Avrupa Birliği, yeniden silahlanmak için 150 milyar euro borçlanmayı kabul etti. Alışılmadık bir şekilde, mutsuz olanlar borç verenler değil, borç alanlar.
12 Mart'ta Polonya'nın yeni seçilen Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki, devlet televizyonunda ülkenin savunma bakanlığına 43,7 milyar euro sağlayacak bir yasayı veto etti. Bunu "45 yıl vadeli, yabancı para cinsinden devasa bir dış kredi" olarak nitelendirdi ve anlaşmayı 2008 sonrasında binlerce Polonyalı haneyi mahveden İsviçre frangı ipoteklerine benzetti. Donald Tusk'ın koalisyon hükümeti ise parayı mevcut bir silahlı kuvvetler fonu üzerinden yönlendirdi. 8 Mayıs'a kadar Brüksel, Polonya'nın kredi anlaşmasının tamamını imzalamıştı. Veto krediyi durdurmamıştı.
Nawrocki'nin engellediği program, Avrupa için Güvenlik Eylemi veya SAFE olarak adlandırılıyor. Konsey programı geçen Mayıs ayında kabul etti: 150 milyar euro, Komisyon'un sermaye piyasalarından borçlanıp on yıllık ödemesiz dönemle uzun vadeli olarak üye devletlere aktaracağı bir kredi. Avrupa Komisyonu'nun ilk savunma komiseri ve eski Litvanya başbakanı Andrius Kubilius, dört ay sonra kredi tahsisleri açıklandığında bunu "bir Avrupa başarı öyküsü" olarak nitelendirdi. Başkan yardımcısı Henna Virkkunen, Ocak ayında ilk sekiz ulusal plan onaylandığında gazetecilere "Bugün, fırsatlar aşamasından teslimat aşamasına geçiyoruz" dedi.
En çok soruna yol açan kural programın merkezinde yer alıyor. Herhangi bir tedarik sözleşmesinin değerinin en az yüzde 65'i AB, Avrupa Ekonomik Alanı, Avrupa Serbest Ticaret Birliği veya Ukrayna kaynaklı olmak zorunda; dış kaynaklı içerik ise yüzde 35 ile sınırlandırıldı. Boston Üniversitesi'nden savunma ekonomisti Kaija Schilde, Haziran 2025'te Avrupa Parlamentosu'nda yaptığı konuşmada, 2022'den bu yana Avrupa'daki tedarik sözleşmelerinin yüzde 78'inin AB dışı tedarikçilere gittiğini ve bunların büyük çoğunluğunun Amerikan şirketleri olduğunu söyledi. Almanya'nın Rheinmetall şirketinin CEO'su Armin Papperger ise yıllardır bu konuyu sektör adına dile getiriyordu. Mart 2025'te gazetecilere "Avrupa'da bir yeniden silahlanma dönemi başladı" diyerek şirketinin sipariş defterinin beş yılda yüzde 450 büyüyeceğini tahmin etti. Kasım ayında Romanya Başbakanı Ilie Bolojan'ın yanında durarak Rheinmetall'in Bükreş'in Lynx zırhlı araç programını SAFE kapsamında tedarik edeceğini duyurdu.
Yüzde 65 kuralı yine de AB dışındaki hemen herkesi rahatsız etti. Mart 2025 gibi erken bir tarihte ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Litvanya, Letonya ve Estonya dışişleri bakanlarına Amerikan şirketlerinin Avrupa ihalelerinden dışlanmasının "hoş karşılanmayacağını" söylüyordu. İngiltere Savunma Bakanı John Healey ise tam tersi bir sorunla karşı karşıyaydı. Londra bir giriş anlaşması umuyordu ancak Brüksel'in istediği katkı payını (bildirildiğine göre yaklaşık 2 milyar İngiliz sterlini) kabul etmedi. İngiltere'nin AB İlişkileri Bakanı Nick Thomas-Symonds, Aralık ayında görüşmelerin başarısız olduğunu doğruladı: şartların "ulusal çıkara" uygun olmadığını ve "paranın karşılığını vermediğini" söyledi. Aynı gün üye devletler, İngiltere'nin reddettiği anlaşmayı Kanada ile imzaladı. Kanada Savunma Bakanı David McGuinty, anlaşmanın ülkesinde "büyük özel yatırımı katalize edeceğini" söyledi. Kanada içeriği yüzde 80'e kadar çıkabiliyor.
Para Güvende (SAFE)Daha büyük itiraz finansmana yönelik. Üye devletler, on yıllık ödemesiz dönemin ardından SAFE parasının her eurosunu anapara ve faiziyle geri ödemek zorunda. Avrupa Merkez Bankası Başkan Yardımcısı Luis de Guindos, Kasım 2025'te bankanın Finansal İstikrar İncelemesi'nde artan savunma harcamaları ve yükselen fonlama maliyetlerinin zaten aşırı borçlu hükümetleri zorlayabileceği uyarısında yaptı. En belirgin örnek İtalya'ydı. Giorgia Meloni hükümeti, bloktaki ikinci en büyük kamu borcunu göz önünde bulundurarak aylarca başvurmaya direndi, ancak Brüksel'in baskısına boyun eğerek 14,9 milyar euro talep etti. Almanya ise hiç başvurmadı. Savunma Bakanı Boris Pistorius, Mart 2025'te askeri harcamaları anayasal borç freninden muaf tutarak Berlin'in savunma için serbest bıraktığı 500 milyar euroya sahipti.
Para yine de akıyor. Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, Ocak ayında ilk sekiz ulusal planı onayladı. Üç hafta sonra ikinci bir sekiz plan dalgası geldi. 10 Nisan'a kadar Konsey, geçen Kasım ayının son teslim tarihine kadar sunulan 18 planın tamamını onaylamıştı; en son onaylananlar Çekya ve Fransa oldu. Brüksel, Polonya'nın kredi anlaşmasını Nisan sonunda sonuçlandırdı; von der Leyen ülkeyi "Avrupa'nın güvenlik mimarisinin temel direği" olarak nitelendirdi. Kubilius, 16 Mart'ta Brüksel'de yaptığı konuşmada daha açık sözlüydü: "Avrupa'nın gelecekte bir Rus saldırısıyla karşılaşma olasılığı yüksektir." Nawrocki fikrini değiştirmedi.
Papperger'in 2026'da Rheinmetall için yüzde 40 ila 45 satış büyümesi öngörüsüne rağmen analistler, ciddi AB çapında üretimin 2028 veya 2029'a kadar başlamayacağını düşünüyor. Sözleşmelerin hâlâ proje bazında müzakere edilmesi gerekiyor. Fabrikaların donatılması, işçilerin işe alınması gerekiyor. Avrupa istihbarat teşkilatları, 2027'ye kadar başka bir üye devlete karşı olası bir Rus hamlesinden söz ediyor. Polonya kredisini Nisan sonunda imzaladı; ancak fabrikalarının ekipmanları büyük ölçekte teslim etmesi on yılın sonunu bulacak.
Fotoğraf: Dreamstime.
