Bulgaristan Yargıtayı, 2020'den bu yana ilk kez dört transseksüel kişinin nüfus kayıtlarında cinsiyet ve isim değişikliğine izin verdi. Yargıtay Hukuk Dairesi'nin farklı heyetleri, Avrupa Birliği Adalet Divanı'nın konuyla ilgili kararının ardından ilk 4 davayı karara bağladı.
Bulgaristan'da yasal cinsiyet değişikliği konusunda önce Anayasa Mahkemesi yorum kararı yayımladı, ardından Yargıtay Hukuk Dairesi görüş bildirdi. Mart 2026'da ise AB Adalet Divanı kararını açıkladı.
2021 yılında Anayasa Mahkemesi, anayasaya göre 'cinsiyet' kavramının yalnızca biyolojik anlamda anlaşılması gerektiğine hükmetti. Mahkeme, yalnızca interseks bireylerin (doğuştan belirsiz veya karışık cinsiyet özellikleriyle doğan kişiler) kendi cinsiyet tanımlamalarına dayanarak nüfus kayıtlarında değişiklik yapabileceğini belirtti.
Bu kararın ardından 2023 yılında Yargıtay Hukuk Dairesi, Bulgaristan'da yürürlükte olan maddi hukukun, 'transseksüel olduğunu iddia eden bir başvurucunun nüfus kayıtlarında cinsiyet, isim ve kimlik numarası değişikliğine izin vermediğini' açıkladı. (Lex.bg)
Yargıtay'daki çoğunluk, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin tüm normlarının doğrudan uygulanabilir ve 'kendiliğinden icra edilebilir' olmadığı görüşünü savundu. Bu nedenle, nüfus kayıtlarında cinsiyet değişikliği için yasal bir düzenleme olmadan bu işlemin yapılamayacağını ifade ettiler.
Ancak daha sonra bir Yargıtay heyeti, Lüksemburg'daki mahkemeye başvurma kararı aldı. AB Adalet Divanı, Bulgaristan'daki tüm mahkemeler için bağlayıcı olan bir yanıt vererek, yorum kararıyla kapatılan yasal cinsiyet değişikliği yolunu transseksüeller için fiilen açtı.
AB Adalet Divanı ayrıca, bir üye ülkenin, serbest dolaşım hakkını kullanarak başka bir üye ülkede ikamet eden vatandaşının, kendi ülkesinin nüfus kayıtlarında cinsiyet kimliğine ilişkin verileri (cinsiyet, ad, soyadı ve kimlik numarası) değiştirmesine izin vermeyen yasal düzenlemesini kabul edilemez buldu.
AB Adalet Divanı'nın net tutumu şöyleydi: 'Birlik hukuku, bir üye ülke mahkemesinin, o ülkenin anayasa mahkemesinin ulusal mevzuata ilişkin yorumuyla bağlı olmasını kabul etmez; bu yorum, Adalet Divanı'nın Birlik hukukuna ilişkin yorumuyla çelişerek söz konusu üye ülkede nüfus kayıtlarına cinsiyet değişikliğinin işlenmesine yasal engel oluşturabilir.'
Uygulamada, 2020 yılında Yargıtay'da yorum davası açıldığından beri tüm transseksüel davaları durdurulmuş, kararın verilmesinin ardından ise başvurular reddedilmişti. Bu şekilde, nüfus kayıtlarında cinsiyet değişikliğine hükmeden ilk kararların alınmasına kadar 6 yıl geçti.
