Bulgaristan hükümeti, İş Kanunu'nda on yılların en kapsamlı değişikliklerini hazırlıyor. Yeni düzenlemeyle esnek, dijital ve paylaşımlı bir istihdam felsefesi benimseniyor. Radev kabinesin sosyal politikalar programı kapsamında paylaşımlı iş yeri, çalışan paylaşımı ve çevrimiçi platformlar üzerinden çalışma olmak üzere üç yeni çalışma biçimi hayata geçirilecek.
Bu sadece idari bir reform değil. Aynı zamanda iş yasalarını 21. yüzyılın gerçeklerine uyarlama girişimi. Ofis, ev ve internet arasındaki sınırların bulanıklaştığı, ekonominin pozisyonlardan değil projelerden beslendiği bir dünyaya adım atılıyor.
Paylaşımlı çalışan, esnek ekonominin yeni kahramanı. En köklü değişiklik, bir çalışanın birden fazla işveren için aynı anda sekiz saatlik iş sözleşmesiyle çalışabilmesinin önünün açılması. Bugüne kadar mesai saatlerinin çakışması yasaktı. Ancak iş dünyası değişti; girişimcilerin birden fazla şirketi oluyor ve personeli çoğaltmak istemiyorlar. Yeni model sayesinde bir şoför birkaç şirkete hizmet verebilecek, bir muhasebeci farklı şirketlerin evraklarını tutabilecek, bir teknisyen birden fazla üretim hattına bakabilecek.
Sistemde "ana işveren" kavramı yer alacak. Elektronik iş karnesini bu işveren kaydedecek, maaşı ve sigorta primlerini ödeyecek, devlete karşı sorumlu tutulacak. Şirketlerden biriyle sözleşme feshedilirse bu durum diğer tüm şirketleri de kapsayacak. Yani paylaşımlı çalışma, paylaşımlı sorumluluk gerektiriyor.
Paylaşımlı iş yeri: Ofis artık bir zaman dilimi. İkinci yeni biçim "paylaşımlı iş yeri". Pek çok şirket bunu gayriresmi olarak zaten uyguluyor; çalışanlar haftanın birkaç günü evden çalışıyor, masalar kişisel değil, farklı günlerde farklı kişiler tarafından kullanılıyor. Artık bu model resmileşecek. İş Kanunu, ofisin sabit bir alan değil, paylaşılabilecek dinamik bir ortam olduğunu tescilleyecek. Bu sayede işletmelerin maliyetleri düşecek, alanlar optimize edilecek ve pandemi sonrası Avrupa'da standart haline gelen hibrit çalışma teşvik edilecek.
Platform istihdamı: Dijital emek yasallaşıyor. Üçüncü yeni biçim ise çevrimiçi platformlar üzerinden çalışma; yani kuryeler, taşımacılar, serbest çalışanlar ve dijital danışmanlar. Bu istihdam biçimi bugüne kadar serbest meslek ile iş sözleşmesi arasındaki gri alanda var oluyordu. Devlet artık uygulamalar ve dijital aracılar üzerinden çalışanları korumak için bu alanı yasal zemine oturtacak. Bu adım, asgari hakları, sigortayı ve şeffaf ücretlendirmeyi garanti altına almayı amaçlayan Avrupa Birliği'nin platform ekonomisi direktifinin de bir parçası.
Büyük resim: İş artık hiyerarşi değil, ağ. Bu değişiklikler, kabine programının bir parçası olarak Çalışma ve Sosyal Politika Bakanlığı bünyesinde sendikalar ve işverenlerle birlikte bir çalışma grubunda masaya yatırılıyor. Değişiklikler, ekonominin yeni mantığını yansıtıyor: Dikey değil yatay bir yapı. İş artık bir mekan veya pozisyon değil, bir işlev ve rol. Kaynakların; yani insanların, zamanın ve mekanın paylaşılması, personel açığını kapatmanın, maliyetleri düşürmenin ve çalışanların güvencesini korumanın bir yolu olarak görülüyor.
Avrupa bu yönde çoktan ilerlemiş durumda. Almanya ve Hollanda'da "iş paylaşımı" modeli kurumsal kültürün bir parçası. İskandinav ülkelerinde ise paylaşımlı pozisyonlar, iş ve özel hayat dengesini sağlamak için kullanılıyor. Bulgaristan şimdi bu dünyaya ilk adımını atıyor.
Yeni sözleşme: Süre için değil, emek için. Emek artık sadece bir zorunluluk değil, bir ortaklık. Yeni istihdam biçimleri güven, şeffaflık ve dijital kültür gerektirecek. İşletmeler için bu, daha esnek olma şansı. Çalışanlar için daha özgür olma imkanı. Devlet içinse zamanın gerisinde kalmayan, aksine geleceği öngören bir yasa yapma fırsatı.
