Münih'teki Oktoberfest'e katılanlar, litrelerce bira içip Alman lezzetlerinin tadını çıkarmak için akın ediyor. National Geographic'in haberine göre, Almanya'da düzenlenen bu yıllık etkinlik dünyanın en büyük folklor festivali ve aynı zamanda en büyük bira festivali. Her yıl katılımcılar yaklaşık altı milyon litre bira tüketiyor. Festival çadırlarında doyasıya bira içebilir, Alman halk müziği eşliğinde dans edebilir ve hatta karnaval atraksiyonlarına binebilirsiniz.
Ancak Oktoberfest'in ilginç bir özelliği var: 16 gün süren festival aslında çoğunlukla Eylül ayında düzenleniyor. Peki neden böyle? Ve neden Oktoberfest'i kutluyoruz? İşte bilmeniz gerekenler.
Festivali bir muhafız mı icat etti?
İlk Oktoberfest aslında Ekim ayında gerçekleşti - adından da anlaşılacağı gibi - 17 Ekim 1810'da, Bavyera tahtının varisi Ludwig ile Saksonya-Hildburghausen Prensesi Theresa'nın birkaç gün önceki nişanı onuruna. Efsaneye göre, sıradan halk için bir festival fikri ulusal muhafız üyelerinden birine gelmiş, ancak bilim insanları bu iddiaları sorguluyor.
Bildiğimiz şey, o dönemde Bavyera'nın yepyeni bir krallık olduğu. Yıllarca Kutsal Roma İmparatorluğu'nun bir eyaleti olan bu Alman devleti, Kral I. Maximilian'ın Napolyon'la ittifakı sonucu kısa süre önce krallığa yükseltilmişti. Festival, veliaht prensin düğününü kutlamanın yanı sıra, başkentte düzenlenerek yeni kazanılan ulusal gurur duygusunu teşvik etme ve gösterme fırsatıydı.
İlk Oktoberfest, merkezinde at yarışlarının olduğu bir oyun haftasıydı. At yarışları o dönemde Münih'te özellikle sevilen bir gelenekti. Modern festivalin özelliklerinin çoğu henüz mevcut olmasa da, büyük bir başarı olarak görülüyordu. Festivalin yapıldığı çayır (bugün de aynı yerde yapılıyor) geline ithafen 'Theresienwiese' olarak adlandırıldı.
Oktoberfest nasıl gelişti?
Bavyeralılar daha fazlasını istedi. Ancak kraliyet düğünü olmadan hesabı ödeyecek biri olmadığı için, etkinliğin planlamasını başka birinin üstlenmesi gerekiyordu. Ertesi yıl, tarımın Bavyera'da hâkim olduğu dönemde yerel etkili bir aktör olan Bavyera Tarım Derneği devreye girdi. Yarışmalara ek olarak, modern eyalet fuarlarına benzer şekilde hayvan pazarları ve ödüllü hayvan sergileri düzenlediler.
Ancak 1819'dan sonra Münih şehri yönetimi devraldı ve sonraki yıllarda modern Oktoberfest şekillenmeye başladı; atlıkarıncalar, dönme dolaplar ve tavuk fırınları eklendi. Resmi Oktoberfest hâlâ Münih'teki aynı alanda yapılsa da, şu anda ülke genelinde Alman mirasına adanmış etkinlikler düzenleniyor.
Bira hızla kutlamanın ayrılmaz bir parçası haline geldi. Tarihçi Jeffrey Gaab, 1835'te kutlamacıların 250.000 litre bira tükettiğini yazarken, 1895'te bira fabrikaları ziyaretçileri ağırlamak için geçici birahaneler inşa etmeye başladı.
Oktoberfest neden Eylül'de?
Cevap basit: hava durumu. Moses Wolff, 'Meet Me in Munich' adlı Oktoberfest rehber kitabında, 1828 gibi erken bir tarihte festival ziyaretçilerinin Bavyera'nın yağmurlu Ekim havasından şikayet etmeye başladığını yazıyor. Kutlamanın yılın daha ılıman bir zamanına taşınması için bastırdılar - ancak şehir hasat mevsimini bozmak istemediği için neredeyse başarısız oldu.
Ancak 1890'larda şehir yetkilileri bu talepleri dikkate almaya başladı ve tarihi zaman zaman değiştirdi. 1905'te festival resmen Eylül sonu olarak belirlenmiş gibi görünüyor. Bugün neredeyse her zaman Ekim ayının ilk Pazar günü sona eriyor.
Oktoberfest şimdi nasıl kutlanıyor?
Yıllar içinde festival, 1813'teki Napolyon Savaşları, çeşitli kolera salgınları, iki dünya savaşı ve yakın zamandaki COVID-19 salgını dahil olmak üzere yalnızca 26 kez iptal edildi.
Günümüz Oktoberfest'i, 19. yüzyılın başındaki kutlamalardan oldukça farklı görünüyor. Bir kere, at yarışları artık etkinliğin bir parçası değil, sadece başlangıcını onurlandıran yıldönümü yıllarında yapılıyor. Oktoberfest'te tüketilen bira miktarı da ziyaretçi sayısıyla birlikte önemli ölçüde arttı - 1950'de 1,5 milyon litreden 1970'te dört milyon litreye ve 1990'lardan bu yana altı milyon litreye.
Oktoberfest'in 'küçük' versiyonları Amerika'dan Çin'e kadar dünyanın her yerinde düzenleniyor.
119.000 kişilik masalar
Theresienwiese'de festival için her biri birkaç bin ziyaretçi alabilen 17 büyük bira çadırı kuruluyor. En büyüğü 10.000 kişi kapasiteli. Bunların dışında, 20'den fazla küçük pavyonda (500 kişiye kadar) konuklar bira, kahve veya yiyecek alabiliyor. Oktoberfest masalarındaki toplam koltuk sayısı yaklaşık 120.000.
Ağır sıklet
Oktoberfest garsonları aynı anda inanılmaz miktarda ağır bira bardağı taşıyabiliyor: 10-12-14 bardak. Her biri bir litre bira içeriyor ve kalın cam bardağın kendisi de hiç hafif değil. Festivalde yaklaşık 13.000 garson, barmen, aşçı ve diğer servis personeli çalışıyor. Her garson bir vardiyada yaklaşık 10 kilometre yürüyor. Hafta içi günde ortalama 100 adet bir litrelik bira bardağı, hafta sonu ise 300'e kadar taşıyor. Ayrıca diğer içecekler ve kızarmış tavuk, sosis gibi çeşitli yemekler de servis ediyorlar.
'O'zapft is!'
İlk gün, festivalin başlangıcı için özel bir tören var: ilk fıçının açılması. Geleneksel olarak bu onurlu görev Münih belediye başkanı tarafından yerine getirilir - tahta bir çekiçle musluğu fıçıya çakması gerekir. Genellikle iki-üç vuruş yeterlidir. İlk bardağı kaldıran belediye başkanı, Bavyera lehçesiyle 'O'zapft is!' yani 'Döküldü!' der.
Bira ne kadar?
2023 yılında bir litre biranın fiyatı 12,60 ile 14,90 avro arasındayken, 2024'te 15,30 avroya kadar çıktı. Örneğin 1971'de bir litre bira 2,95 Batı Alman markıyken, 2002'de fiyat 6,8 avroydu.
Çin, Asya'nın en büyük bira festivalini düzenliyor
Birçok kişi, en ünlü ikinci bira festivalinin Avrupa'da olmadığını öğrenince şaşırıyor. Çin'in Qingdao kentinde düzenleniyor. Uluslararası Qingdao Bira Festivali sık sık 'Asya'nın Oktoberfest'i olarak anılıyor. 1991'de kurulan festival, bugün milyonlarca ziyaretçiyi ve dünyanın her yerinden 200'den fazla bira markasını bir araya getiriyor. Tadımların yanı sıra konserler, ışık gösterileri, karnaval geçitleri ve dev bir sokak yemeği alanı da var.
Belçika birayı sanat olarak kutluyor
Brüksel'de her yıl tarihi Grand Place meydanı dev bir açık hava bira sahnesine dönüşüyor. Belgian Beer Weekend festivali, onlarca Belçika bira fabrikasını bir araya getiriyor ve asırlık manastır tariflerinden modern craft tekliflere kadar yüzlerce bira sunuyor. Burada bira sadece bir içecek olarak değil, ulusal kimliğin bir parçası olarak görülüyor.
Amerika ve craft devrimi
Avrupa gelenekleri korurken, Amerika Birleşik Devletleri birayı yeni fikirler için bir laboratuvara dönüştürdü. Denver'da her yıl Great American Beer Festival düzenleniyor - ABD'nin en büyük biletli bira festivali. 1982'de kurulan festival, yüzlerce bira fabrikasını ve binlerce farklı birayı bir araya getiriyor. Craft biracılık dünyasındaki yeni trendler genellikle burada doğuyor.
İngiltere - ale severler için cennet
İngilizler Almanlar gibi bira içmeyebilir, ancak kendi yöntemleriyle saygı gösteriyorlar. Great British Beer Festival, geleneksel İngiliz ale, elma şarabı ve armut şarabına adanmıştır. Onlarca yıldır CAMRA tarafından düzenlenen festival, İngiliz bira kültürünün sembolü haline geldi ve yüzlerce farklı içeceğin tadılabileceği bir yer.
Çekya - biranın ulusal gurur olduğu yer
Ünlü Pilsner'ın doğum yeri Plzeň'de, her yıl düzenlenen Pilsner Fest, tarihin en etkili biralarından birinin binlerce hayranını bir araya getiriyor. Burada kutlama, dünya biracılığını değiştiren içeceğe bir tür saygı duruşu niteliğinde. Tadımların yanı sıra konuklar tarihi bira fabrikasını gezebilir, üretim hakkında daha fazla bilgi edinebilir ve Pilsner'ın 19. yüzyıldan günümüze yolculuğunu takip edebilir.
Daha fazlası var...
Uluslararası üne sahip bira festivalleri Montreal (Mondial de la Bière), Barselona (Barcelona Beer Festival), Amsterdam, Kopenhag, Edinburgh, Prag, Toronto, Melbourne ve Christchurch'te de düzenleniyor. Her birinin kendine özgü karakteri var - kiminde gelenek ön planda, kiminde craft biracılar, bazıları ise tadımlardan çok müzik festivallerine benziyor.
