Dünya siyasetçileri Orta Koridor’u reklam yarışına soksa da koridorun ihtiyacı olan şey tonlarca yük, transit ücretleri ve teslimat hızı. Öncelikle koridor kusursuz altyapı ve lojistik istiyor.
Koridor nasıl giriyor. Bulgaristan üç kökten farklı akışın kesişme noktası haline geliyor. Birincisi Çin’den gelen karayolu demiryolu hattı. Konteyner trenleri Hazar Denizi’ni geçiyor, Gürcistan ve Türkiye üzerinden Bakü-Tiflis-Kars hattıyla ilerliyor ve doğrudan Kapitan Andreevo Sınır Kapısı’ndan ülkeye giriyor.
İkinci akış deniz. Varna ve Burgaz limanları Karadeniz’i geçen Gürcü limanlarından doğrudan yük alacak. Aynı zamanda kıyımıza büyük Arap ve Amerikan konteyner gemileri de yanaşacak. Süveyş Kanalı’ndan gelen bu küresel deniz devleri Türk limanlarına da demir atacak ama yüklenmediklerinde en kısa ve en ucuz Avrupa yolu sunan Bulgar kıyılarına doğrudan yöneliyor.
Yeraltı boru hatlarının rotası tamamen farklı bir ekonomik mantık izliyor. Bulgaristan iki cephede çalışacak. Bir yandan Güney Gaz Koridoru borularıyla Türkiye üzerinden Azerbaycan’dan gelen ucuz Hazar gazı ülkeye girecek. Diğer yandan Amerikan ve Arap sıvılaştırılmış gazı LNG, Boğaz’dan mega tanker geçişinin kısıtlı olması nedeniyle Yunanistan’daki Aleksandropolis ve Revithousa terminallerine tankerlerle gelecek. Yunanistan’dan sonra mavi yakıt Bulgar şebekesine girecek ve hızlandırılmış tamamlanmasıyla Dikey Gaz Koridoru sayesinde ülke Romanya, Macaristan, Slovakya ve Ukrayna’ya yılda 10 milyar metreküpten fazla gaz dağıtıcı olacak, milyonlarca transit ücret getirecek.
COP31 için büyük anlaşma. Orta Koridor’daki gerçek teknolojik devrim borulardan değil yüksek gerilim kablolarından geçecek. Kasım ayında Antalya’da yapılacak COP31 iklim zirvesi sırasında Türkiye, Azerbaycan, Gürcistan ve Bulgaristan’ın “Yeşil Enerji Koridoru” inşası için tarihi dört taraflı anlaşma imzalaması resmen açıklandı. “Elektriğin TANAP’ı” olarak tanımlanan bu mega proje, Hazar Denizi ve Orta Asya’daki rüzgâr ve güneş parklarından üretilen büyük hacimlerde temiz, ekolojik enerjiyi doğrudan Avrupa pazarına taşıyacak.
Böylece Bulgaristan Balkanlar’da kilit elektrik dağıtıcı olarak kendini kanıtlama şansı yakalıyor, şebekesi üzerinden Orta ve Doğu Avrupa’nın enerji açıkları dengelenecek. Anlaşma, yerli elektrik iletim şebekesinin modernizasyonu ve yeni dijital trafo merkezlerinin inşası için milyarlarca avro Avrupa yatırımı kapısını açacak, ülkeyi sıradan bir tüketici olmaktan çıkarıp yeni yeşil haritanın enerji sevkçisi haline getirecek.
Altyapı patlaması. İstanbul’dan gelen trenler ve Karadeniz ile Ege’den gelen gemilerin yarattığı çift baskıya dayanabilmek için Bulgaristan acilen stratejisini değiştiriyor. Anahtar, Sırbistan ve Romanya’ya giden demiryolu arterlerinin hızlandırılması, güzergâhtaki darboğazların ortadan kaldırılması. Devlet bütçesi her şeyi aynı anda finanse edemediği için 800 km’den fazla otoyolun özel sermaye ile imtiyaza verilmesi planı masaya geliyor. Orta Koridor’dan gelen yük baskısı, on yıllardır bekleyen projeleri ekonomik olarak kârlı hale getiriyor.
Rusçuk - Veliko Tırnovo - Kapıkule Sınır Kapısı Makaza otoyolu, Tuna’yı Ege Denizi’ne bağlayan ve Yunan limanlarından gelen yükleri taşıyan transit kalp haline geliyor. “Karadeniz Otoyolu”, Varna ile Burgaz arasında deniz konteynerlerinin yönlendirilmesi için hızlı bağlantı sağlayacak, Petrohan altındaki tünel ise Kuzeybatı’yı doğrudan Romanya ve Orta Avrupa’ya açacak.
Hangi işler kazanacak. Orta Koridor’un Bulgaristan’a faydası geçen kamyon ve trenlerin ücretlerinin ötesine geçiyor. Filibe, Stara Zagora, Rusçuk, Varna ve Burgaz’da malların işleneceği ve katma değerin burada kalacağı mega lojistik merkezler ve sanayi bölgeleri tasarlanıyor. Yeni otoyollar, devletin borç batağına sapmaması sayesinde Orta Koridor’a olan özel sektör ilgisiyle inşa edilecek.
Bulgar girişimciler için büyük soru, sadece dışarıdan izleyici kalmamak için nasıl konumlanacakları. Öncelikle modern lojistik ve akıllı depolama ile bağlantılı şirketler başarılı olacak. İntermodal operatörler, özellikle imtiyazlı otoyollar için kamu-özel ortaklıklar yoluyla inşaat sektörü ve Hazar Denizi’nden gelen yeni elektrik enerjisi koridorunu yazılım ve altyapı olarak destekleyen yeşil enerji şirketleri olağanüstü bir ivme kazanacak.
Burada büyük bir tuzak da var. Türk Sanayi Bakanı’nın yakın zamanda vurguladığı gibi, bir işin yeni çağda kalıcı ve sürdürülebilir başarılı olabilmesi için yapay zekâyı sadece bir araç olarak kullanmaması, üretimine ve uygulanmasına katılmalı. Orta Koridor lojistiğinde bu, uzun vadede sadece akıllı tedarik zincirlerine yatırım yapan Bulgar şirketlerin hayatta kalacağı anlamına geliyor; gemi ve demiryolu yüklerinin AI yönetimine yönelik algoritmalar, sınır trafiğini optimize eden otonom sistemler ve stok akışlarının öngörüsel analizi.
Bu koridor etrafındaki yüksek teknoloji endüstrisi kilit olacak. Bugün güzergâhın dijital altyapısına yatırım yapan iş, yarın Avrupa pazarının kurallarını belirleyecek. Bu işin Bulgar olup olmayacağı ise tüketici olmaya devam edip etmeyeceğimize ya da devlet ve iş dünyasının nihayet stratejik çözümler üretmeye başlamasına bağlı.
