Varna'nın merkezindeki Odessos bölgesinin 1981 yılında onaylanan imar ve düzenleme planı, Yüksek İdare Mahkemesi'nin (VAS) kesin kararıyla geçersiz sayıldı. Ancak belediye yönetimi, 20 yılı aşkın süredir bu geçersiz karara dayanarak ayrıntılı imar planları yayımlamaya devam ediyor. Mahkemelerin bu konudaki kararları ise birbiriyle çelişiyor.
Odessos bölgesi planına karşı açılan dava, 2004 yılında Varna'da yaşayan bir kişi tarafından başlatıldı. O dönemde 'hukuki yarar' kanıtlama koşulları bugünkü kadar zor olmadığından, Yüksek İdare Mahkemesi 1981 tarihli bakanlık kararının usulen temyiz edilmesine izin verdi. Ancak 2005 yılında üç kişilik bir mahkeme heyeti, çeyrek asır önceki usul hatalarının hukuka aykırılık oluşturduğuna, ancak kararın geçersizliği anlamına gelmediğine hükmetti. Oysa geçersizlik durumunda, bunun zaman aşımına uğraması gibi bir sınırlama bulunmuyor.
Dava sürecinde savcı, kararın yetkisiz kişi tarafından imzalanması nedeniyle geçersiz ilan edilmesini talep etti. Zira karar, bakan yerine bakan yardımcısı tarafından imzalanmıştı. Ancak mahkeme bu görüşe katılmadı: Davacının kendisi yetkisizlik iddiasında bulunmamış, hatta bu konuda kanıt sunmamış, sadece dosyanın bakanlıkta saklandığına dair varsayımlar öne sürmüştü. Başka bir deyişle, mahkeme için belirleyici olan, olayların nesnelliği değil, bunlardan etkilenen tarafların bilgi düzeyiydi.
Davacı hakkını sonuna kadar kullanmaya karar verdi ve dava Yüksek İdare Mahkemesi'nin beş kişilik heyetine taşındı. Burada işler onun lehine döndü. Üst mahkemenin kararına göre, 1981 yılında bakanın, o dönemki imar kanunu kapsamında yetkilerini bakan yardımcısına devretmesi yasal olarak mümkün değildi. Böylece 1981 tarihli karar geçersiz ilan edildi ve Varna'nın merkez bölgesinin çeyrek asır boyunca yanlış bir düzenleme planına göre yaşadığı ortaya çıktı.
2007 yılında dönemin belediye başkanı, Varnalı bir vatandaşın bakanlığa karşı açtığı davayı gözden kaçırdığını ve 2005 yılında 1981 kararının iptalinin belediye için 'hafif ifadeyle' olumsuz sonuçlar doğurduğunu fark etti. Ancak iptal talebi için süre neredeyse bir yıl önce dolmuştu. Sonuç olarak, 20 yıldır Varna'nın merkez bölgesinin şehir planlaması, yetkililerin dağıtmak istemediği bir normatif sis içinde sürükleniyor.
Örneğin 2018 yılında, Varna İdare Mahkemesi'nde bir yargıç (şu anda mahkeme başkanı, o dönemde başkan yardımcısı) 3553/2017 sayılı davada kapsamlı bir değerlendirme yaparak, 1981 tarihli bakanlık kararının geçersiz olması durumunda, buna dayanılarak çıkarılan yerel kararların da geçersiz olduğuna hükmetti. Kararda, 'geçersiz bir işlem, sonraki idari işlemlerle değiştirilemez, çünkü hukuken hiç var olmamıştır' denildi. Böylece 1981 tarihli bakanlık kararı ve buna dayanan 1986 tarihli Varna Belediyesi kararlarından biri hukuki yoklukla karşı karşıya kaldı.
Ancak aynı tarihli (18 Eylül 1986) diğer bir değişiklik kararının kaderi çok daha farklı oldu. 2019 yılında Varna'nın baş mimarı, 2005 yılında geçersiz ilan edilen 1981 planının sonuçlarını görmezden gelerek, 1986 tarihli karara dayanarak yeni ayrıntılı imar planı değişiklikleri onayladı. Böylece hükmen ölü ilan edilen kararlar, belediye arşivlerinden zombi gibi dirilip yeni kararlar için kullanıldı. 2019 yılındaki bu karardan mağdur olanlar şikayette bulundu. 2025 yılında Varna İdare Mahkemesi'nin bu davayla ilgili kararında, iki yıl önce yapılan tespitlerden eser yoktu. Böylece 1986 tarihli iki karar, adeta bir Rus ruleti oyununa dönüştü.
Yerel düzeydeki mahkeme kararlarındaki bu farklılık, 2017 ve 2025 yıllarında iki farklı heyetin görüşlerini onaylayan Yüksek İdare Mahkemesi kararlarına da yansıdı. Aradaki fark şu: Sadece daha erken tarihli davada, 'idari makam, mahkemece geçersizliğine hükmedilmiş ve hukuki sonuç doğurmamış bir planı değiştiremez' ifadesi yer alıyor. Sadece bir yıl sonra, Ekim 2019'da belediyenin baş mimarı sanki mahkemeler boşuna çalışmış gibi yeni bir imar planı projesi hazırlanmasına izin verdiğinde, Varna Belediyesi yönetimini adeta bir unutkanlık sarmıştı. 2025 yılına gelindiğinde ise bu unutkanlık, bazı yargıçların zihnini de ele geçirmiş gibi görünüyor.
