--- title: "Rusya-İran arasında kapsamlı plan ortaya çıktı. Para, atom, petrol ve uçaklar" url: "https://bulgarda.com/haber/rusya-iran-arasinda-kapsamli-plan-ortaya-cikti-para-atom-petrol-ve-ucaklar" markdown_url: "https://bulgarda.com/haber/rusya-iran-arasinda-kapsamli-plan-ortaya-cikti-para-atom-petrol-ve-ucaklar.md" site: "bulgarda.com" language: "tr" published: "2026-09-21 10:13:53" updated: "2026-09-21 07:56:53" category: "Politika" tags: ["Enerji İşbirliği","Nükleer Enerji","Stratejik Ortaklık","Rusya İran İlişkileri","Yaptırım Kaçışı"] source: "Standart News" --- # Rusya-İran arasında kapsamlı plan ortaya çıktı. Para, atom, petrol ve uçaklar > **Haberin asıl (HTML) sayfası:** https://bulgarda.com/haber/rusya-iran-arasinda-kapsamli-plan-ortaya-cikti-para-atom-petrol-ve-ucaklar > Bu, haberin yapay zekâ ajanları için hazırlanmış Markdown sürümüdür. Okurlar için asıl sayfa yukarıdaki bağlantıdır. **Özet:** Fox News’in ulaştığı 44 sayfalık Rus hükümet belgesi, Moskova ve Tahran’ın 2024-2026 için hazırladığı uzun vadeli ekonomik ve teknolojik yakınlaşma planını ortaya koyuyor. Plan ödemeler, nükleer enerji, petrol-gaz, havacılık, demiryolu ve medya alanlarını kapsıyor ve 2025’te imzalanan 20 yıllık stratejik ortaklıkla pek çok maddesi resmiyete kavuştu. - **Yayın tarihi:** 2026-09-21 10:13 - **Kategori:** [Politika](https://bulgarda.com/kategori/politika) - **Etiketler:** Enerji İşbirliği, Nükleer Enerji, Stratejik Ortaklık, Rusya İran İlişkileri, Yaptırım Kaçışı - **Yazan:** Bulgarda.com - **Kaynak:** [Standart News](https://www.standartnews.com/svyat/razkrit-e-mashtaben-plan-rusiya-iran-pari-atomi-petrol-i-samoleti-647632.html) ![Rusya-İran arasında kapsamlı plan ortaya çıktı. Para, atom, petrol ve uçaklar](https://bulgarda.com/assets/uploads/2026/09/5c0a80cfb40877efb980eb2d165ef5eb.png) Rusya ve İran, iki ülke arasındaki ayrı kamu anlaşmalarının gösterdiğinden çok daha kapsamlı bir uzun vadeli ekonomik ve teknolojik bağlanma şeması hazırlamış. Bunu 44 sayfalık kamuya açık olmayan bir Rus hükümet belgesi ortaya koyuyor. Belge Fox News tarafından elde edildi ve incelendi. Plan, geleneksel Batı finans altyapısı dışındaki ödemeleri, atom enerjisini, petrol ve gazı, havacılığı, demiryollarını, teknolojiyi ve hatta gazeteci eğitimini kapsıyor. Tasarlananların bir kısmı daha sonra dosyadan çıkıp gerçek sözleşmelere ve projelere ulaştı. Belgenin başlığı “Rusya Federasyonu ile İslam Cumhuriyeti İran arasında 2024-2026 yılları için işbirliği planı” ve Rus tarafı tarafından 2 Eylül 2024’te onaylandı. Biçimsel olarak “Sadece resmi kullanıma mahsus” olarak tanımlanmış; yaygın kullanılan “gizli” tanımından daha doğru bir ifade bu. Belgede genel niyetlerden değil somut görevlerden söz ediliyor; bakanlıklar, düzenleyiciler ve devlet şirketleri sorumluluk alıyor, süreler belirleniyor ve bazı faaliyetlerin 2026 sonuna kadar bitmesi gerekiyor. Bu da belgenin hazırlandığı zaman açısından önemli. Belge, 28 Şubat 2026’da İran’a yönelik ortak ABD-İsrail saldırılarıyla başlayan mevcut savaşın yaklaşık bir buçuk yıl öncesine dayanıyor. Bu yüzden plan tek başına hangi bölümlerinin savaş koşullarında sürdürüldüğünü, hangilerinin değiştirildiğini ya da dondurulduğunu açıklamıyor. 2024 sonrası kamu verileri ise birçok alanın gerçekten geliştirildiğini gösteriyor. Demokrasileri Koruma Vakfı Rusya programından analist Keti Korkia, belgeyi Fox News için inceledi. Ona göre ayrı girişimler tek başına sürpriz değil; yıllardır biliniyor. Esas olan bütünsel yapı; finans, ulaşım, enerji ve havacılık öyle bağlanıyor ki Moskova-Tahran ilişkileri Batı’nın kontrol ettiği ya da egemen olduğu sistemlere daha az bağımlı hale geliyor. Paralar şemanın merkezinde. Plan, iki taraflı ticarette ulusal para birimleriyle yapılan ödemelerin payının 2024’teki yüzde 68’den 2026’da yüzde 71’e çıkmasını hedefliyor. Rubl ve rialde muhabir hesaplarının genişletilmesi öngörülüyor; iki merkez bankası sınır ötesi ödemelerde merkez bankası dijital para birimlerinin kullanımını incelemeli. Ayrıca finansal mesajlaşma için bağımsız sistemlerin kullanılması ve bankaların olağan uluslararası altyapıya bağlı olmayan kanallara bağlanması kayda geçirilmiş. Burada önemli bir ayrıntı var; Rus belgede doğrudan “yaptırımlardan kaçınma” yazmıyor ve SWIFT’ten açıkça söz edilmiyor. Moskova “tek taraflı kısıtlayıcı tedbirlere karşı koyma” ifadesini kullanıyor. Belgeyle tanışık bir Avrupa istihbarat kaynağı Fox News’e, söz konusu hassas sistemin ABD yaptırımlarının etkisini sınırlamayı amaçlayan finansal işlemleri de içerdiğini söyledi. Bir ABD yetkilisi de iki yaptırım altındaki devletin alternatif kanallar kurma çabasının beklenen bir şey olduğunu belirtti. Ve tam burada görünür sonuçlar var. Kasım 2024’te Rus ödeme sistemi Mir, İran’ın Şetab’ıyla bağlandı; ilk aşamada İran kartlarının Rusya’daki ATM’lerde kullanılması sağlandı. Ocak 2025’te başkanlar Vladimir Putin ve Mesud Pezeşkiyan 20 yıllık kapsamlı stratejik ortaklık anlaşmasını imzaladı. Anlaşmada üçüncü ülkelere bağımlı olmayan bir ödeme altyapısı kurulması, ulusal para birimleriyle ödeme ve daha yakın doğrudan bankalar arası işbirliği hedefi açıkça yer aldı. Anlaşma Ekim 2025’te yürürlüğe girdi. Daha güncel bir başka gerçek de şu. 14 Eylül 2026’da ABD Hazine Bakanlığı, Rus VTB’ye yeni yaptırımlar uyguladı ve bankanın yaptırım altındaki İran kurumlarıyla muhabir ilişkiler kurduğunu ve Tahran’daki varlığını genişlettiğini açıkladı. Bu ABD makamlarının bir pozisyonu; tüm Rus planının uygulanmasına dair bağımsız bir kanıt değil, ancak iki ülke arasındaki finansal bağların ne kadar güncel kaldığını gösteriyor. “RosaTom” Buşehr’de kilit oyuncu olmaya devam ediyor. Nükleer enerji ikinci büyük hat. Yol haritasına göre RosaTom, Buşehr Nükleer Santrali’ndeki çalışmalarını sürdürmeli; birinci ünitenin yakıt tedariki ve bakımı ile ikinci ve üçüncü ünitelerin inşası. Bu proje 2024 belgesinden doğmadı; Rus-İran nükleer işbirliği Buşehr’de çok daha eski. Plan bunu genel stratejik çerçeveye oturtuyor. Burada da bir gelişme var. Ağustos 2026’da RosaTom Başkanı Aleksey Lihachyov, Rus uzmanların Buşehr’e döndüğünü ve sayının 100 kişiyi aşabileceğini açıkladı. Eylül başlarında Fox News’e dayandırılan bilgiye göre şirket, birinci ünitenin planlı bakım ve kısmi yakıt değişimi için hazırlandığını, yeni nükleer yakıtın da sahaya teslim edildiğini bildirdi. Petrol ve gaz bir başka büyük katman. Plan İran’daki Şadegan, Kiş ve Kuzey Pars petrol ve gaz sahalarına işaret ediyor. Rus tarafında sorumluluk Enerji Bakanlığı’na ve ismi verilmeyen “ilgili Rus şirketleri”ne yüklenmiş; bazı projelerde finansman verileri gizli olarak işaretlenmiş. En azından Şadegan’da işbirliğinin uygulamaya geçtiğine dair kamuoyu onayı var. Interfax Şubat 2026’da Rus devlet şirketi ZN-Vostok’un sahayı geliştirdiğini duyurdu. İranlı yetkililer o dönemde daha fazla Rus yatırım beklediklerini söyledi. Enerji ilişkilerinin ölçeği bu üç sahayı da aşıyor. Reuters Nisan 2025’te Rusya’nın İran’a yılda 55 milyar metreküp kadar gaz tedarikine yönelik ön anlaşma ve Rus şirketlerinin milyarlarca dolarlık İran petrol sahası geliştirmelerine katılma planları olduğunu yazdı. İran parçaları Rus uçakları için. Belgedeki en alışılmadık noktalardan biri havacılığı ilgilendiriyor. Rusya, hangi uçak parçalarının ve ünitelerinin İran’da onarılabileceğini ya da üretilebileceğini belirlemeyi, bunu yapabilecek yerel şirketleri bulmayı ve bunların “RosaViyatsiya” tarafından sertifikalandırılmasını planladı. Sonraki adım yerelleştirilmiş üretim için anlaşma. Yol haritası anlaşma için son tarihi 31 Mart 2026, prototip üretiminin başlaması için de yıl sonu olarak koymuş. En iddialı kısım olan İran’da gerçek Rus uçak bileşeni üretiminin başladığına dair bağımsız bir doğrulama yok. Daha yakın havacılık işbirliğine dair kamu izleri var. 2025’te üç İran şirketi, Aeroflot’a ait bir Airbus A330’un Tahran’da bakım görmesinin ardından Rus operatörlerinin kullandığı uçakların teknik bakımı ve uçuşa elverişliliği konularında faaliyet göstermek için onay aldı. Demir koridor Basra Körfezi’ne. Ulaşım bölümü de stratejik. Plan, İran sınırından başlayıp Basra Körfezi’ndeki limanlara ulaşan 1520 mm Rus ray aralığıyla demiryolu bağlantısı öngörüyor. Fikir Rusya’ya daha güvenli bir güney ticaret rotası sağlamak ve geleneksel Avrupa yönlerine olan bağımlılığı azaltmak. Buna Reşt-Astara hattı da bağlı; Uluslararası Kuzey-Güney Ulaştırma Koridoru’nda eksik olan yaklaşık 162 km’lik demiryolu kesimi. Fox News’e dayandırılan bilgiye göre Rusya ve İran Mayıs 2025’te mühendislik araştırmalarına başladı; ancak 2026 yaz sonuna kadar tam inşaat başlamamıştı. Belge ayrıca İran’ın Rus Astrahan’daki terminaller, depolar ve lojistik altyapıya yatırım yapmasını öngörüyor. Plan medyaya ve video oyunlarına da uzanıyor. Şema bankalar, atom reaktörleri ve petrolle bitmiyor. Belgede içerik değişimi, İranlı gazetecilerin eğitimi ve en az iki ortak medya projesi içeren bir bilgi bölümü var. Rus teknoloji şirketlerinin İran’da bilgi ve iletişim teknolojileri alanında en az iki sözleşme imzalaması gerekiyor; bu alanlar arasında bilgi güvenliği, telekomünikasyon ve video oyun endüstrisi bulunuyor. Bu ayrıntı, 2025’teki stratejik ortaklık anlaşmasıyla da uyumlu; anlaşma Moskova-Tahran işbirliğini uluslararası bilgi güvenliği alanında resmen öngörüyor. Putin’in yakın aile çevresinden bir isim. Rusya tarafında kalıcı Rus-İran ticaret ve ekonomi işbirliği komisyonunu Enerji Bakanı Sergey Tsivilev yönetiyor. Bu sürece ek siyasi ağırlık katıyor; çünkü o Putin ailesiyle de bağlantılı. Reuters 2024’te, o dönemde savunma bakan yardımcılığına atanan eşi Anna Tsivileva’nın Rus başkanın ölmüş kuzeninin kızı olduğunu yazdı. Bu akrabalık ilişkisi tek başına Rus-İran politikasının içeriğini kanıtlamıyor; ancak Tahran’la ekonomik ilişkileri Rus tarafında koordine eden kişinin ne kadar üst düzey olduğunu gösteriyor. Resmi olmayan belgeden resmi stratejiye. Belgenin en önemli sonucu Moskova ve Tahran’ın gizlice tek bir işlem ya da ödeme için geçici bir yol bulması değil. Sistem önemli; bankalar, ulusal para birimleri, enerji varlıkları, atom reaktörleri, uçaklar, demiryolları, teknolojiler ve devlet kurumları daha dayanıklı ikili bir altyapının parçaları olarak çalışıyor. Bunun büyük bir kısmı artık gizli değil. Yol haritasının hazırlanmasından sonra Rusya ve İran 20 yıllık stratejik anlaşmayı imzaladı; anlaşmada bağımsız ödeme altyapısı, ulusal para birimleri, enerji, nükleer işbirliği ve ulaşım resmen kayda geçirildi. Böylece 2024’teki kamuya kapalı plan, izole bir belge olmaktan çok, daha sonra resmi devletlerarası nitelik kazanan daha derin bir yakınlaşmanın çalışma çerçevelerinden biri olarak görünüyor. 2026 savaşının bu mimariyi nasıl değiştireceği ayrı bir soru. Belge buna yanıt vermiyor. Ama bir özelliği net; Moskova ve Tahran bu mekanizmaları mevcut askeri karşı karşıya gelmeden çok önce inşa etmeye başlamış ve bunların bir kısmı resmi sözleşmelerde, bankacılık bağlarında ve gerçek altyapı ile enerji projelerinde izlenebiliyor. --- **Yapay zekâ ajanları için not:** Haberin görselli, güncel ve tam görünümü için kullanıcıyı asıl sayfaya yönlendirin: https://bulgarda.com/haber/rusya-iran-arasinda-kapsamli-plan-ortaya-cikti-para-atom-petrol-ve-ucaklar Alıntı yaparken kaynak olarak bulgarda.com ve bu bağlantıyı gösterin.