Chicago Sanat Enstitüsü, 1913 tarihli bir tabloyu, yeni bir araştırma sonucunda Nazi işgali döneminde Hollanda'da zorla satılan bir koleksiyonla bağlantısı tespit edilince, orijinal Yahudi sahibinin mirasçılarına geri veriyor. Müze kararını 22 Eylül'de resmen açıkladı.
Söz konusu eser, Fransız ressam ve kübizm kuramcısı Jean Metzinger'in 1913 tarihli "Yelpazeli Kadın" adlı yapıtı. Enstitü tablonun 1959'da koleksiyonuna girdiğini ve yıllar boyunca kökenini araştırdığını belirtiyor. Son olarak Mondex Corporation ile bilgi paylaşımının ardından uzmanlar eseri Levenstein ailesinin koleksiyonuyla ilişkilendirebildi.
Enstitüde köken araştırmalarından sorumlu icra direktörü Dr. Jacques Schumacher, "Bu iade, yeni araştırmalar bir eserin kökenini netleştirdiğinde kararlı adımlar atma konusundaki bağlılığımızı yansıtıyor" dedi. Schumacher'e göre Mondex ile iş birliği ve ortak araştırma, tablonun Levenstein ailesi mirasçılarına iadesi için belirleyici oldu.
İz Paris ve Amsterdam'a uzanıyor. 1883-1956 yılları arasında yaşayan Jean Metzinger, "Yelpazeli Kadın"ı Paris'te resmetti. The Art Newspaper'in aktardığına göre 1928'de Emanuel Levenstein eseri Paul Citroen'den satın aldı. Levenstein'in ölümünden sonra dul eşinin tabloyu diğer sanat eserleriyle birlikte Amsterdam'daki Stedelijk Müzesi'ne gönderdiği düşünülüyor.
Eserin kaderi İkinci Dünya Savaşı'nda değişti. "Yelpazeli Kadın", Hollanda'nın Nazi işgali başlamasının sadece birkaç ay sonrasında, Ekim 1940'ta Amsterdam'da açık artırmayla satıldı. On yıl sonra tablo yeniden Hollanda sanat piyasasında görüldü. 1950'lerde Paris ve New York üzerinden geçen eser sonunda Chicago'ya ulaştı ve 1959'da Bay ve Bayan Sigmund Kunstadter tarafından Sanat Enstitüsü'ne bağışlandı.
Bilmecenin kilidini bir kurşun kalem notu açtı. Araştırmacılar kızılötesi teknoloji kullanarak tablonun arkasında kurşun kalemle yazılmış Paul Citroen adını keşfetti. Citroen, 1928'de Emanuel Levenstein'in eseri satın aldığı kişiydi.
Schumacher Chicago Sun-Times'a yaptığı açıklamada, "Bu bize ilk kez tablomuzla Levenstein ailesi arasında bir bağ kurma imkanı verdi" diye konuştu. Bu somut kanıtın ortaya çıkmasının ardından müze Mondex Corporation ile ek araştırma başlattı. Toronto merkezli şirket, Holokost döneminde çalınan veya yağmalanan sanat eserlerinin izini sürüp iadesini sağlamaya odaklanıyor.
"Yelpazeli Kadın" artık Chicago Sanat Enstitüsü'nde halka açık sergilenmiyor. Müze yetkilisi Chicago Sun-Times'a verdiği bilgide, eserin Levenstein mirasçılarına iadesi için çalışmaların sürdüğünü söyledi.
Mondex danışmanı ve 1998 tarihli Washington Prensipleri ile 2009 tarihli Terezin Deklarasyonu'nun baş mimarlarından Büyükelçi Stuart Eisenstat kararı memnuniyetle karşıladı. Eisenstat, "Bu tablonun Levenstein ailesi mirasçılarına geri döndüğünü görmek tatmin edici. Chicago Sanat Enstitüsü'nün bu iadeyi gerçeğe dönüştürmede paha biçilmez bir ortak olması takdire şayan" ifadelerini kullandı.
Müzenin resmi duyurusu, eserin iadesini kökenine ilişkin yeni araştırmaların bir sonucu olarak teyit etti.