Bulgaristan'da milyonlarca kişinin ikinci emekli maaşı olarak bilinen zorunlu ek emeklilik sigortası sisteminde köklü bir değişikliğe gidiliyor. Mali Denetim Komisyonu'nun açıklamasına göre, 1 Ocak 2027 itibarıyla bu birikimler, yatırım riskine göre üç ayrı alt fondan oluşan yeni bir çoklu fon modeliyle yönetilecek.
Değişiklik, doğrudan ikinci sütun olarak adlandırılan zorunlu ek emeklilik sigortasını ilgilendiriyor. 31 Aralık 1959'dan sonra doğan tüm vatandaşlar, emeklilik katkı paylarının bir kısmının kişisel hesaplarına yatırıldığı evrensel emeklilik fonlarına zorunlu olarak dahil oluyor. Şu ana kadar emeklilik şirketleri, sigortalının kariyerinin başında mı yoksa emekliliğine yakın mı olduğuna bakmaksızın tüm fonları tek bir ortak yatırım portföyü üzerinden yönetiyordu.
Uzmanlara göre bu yaklaşım artık etkili değil. Çünkü gençler, daha yüksek uzun vadeli getiri elde etmek için geçici piyasa düşüşlerini göğüsleyebilirken, yaşlılar için birikmiş tutarın korunması hayati önem taşıyor.
Yeni model kapsamında oluşturulacak üç alt fon şöyle:
Dinamik Alt Fon: Daha yüksek getiri potansiyeli sunuyor ancak daha ciddi dalgalanma riski taşıyor. Varlıklarının yüzde 85'ine kadarını değişken getirili enstrümanlara yatırabilecek.
Dengeli Alt Fon: Orta bir pozisyonda yer alacak. Varlıklarının en fazla yüzde 55'i değişken getirili araçlara yatırılabilecek.
Muhafazakar Alt Fon: Bu yatırımları yüzde 25 ile sınırlayacak. Temel görevi, emeklilik öncesinde birikmiş parayı olası piyasa çalkantılarına karşı korumak olacak.
Sigortalılar, 1 Eylül ile 30 Kasım 2026 tarihleri arasında başvuru yaparak kendi alt fonlarını seçme hakkına sahip olacak. Seçim öncesinde şirketler bireysel danışmanlık vermekle yükümlü olacak. Emekliliğine üç yıl veya daha az kalan vatandaşlar için muhafazakar alt fona katılım tamamen zorunlu olacak.
Eğer kişi bir seçim yapmazsa, devlet yaşa göre bir dağıtım yapacak. 50 yaşına kadar olanlar dinamik alt fona yönlendirilecek. 50 yaş ile emeklilik yaşına üç yıl kala arasındakiler dengili fona, emekliliğe son üç yıl kala ise birikimler otomatik olarak muhafazakar alt fona aktarılacak. Bu sayede yatırım riski yaşla birlikte kademeli olarak azalacak.
Bulgaristan'daki evrensel fonlarda 4,1 milyondan fazla kişi sigortalı bulunuyor ve bu yılın mart ayı sonu itibarıyla yönetilen varlıklar 16 milyar avroyu aşıyor. Mali Denetim Komisyonu'nun temmuz sonunda yayınladığı son verilere göre, bu fonların son 24 aylık ağırlıklı ortalama yıllık getirisi yaklaşık yüzde 6,38 seviyesinde.
Piyasanın önde gelen oyuncuları arasında, 'Doverie' evrensel fonu yıllık yaklaşık yüzde 7,06 getiri bildirdi. 'DSK-Rodina'da bu oran yüzde 6,83, 'Allianz Bulgaria'da yüzde 6,62 ve OBB fonunda ise yüzde 6,58'e yakın.
Uzmanlar, 20 veya 30 yıllık bir dönemde biriken getirideki küçük farkların bile kişisel hesabın nihai boyutunda önemli farklılıklara yol açtığını vurguluyor.
Çoklu fon sisteminin getirilmesiyle birlikte asgari getiri mekanizması kalkacak ve fonlar artık belirli yatırım profiline göre piyasa endekslerine göre değerlendirilecek.
Zorunlu ikinci sütunun aksine, genellikle üçüncü emekli maaşı olarak adlandırılan gönüllü emeklilik fonlarına katılım kişisel bir tercih meselesi. Bu fonlara işveren de katkıda bulunabiliyor. Şirketler, kaç tane alt fon oluşturacaklarına kendileri karar verecek ancak çoklu fon modelini seçmeleri halinde en az bir dengeli seçenek sunmak zorunda kalacaklar.
Şu anda gönüllü fonlara yaklaşık 628.000 kişi üye ve hesaplarında ortalama 1.350 avro birikmiş durumda. Aynı iki yıllık dönemde bu fonlar, evrensel fonlardan daha yüksek bir ağırlıklı ortalama getiri bildirdi: yaklaşık yüzde 7,49.
'Doverie' fonu yüzde 8,43 ile başı çekerken, onu yüzde 8,41 ile OBB, yüzde 8,21 ile 'DSK-Rodina' ve yüzde 7,56 ile 'Allianz Bulgaria' takip ediyor. Uzmanlar, iki fon türü için yönetim kuralları farklı olsa da bu rakamların, gelecekteki emekli maaşı için seçilen yatırım stratejisinin kilit önemini açıkça gösterdiğini belirtiyor.
