Yabancı uyruklu mevsimlik işçilere ilişkin veriler, "yerel istihdamı gasp ediyorlar" tezini çürütüyor
Yaz sezonunun zirve yapması, Bulgar ekonomisine AB dışı ülkelerden gelen mevsimlik işçi akınının da en yoğun olduğu dönemi beraberinde getiriyor.
Son birkaç yıldır bu işçilerin rolü ve sağladıkları katma değer üzerine hararetli tartışmalar yürütülüyor; ancak bu tartışmalarda çoğu zaman somut veriler eksik kalıyor. Biz de Bulgaristan'da 90 güne kadar çalışma izni alan mevsimlik işçileri mercek altına alıyoruz.
Bu tür işçiler, işletmelerin en acil ihtiyaçlarını karşılıyor.
Turizm sezonunun, tarım ve inşaat döngülerinin en yoğun geçtiği kısa süreli ve yoğun aylarda devreye giriyorlar. İstihdam Ajansı'ndan sağlanan veriler ışığında bu işçilerin unvanlarını, uyruklarını ve bölgesel dağılımını inceliyoruz.
2025 yılında ülkemizde üçüncü ülke vatandaşlarına yönelik 90 günlük mevsimlik istihdam için toplam 18.658 çalışma izni kaydedildi. Bu işçilerin bölgesel dağılımı homojen değil; en yoğun bulundukları bölgeler sırasıyla Burgaz (8.066 işçi), Varna (3.022), Pazarcık (1.456) ve Dobriç (1.219) oldu.
Karadeniz kıyısında bu denli yoğunlaşmaları tesadüf değil; üstlendikleri görevler bunu zorunlu kılıyor. İstihdam Ajansı'nın belirttiği meslek unvanları her zaman mevsimlik işçinin tam olarak hangi sektörde çalıştığına dair net bir fikir vermese de, en sık karşılaşılan unvanlara baktığımızda bunların büyük ölçüde otel ve restoran sektörüyle ilgili olduğunu görüyoruz.
En sık verilen unvan 3.541 izinle "mutfak işçisi"
olurken, bunu yaklaşık 2.300'er izinle "genel işçi" ve "mevsimlik işçi" gibi daha genel kategoriler takip ediyor.
Hemen ardından ise yine turizmle ilgili unvanlar geliyor. Örneğin 1.655 izinle "kat görevlisi", 1.374 izinle "garson", 1.054 izinle "restoran işçisi" ve toplamda 1.206 izinle "aşçı yardımcısı" ile "aşçı" yer alıyor. Genel unvanların ve otelcilik-restorancılık sektörüne bağlı mesleklerin yanı sıra, 2025 yılında sayıları 1.660'a ulaşan (tüm mevsimlik işçilerin yüzde 8,5'i) mevsimlik tarım işçileri de dikkat çekiyor.
Bölgesel veriler, üçüncü ülke vatandaşlarından gelen mevsimlik işçilerin yerel istihdamı ortadan kaldırdığı yönündeki yaygın kanıyı çürütüyor. Çoğu zaman
bu iddia, belirli yaş gruplarındaki daralan istihdama dair özenle seçilmiş verilerle temellendirilmeye çalışılıyor.
Ancak 2025 yılı ile 2024 yılı arasındaki istihdam oranı değişimine bölgesel düzeyde baktığımızda (ulusal düzeyde herhangi bir değişiklik yok), en büyük düşüşü yaşayan bölgelerin üçüncü ülke vatandaşlarının yoğun olarak geçici istihdam edildiği bölgeler olmadığını görüyoruz. Aksine, bölgesel düzeyde istihdam oranındaki değişim ile geçici istihdam izinleri arasındaki korelasyon yalnızca yüzde 2,7 seviyesinde. Ekonomik aktivite oranı ile korelasyon daha yüksek olsa da, mevsimlik istihdamın yerel halk arasında ekonomik hareketsizliğe yol açtığını iddia edebilmemiz için bu oran yeterli değil.
Üçüncü ülke vatandaşlarından gelen mevsimlik işçilerin kökenlerine baktığımızda, bu işçi göçmenleri grubunun genel dağılımına paralel olarak burada da güçlü bir yoğunlaşma görüyoruz. 2025 yılında Bulgaristan tüm kıtalardan 55 farklı ülkeden işçi kabul etse de, bu işçilerin neredeyse yarısı Özbekistan (4.759) ve Kırgızistan'dan (3.589) geliyor. Onları biner kişiyi aşan sayılarıyla Türkiye, Bangladeş, Nepal ve Moldova takip ediyor. Aslında mevsimlik işçilerin neredeyse tamamı Asya, Doğu Avrupa ve Orta Doğu'dan geliyor; bu bölgelerin dışındaki dünyadan gelen vatandaşlar için ise yalnızca 145 izin çıkarıldı.
