.
"Demokratik Bulgaristan" milletvekilleri Martin Dimitrov ve Dzhipo Dzhipov ise kısa bir itirazda bulunarak, kararın iç fiyatlar üzerindeki olası etkiye dair bir analizle desteklenmesi gerektiğini ve bazı komşu ülkelerde motorin fiyatlarının daha yüksek olduğuna dikkat çekti.
Petrol sektörü: Bulgaristan'da motorin var
Mihaila Karadimova, hükümet teklifinin Bulgaristan Petrol ve Gaz Derneği'nden de destek aldığını duyurdu. "Lukoil"in özel ticari yöneticisi Evgeni Simeonov da olumlu görüş bildirdi.
Sektörel organizasyona göre şu anda ülkede motorin tedarikiyle ilgili herhangi bir sorun yok. Gerekli operasyonel miktarlar mevcut ve dernek, geçen yılki kısıtlamanın yürürlükte kalması için hiçbir neden görmüyor.
Sektör temsilcileri başka bir açıya daha dikkat çekiyor: Bulgaristan'ın tedarikleri sadece yerel pazar için değil, aynı zamanda Balkanlar'ın enerji güvenliği için de önem taşıyor. İhracatın serbest bırakılması, Bulgar operatörlerin bölgedeki ortaklarıyla olan sözleşmelerini daha özgürce yerine getirmesine olanak tanıyacak.
Yasağın AB kurallarıyla da çatışması
Bakanlar Kurulu, gerekçelerinde Avrupa Birliği hukuku meselesini de gündeme getiriyor. Topluluk içi tedariklerin kısıtlanması, AB'nin temel ilkelerinden biri olan malların serbest dolaşımı ilkesinin bir istisnası niteliğinde.
Somut bir risk varsa bu tür bir istisna haklı çıkarılabilir, ancak kabineye göre bu istisnanın sadece onu zorunlu kılan nedenler var olduğu sürece yürürlükte kalması gerekiyor. Bu koşullar aşıldıktan sonra, yasağı aynı argümanlarla sürdürmek artık zor.
Ekonomi Komisyonu'nun kararı, kısıtlamanın kaldırılmasına yönelik önemli bir parlamento adımı niteliğinde. Yasağın iptaline ilişkin son sözü ise Ulusal Meclis genel kurulunda verecek.
Komisyon'dan garanti süresinin uzatılmasına onay
Ekonomi Komisyonu, yakıt ihracatı yasağının kaldırılmasının yanı sıra, satılan malların onarım sonrası garanti süresinin bir yıl uzatılmasını öngören yasa tasarısını da birinci okumada kabul etti. Ekonomi, Yatırımlar ve Sanayi Bakan Yardımcısı Levent Memiş tarafından sunulan tasarı, AB'nin 2024/1799 sayılı "malların onarımının teşvik edilmesine ilişkin ortak kurallar" direktifini ulusal mevzuata taşıyor.
Döngüsel ve sürdürülebilir ekonomi hedefleri kapsamında hazırlanan tasarı, tüketicileri yeni ürün almak yerine onarıma yönlendirmeyi, ürünlerin kullanım ömrünü uzatmayı ve atık miktarını azaltmayı amaçlıyor. Tasarının temel düzenlemelerinden ilki, yasal garanti süresi içinde satıcıların tüketicileri, uyumsuzluğa sahip malların yenisiyle değiştirilmesi yerine onarılmasını seçmeleri konusunda bilgilendirme zorunluluğu getirmesi. Onarım seçilmesi halinde garanti süresinin bir yıl uzatılabileceği bilgisi de verilecek. Bu kural, 30 Temmuz 2026'dan sonra satın alınan mallar için geçerli olacak.
İkinci önemli değişiklik ise yasal garanti süresi dolduktan sonra üreticilerin malların ücretsiz veya makul bir bedel karşılığında onarımını sağlamasını zorunlu kılıyor. Çamaşır ve bulaşık makineleri, soğutucular, elektronik ekranlar, süpürgeler, cep telefonları ve tabletler gibi belirli ürün grupları için kolay sökülebilirlik, yedek parça erişimi ve onarım bilgileri gibi "onarılabilirlik" şartları da getiriliyor.
Üreticiler, sözleşme veya yazılım/donanım kısıtlamalarıyla onarımı engelleyemeyecek ve sadece ürünün daha önce başka bir sağlayıcı tarafından onarılmış olması nedeniyle onarımı reddedemeyecek. Bulgaristan, kendi platformunu oluşturmak yerine Avrupa Birliği'nin çevrimiçi onarım platformunun ulusal bir alt birimini kullanacak. Bulgarca dilinde olacak ve ücretsiz olarak tüketicilere onarım hizmeti sağlayıcılarını, yenilenmiş ürün satıcılarını bulma imkanı sunacak. Tüketici Koruma Komisyonu (KZP) ise bu platformun ulusal iletişim noktası olarak görev yapacak.
