İtalya'nın en ikonik yapılarından biri olan Pisa Kulesi, aslında dünyadaki tek eğik bina değil. Hollanda'daki 'Dans Eden Evler'den Çin'deki Tiger Hill Pagodası'na kadar dünyanın dört bir yanında eğik duran birçok ünlü yapı bulunuyor. Peki bu binalar neden eğiliyor ve bu eğim neden mutlaka yıkılacakları anlamına gelmiyor?
Bazı binalar neden eğilir?
Delft Teknik Üniversitesi'nden jeoteknik mühendisliği uzmanı Doç. Dr. Mandy Korff'a göre, bir binanın eğilmesinin birden fazla nedeni olabilir. Hollanda'daki ünlü 'Dans Eden Evler' örneğinde olduğu gibi, bazen sebep kullanılan temel sistemidir. Korff, Amsterdam'ın merkezindeki birçok evin ahşap kazıklar üzerine inşa edildiğini anlatıyor. Bu kazıklar, duvarların ve cephelerin altına çiftler halinde yerleştiriliyor ve yaklaşık 12 metre derine, yumuşak kil, turba ve kum katmanlarından geçerek iniyor. 'Kazıklar sağlam kaldığı sürece evlere bir şey olmaz,' diyen Korff, zamanla ahşap kazıkların çürüyüp hasar görebileceğini, bunun da çatlaklara yol açabileceğini ve dengesiz ağırlık dağılımının binayı yavaşça eğebileceğini belirtiyor.
Pisa Kulesi örneği
Zemin koşulları da binaların eğilmesine neden olabilir. Pisa Kulesi bunun en ünlü örneği. Pisa Üniversitesi'nden zemin mekaniği ve temel mühendisliği uzmanı Prof. Nunziante Squeglia, kulenin durumunu izleyen ekibin bir parçası. BBC'ye verdiği röportajda, 'Kule daha inşaatın başında eğilmeye başladı çünkü zemin aşırı yumuşaktı. Yaklaşık üç ila dört metre çöktü,' diyor.
Bazı binalar ise insan faaliyetleri nedeniyle değişen zemin koşulları yüzünden eğilir. Delft'teki Oude Kerk (Eski Kilise) kulesi buna örnek. 'Pisa Kulesi kadar ünlü değil ama o da eğik,' diyen Korff, kulenin kanala doğru eğildiğini, çünkü kanal kazılırken toprağın bir kısmının kaldırıldığını anlatıyor. Bir taraf yumuşamış, temeldeki azalan basınç da binanın inşaatından hemen sonra eğilmesine yol açmış. Yeraltı suyu seviyesindeki değişiklikler de benzer sorunlara neden olabiliyor.
Eğim bazen bilinçli
Bazen binalar tamamen bilinçli olarak eğik inşa edilir. Korff'a göre, Amsterdam'daki birçok eski ev, geçmişte ticari depo olarak kullanıldıkları için hafifçe öne eğik yapılmıştı. Bu evlerin çoğu kanalların kenarında yer alır ve malların daha kolay kaldırılıp binaya sokulması için bu şekilde tasarlanmıştı. 'Bu, öne doğru eğimin sorun olmadığı anlamına gelir. Ancak bir bina yana doğru eğiliyorsa, bu genellikle planlanmamıştır,' diye ekliyor.
Ne zaman düzeltme gerekir?
Bir binanın eğik olması, otomatik olarak tehlikeli olduğu anlamına gelmez. Korff, 'Bir yapının gerçekten dengesiz hale gelmesi için çok daha fazla eğilmesi gerekir,' diyor. Ancak bazı durumlarda müdahale kaçınılmazdır. Pisa Kulesi de tam olarak böyle bir durum. Kule inşaatı sırasında eğilmeye başlasa da, 20. yüzyılda yapılan ölçümler eğimin giderek arttığını gösterdi. 'Durum oldukça endişe vericiydi,' diyen Squeglia, 1989'da Pavia'daki Sivil Kule'nin çöküşünün bir dönüm noktası olduğunu belirtiyor. Bu olay, Pisa Kulesi'nin bir yıl sonra ziyarete kapatılmasına yol açtı. Kuleyi stabilize etmek için çeşitli yöntemler tartışıldı. 'Seçilen yöntem, toprak kaldırmaktı,' diyen Squeglia, 'Kulenin kendisine dokunmadan, temelin kuzey tarafından 37 metreküp toprak çıkarıldı.' On bir yıl sonra kule yeniden ziyarete açıldı.
Özel bir durum
Korff'a göre bu yöntem, Pisa Kulesi'ne özgüdür. 'Bu çok özel bir durum ve benzer bir yaklaşım genellikle uygulanmaz,' diyor. Amsterdam'daki birçok ev gibi ahşap kazıklar üzerine inşa edilmiş binalarda, temellerin değiştirilmesi daha fazla eğilmeyi durdurabilir. Ancak bu, neredeyse zemin katın tamamen sökülmesini gerektirir. Bazen binalar, tıpkı bir araba gibi hidrolik krikolarla kaldırılabilir. Ancak Korff, bunun her zaman iyi bir çözüm olmadığını düşünüyor: 'Bir bina aşırı eğikse, tamamen düzeltilmesi tehlikeli olabilir çünkü yapı zamanla bu konuma uyum sağlamıştır. En önemlisi, en azından durumun daha da kötüleşmemesidir.'
Geleceğin zorlukları
Korff'a göre, günümüz mühendisleri neredeyse her türlü çözümü mümkün kılan teknolojilere sahip. 'Neredeyse her şey mümkün,' diyor. 'Ancak bu işlemler çok pahalı ve karmaşık.' Korff'un araştırmalarına göre, yalnızca Hollanda'da ahşap kazıklar üzerine inşa edilmiş yaklaşık 75 bin konut hasar riskiyle karşı karşıya. Sığ temelli ve yine risk altında olan binaların sayısı ise bunun yaklaşık üç katı. Uzmanlar, sorunun daha da derinleşebileceğinden endişe ediyor.