Norveç, Ukrayna devlet petrol ve gaz şirketi Naftogaz’ın talebi üzerine Svalbard takımadalarında Rus gemisi ‘Profesör Molçanov’a el koydu. Rusya kararı siyasi motivasyonlu bulurken diplomatik ve hukuki yollarla itiraz edeceğini açıkladı.
Rusya’nın Norveç Büyükelçisi Nikolay Korçunov, Rus devlet haber ajansı TASS’a yaptığı açıklamada, Kuzey Kutbu’ndaki Svalbard takımadalarında gemiye el konulmasını “uluslararası hukukun siyasi motivasyonlu ihlali” olarak nitelendirdi. Korçunov, gemiye el konulması yönündeki mahkeme kararına Norveç mahkemelerinde itiraz edeceklerini de sözlerine ekledi.
Bu gelişmelerin ardından Rusya Dışişleri Bakanlığı da Norveç’in Moskova Büyükelçisi’ni bakanlığa çağırarak “keskin bir protesto” notası sundu. Bakanlık, geminin derhal serbest bırakılmasını talep ederken, mürettebat ve yolculara konsolosluk desteği sağlandığını duyurdu.
Büyükelçilikten yapılan yazılı açıklamada ise şu ifadelere yer verildi: “Büyükelçiliğimiz, Norveç Dışişleri Bakanlığı ve Svalbard Valiliği dahil olmak üzere Norveçli yetkililerle temas halinde. Geminin derhal serbest bırakılmasını, yolcuları ve mürettebatının güvenliğinin sağlanmasını talep ediyoruz.”
Norveçli yetkililer, 4,22 milyar dolarlık tazminatın ödenmesine ilişkin bir tahkim kararının yerine getirilmesi için yürütülen küresel çabalar kapsamında, Kuzey Kutbu’ndaki Svalbard takımadalarında bir Rus gemisine el koydu.
Naftogaz, 2014 yılında Kırım’ın ilhak edilmesinin ardından Moskova tarafından el konulan şirket varlıkları, Ukrayna’nın gaz sahaları ve boru hatları dahil enerji varlıklarının kamulaştırılması nedeniyle tazminat talebiyle 2016 yılından bu yana Rusya aleyhine davalar açıyor.
Nisan 2023’te Lahey’deki bir tahkim mahkemesi, Rusya’nın Kırım’da el koyduğu mülkler için Naftogaz’a faiz ve mahkeme masraflarıyla birlikte 4,22 milyar dolar tazminat ödemesine hükmetti. Moskova ise bu karara bugüne kadar uymadı.
Rusya’nın mahkemenin belirlediği tutarı ödemeyi reddetmesinin ardından Ukrayna devlet petrol ve gaz şirketi, Rus ticari varlıklarına el konulması için ulusal mahkemelere başvurdu.
Konuya ilişkin değerlendirmede bulunan Naftogaz İcra Kurulu Vekili Sergey Fedorenko, “Bu, Rusya’nın Naftogaz’ın Kırım’daki varlıklarını yasa dışı yollarla müsadere etmesiyle ilgili adaletin tecellisi yönünde atılmış önemli bir adım. Rusya, uluslararası tahkim kararına uymayı reddederek sorumluluktan kaçamaz. Dünya genelinde Rus varlıklarının peşini bırakmayacağız” dedi.
Öte yandan Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, bugün erken saatlerde Norveç’in eylemlerine ilişkin soruları yanıtlarken, sivil gemilere el konulmasını ve ticari deniz taşımacılığına yönelik saldırıları “devlet terörizmi eylemleri” olarak nitelendirdi.
Putin, Ukrayna Devlet Başkanı Vladimir Zelenskiy’nin uzun menzilli insansız hava aracı saldırıları nedeniyle Rusya’ya yapılacak uçuşların artık güvenli olmayacağına dair yabancı havayolu şirketlerine yaptığı son uyarıları da sert bir dille kınadı.
Vladivostok’ta düzenlenen Doğu Ekonomik Forumu’nda konuşan Putin, gemiye el konulması olayını Zelenskiy’nin uyarılarıyla ilişkilendirerek, bu tür olayların gelecekteki barış müzakerelerinin önündeki “perspektifleri karmaşıklaştırdığını” savundu. Putin, Ukrayna’nın müttefiklerinin bu konularda sessiz kalarak “uluslararası terörizme ortak olduklarını” iddia etti.
Svalbard Valisi Lars Fause, yaptığı açıklamada, Norveç’in Rus gemisi “Profesör Molçanov”a el koymasının, 31 Ağustos’ta Kuzey Troms Bölge Mahkemesi tarafından verilen bir karara dayandığını bildirdi. Vali, gemiye el konulmasının ardından, Spitsbergen Adası’ndaki Barentsburg’da bulunduğu mevcut konumundan ayrılmasının yasaklandığını sözlerine ekledi.
Gemi, Murmansk’tan Rus yerleşimi Barentsburg’a “Arktikugol” maden şirketinin işçilerini, bilim insanlarını ve gıda malzemelerini taşıyordu. Moskova, Svalbard’a yapılan bu tedariğin, Norveç’in “blokaj” olarak nitelendirdiği yaptırımları nedeniyle zorunlu hale geldiğini savunuyor.
“Profesör Molçanov”, Svalbard da dahil olmak üzere ticari ekspedisyon kruvaziyerlerinde kullanılıyor ve takımadalara Haziran 2025’e kadar düzenli seferler düzenliyor.
“Profesör Molçanov”un gemi sahibi olan Kuzey Hidrometeoroloji ve Çevre İzleme İdaresi Başkanı Roman Erşov, araştırma gemisinin mürettebatının Barentsburg’da karaya çıkabileceğini belirtti.
Erşov, “Karaya çıkabilirler. Ancak şu anda mürettebat bununla ilgili olmayan resmi görevlerini yerine getiriyor” dedi. Mürettebat üyeleri şu anda geminin güvertesinde bulunuyor.
