Önerilen pan-Avrupa şirket formu, Orta Avrupa'nın girişimlerini kökenlerini Batı'ya özgü isimlerin arkasına gizleme zorunluluğundan kurtarabilir.
Avrupa Komisyonu Mart ayında 28. şirket rejimi önerisini masaya yatırdığında —resmi adı ‘EU Inc.’ olan yeni şirket formu— alışılmış itirazlar başladı. Brüksel'de tartışma hızla işçi hakları ve idari uyum korkularına takıldı. Varşova, Bükreş ya da Prag'dan bakıldığında tablo ise tamamen farklı görünüyor. Orta ve Doğu Avrupa için EU Inc. yalnızca idari bir kısayol değil; ekonomik özgürleşme aracı ve küresel pazarda güçlü bir eşitlik unsuru.
Bu hukuki çerçevenin ‘Yeni Avrupa’ için neden bu kadar önemli olduğunu anlamak için ülke kökeni etkisinden söz etmek gerekiyor. Yıllardır bölgemizin parlak şirketleri, Batı yatırımcıları ve tüketicilerinin Doğu Avrupa kökenini bilinçsizce daha düşük kalite ya da daha yüksek riskle eşleştirdiği örtük bir önyargının altında eziliyor.
Uluslararası alanda ayakta kalmak ve büyümek için Polonya ve komşularından gelen önde gelen şirketler pahalı bir ‘yabancı markalaşma’ stratejisine başvurmak zorunda kaldı. Ayakkabı markası Gino Rossi Milano'da el yapımı bir atölyeyi çağrıştırıyor gibi dursa da aslında Słupsk adlı ilçe kentinde kuruldu. Big Star denim etiketi Basel'de doğmuştu; ancak markanın Avrupa işini kuran ve sonunda doğrudan satın alan girişimciler Kalisz'dendi —jeans'ın Batı damgası altında daha iyi sattığının farkındaydılar. Varşova dışında merkezlenen bir güç Eveline Cosmetics, Birleşik Arap Emirlikleri gibi ihracat pazarlarında ambalajına ‘Paris’ damgasını vuruyor; Fransız aksanı Polonya adresinin yapamadığını yapıyor.
Bu şirketler eşit şartlarda rekabet edebilmek için kökenlerini yabancı sesli isimlerin ya da Batı başkentlerindeki posta kutusu ofislerin arkasına sakladı. Bugün yeni bir teknoloji girişimcisi kuşağı tam olarak aynı ikilemi yaşıyor.
Varşova'da doğan parlak bir fikre sahip bir girişim, yerel şirket adresi nedeniyle yatırımcıların örtük bir ‘risk indirimi’ uyguladığını sık sık görüyor. Çözüm mü? Kurucu neredeyse çantasını toplayıp Delaware ya da Londra'da tescil etmek zorunda kalıyor. Fikri mülkiyeti, vergi gelirlerini ve en parlak beyinleri gönüllü olarak ihraç ediyoruz —hepsi ‘küresel’ bir onay damgası almak için.
İşte tam bu noktada EU Inc. oyunu değiştiriyor. Kurucunun tek bir hukuki çerçeve altında, 27 üye devlette geçerli olacak şekilde çevrimiçi olarak 48 saat içinde, sadece 100 euroya birleşik bir Avrupa şirketi kurmasına izin vererek AB paha biçilmez bir şey sunuyor: bir marka.
Yerel şirket etiketinin birleşik bir Avrupa kimliğiyle değiştirilmesi prestiji demokratikleştiriyor. Orta ve Doğu Avrupa'dan bir yenilikçiye Paris ya da Berlin'deki bir muadiliyle aynı hukuki ve itibar başlangıç çizgisini veriyor. EU Inc. girişimleri bölgesel önyargıdan koruyan güçlü bir ‘Made in Europe’ meta markası yaratıyor; böylece girişimciler kökenlerini gizlemek için sermaye yakmak yerine ürün ve hizmetlerinin değerine göre rekabet edebiliyor.
Avrupa Parlamentosu'nda ise dosyanın raportörü, Alman Sosyalist AP milletvekili René Repasi, ulusal işçi korumalarını koruma altına almak ve yeni rejimi genç girişimlerle sınırlamak istiyor; aksi halde işçi haklarından kaçınma aracı haline gelebileceğinden endişe ediyor. İşçi hakları esastır. Ancak EU Inc.'i karmaşık, felç edici istisnalarla sulandırmak temel amacını boşa çıkarır. Hedef Avrupa'yı ABD ve Çin ile rekabet edebilir kılmak; çevik girişimler için kullanılamaz bir hukuki hayalet yaratmak değil. Orijinal Societas Europaea'nın çevik girişimler için fazla hantal çıkması gibi bir durum yaratmamak gerekiyor.
Avrupa gerçekten stratejik özerklik istiyorsa girişimcileri şüpheli muamelesi yapmayı bırakmalı. Orta Avrupa yenilik gücü olarak parlıyor ama potansiyeli 27 farklı şirket kodu ve süregelen jeopolitik damga nedeniyle tıkanıyor.
EU Inc. bir çıkış yolu sunuyor. Bu, harika bir fikrin Avrupa fikri olduğunun ilanı; fikir Münih'te mi yoksa Masovia'da mı doğmuş olsun fark etmez. Brüksel bu projeyi çizginin ötesine taşımalı —kırmızı şeridi kesmek için değil, tüm kıta için oyun alanını nihayet eşitlemek için.
