Sübvansiyonlu çelik bolluğu sektörde bir hesaplaşmayı zorunlu kılıyor. En zayıf mali yapıya sahip üreticiler bu durumdan en ağır darbeyi alıyor.
Veysel Yayan, Ocak ayında hesapları yaptı ve ortaya çıkan tablodan hiç memnun kalmadı. Türkiye Çelik Üreticileri Derneği Genel Sekreteri, 13 Ocak'ta S&P Global Platts'a verdiği demeçte, Avrupa Birliği'nin yeni koruma önleminin Türkiye'nin bloğa olan çelik ihracatını yüzde 60'a kadar düşürebileceğini söyledi. Üyeleri bu darbeyi hak edecek hiçbir şey yapmamıştı. Türk çelik üreticileri, elektrik ark ocaklarında hurda eritiyor ve devletten çok az destek alıyor. Dört yıl boyunca Çin'in Türkiye'ye çelik ithalatının 2020'de 395 bin tondan 2024'te 3,7 milyon tona yükseldiğini izlediler. Limanlarına gelen ucuz metal tek bir kaynaktan geliyordu; onu durdurmak için örülen duvar ise onları içeri hapsedecekti. Haziran ayına gelindiğinde OECD endişeyi rakamlara dökmüştü.
Mathias Cormann, Paris'te ölçeği ortaya koydu. OECD Genel Sekreteri, 4 Haziran'da ticaret bakanlarına küresel çelik fazla kapasitesinin 2028 yılına kadar 745 milyon tona ulaşacağını söyledi. Cormann, fazlanın “ekonomik güvenliğe ve dayanıklılığa zarar verdiğini” belirtti. Ekonomistler bunun büyük kısmını sübvansiyonlara bağladı: 2024'te ortalama bir Çinli çelik üreticisi, varlıklarına oranla, diğer ülkelerdeki üreticilere kıyasla 15 kat daha fazla devlet desteği alıyordu; bu oran bir önceki yıl 10 kattı. Kapasite kullanımı 2025'teki yüzde 76 seviyesinden 2028'de yüzde 74 veya daha altına düşecekti. Öte yandan Çin'in ihracatı geçen yıl 131 milyon tonla rekor kırarak Avrupa Birliği'nin tüm yıl üretimini geçti ve Çin'in dünya ihracatındaki payını yüzde 41'e çıkardı.
Marie Jaroni, Aralık ayında üretim hatlarını durdurdu. Thyssenkrupp Steel Europe'un başkanı, ucuz Asya ithalatını gerekçe göstererek Almanya ve Fransa'daki elektrikli çelik üretimini askıya alırken, Hindistanlı Jindal'da bir alıcı arıyor. Şirketi bir önceki Kasım ayında 11 bin kişilik işten çıkarma sinyali vermişti. ArcelorMittal aynı ay, enerji faturaları ve politikaları gerekçesiyle Avrupa genelinde planladığı hidrojenle çalışan tesisleri rafa kaldırmıştı.
Karin Karlsbro, doğuştan bir korumacı değil. Yine de İsveçli liberal politikacı, bahar aylarını Avrupa'nın yeni çelik duvarını örmekle geçirdi ve 19 Mayıs'ta Avrupa Parlamentosu bu önlemi kabul etti. Karlsbro'nun önlemi, gümrük vergisinden muaf kotayı neredeyse yarı yarıya, 18,3 milyon tona indiriyor ve Temmuz ayından itibaren bu kotayı aşan her ton çelik için yüzde 50 vergi uyguluyor. 2018'den beri yürürlükte olan eski koruma önlemi, talep düşmesine rağmen kotaların yukarı kaymasına izin vermişti.
SübvansiyonsuzlarYayan, Brüksel için zor bir kurban. Onun üyeleri çok az devlet parası alıyor, sübvansiyonlu kömür yerine hurda ve elektrikle çalışıyor ve yıllardır kendi ülkelerinde, AB'nin şimdi dışarıda tutmak istediği Çin metali tarafından fiyat kırma baskısına maruz kalıyordu. Yine de duvarın bedelini onlar ödeyecek. Avrupa, bu faturanın üzerine 1 Ocak'tan itibaren karbon sınır vergisini de ekledi. Tosyalı Holding'in başındaki Fuat Tosyalı, bu verginin sektörünün kuzeye gönderdiği her ton çeliğe yaklaşık 60 avro ek maliyet getirdiğini hesaplıyor.
Yayan, yön değiştiren çeliğin nereye varacağını da görüyor. OECD bunu takip etti: Çinli üreticiler 2025'te Güneydoğu Asya'ya yüzde 300 daha fazla yarı mamul çelik gönderdi ve bunların büyük kısmı orada yeniden şekillendirilip tarifelerin artık yakalamadığı bir ürün olarak Avrupa'ya ve Amerika'ya yollandı. Karlsbro'nun yönetmeliğin derinliklerine gömülü cevabı ise ithalatçıların fırının adını vermesini zorunlu kılan bir “erit ve dök” kuralı. Yayan, Temmuz ayında AB'nin kotası daraldığında taşkının Türkiye'ye vuracağından korkuyor.
Mathias Cormann, semptomu değil, nedeni tedavi etmeyi tercih ediyor. OECD'nin çare olarak sunduğu Küresel Çelik Fazla Kapasite Forumu, 2016'dan beri düzinelerce hükümeti sübvansiyonları kısmaya ikna etmeye çalışıyor ancak çok az ilerleme kaydedildi: her ülke kendi çelik sektörünü vazgeçemeyeceği kadar stratejik görüyor. Çelik, bunun sadece en gürültülü örneği. AB, 2024'ü Çinli elektrikli arabalara gümrük vergileri yükselterek, ondan önceki yılları ise güneş panellerine duvar örerek geçirdi; tıpkı şimdi çeliği dışarıda tutmasıyla aynı nedenle.
Yeni önlem 1 Temmuz'da yürürlüğe giriyor. Yayan, bunun Türkiye'nin Avrupa'ya sattığı her beş tondan üçüne mal olacağını hesaplıyor.
Fotoğraf: Dreamstime.