Bulgaristan Çalışma ve Sosyal Politika Bakanı Nataliya Efremova, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nun 81. oturumu kapsamında New York'ta düzenlenen "Demografik Sürdürülebilirlik: Sürdürülebilir Gelecek için İnsan Sermayesine Yatırım" konulu yüksek düzeyli forumda konuştu. Bakan, demografik zorlukların sadece Bulgaristan'ı değil tüm dünyayı etkilediğini ve her politikanın bu gerçekliğe göre şekillendirilmesi gerektiğini vurguladı. Demografyanın iş gücü piyasası, emeklilik sistemi, sağlık, eğitim ve bölgesel dengesizlikler gibi yaşamın her alanını etkilediğini söyledi.
Efremova, Bulgaristan'da iş gücü piyasasının demografik eğilimlerden doğrudan etkilendiğini belirtti. Açıklamasına göre iş gücünden 100 kişi ayrıldığında yalnızca 60 kişi onların yerini dolduruyor. Bu durumun işverenleri nitelikli iş gücü açığıyla karşı karşıya bıraktığını kaydetti.
Bakan, bu zorlukla başa çıkmak için insan sermayesine önemli kaynak aktarıldığını hatırlattı. Önceliğin 29 yaşına kadar gençlerin eğitimden istihdama geçişine destek olmak olduğu belirtildi. Bu kapsamda staj olanakları, iş yerinde eğitim ve sübvanse edilen istihdam sağlandığı ifade edildi. Ekonomik olarak aktif olmayan kişiler, uzun süreli işsizler ve engelli bireylerin potansiyelinin açığa çıkarılması için yatırım, teşvik ve nitelik kazanmaya yönelik eğitim olanakları sunulduğu kaydedildi.
Efremova, iş gücü piyasası için belirleyici olan pilot proje "Bulgaria'yı Seçiyorum"un da altını çizdi. Projenin amacı yurt dışında yaşayan ve çalışan Bulgar vatandaşlarını geri döndürmek. Bakan, Bulgaristan'da ilk kez daha fazla Bulgarın iş ve daha iyi yaşam arayışıyla ülkeyi terk etmek yerine ülkeye döndüğü eğiliminin gözlendiğini açıkladı.
Bakanın diğer temel önceliği, günlük yaşamda zorluk yaşayan yaşlılar ve engelli bireylere yönelik kapsamlı destek sağlamak. Son yıllarda yaşlılar ve engellilerin ihtiyaçlarına yanıt vermek üzere tamamen yeni uzmanlaşmış sosyal hizmetler ağı oluşturuldu.
Efremova, son iki yılda Bulgaristan'daki 80 Yaşlılar Evi'nin tamamının yenilendiğini ve 170'ten fazla tamamen yeni entegre sağlık-sosyal hizmetin inşa edildiğini söyledi. Bu yatırım sayesinde 2027 yılı sonuna kadar yaşam ve bakım koşulları açısından iyi tanımlanamayan eski tip kurumların yaklaşık yüzde 60'ının kapatılacağı belirtildi. Modern hizmetlerin inşasıyla paralel olarak, insanların kendi evlerinde daha uzun süre kalabilmesi için evde mobil hizmetlerin geliştirildiği eklendi.
Bulgaristan'ın demografik zorlukları sürdürülebilir kalkınma için insanı merkeze koyan reformlarla eşsiz bir fırsat olarak gördüğünü vurgulayan Efremova, hedefli insan sermayesi yatırımları ve sosyal sistemlerin uyarlanmasıyla hareket edildiğini ifade etti.
Bakan, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nun 81. oturumu kapsamında New York'ta "Nadezhda i domove za detsa" kuruluşunun düzenlediği "Çatışmalara karışan çocuklar" başlıklı yuvarlak masaya da katıldı.
Efremova, son yirmi yılda Bulgaristan'ın çocuk bakımı alanında kapsamlı bir reform süreci yürüttüğünü belirtti. Reformun temelinde ailenin her çocuğun yetiştirilmesi ve gelişimi için en iyi ortam olduğu ilkesinin yer aldığını söyledi. Çocuk kurumlarını kapatıp onlara alternatif bakım oluşturduğu için Bulgaristan'ın bir yıl önce Küresel Çocuk Bakımı Reformu Sözleşmesi'ne katılmaya davet edildiği kaydedildi. Sözleşmenin yıldönümü, Birleşik Krallık'ın eski Başbakan Yardımcısı David Lammy tarafından Sofya'da başlatılan Küresel Çocuk Bakımı Reformu Sözleşmesi'nin tanıtımının yıl dönümü vesilesiyle kutlandı. Bakan, kurum kapatma alanındaki başarıları ve en iyi uygulamaları paylaşma kapasitesi nedeniyle Bulgaristan'ın bu girişime davet edildiğini belirtti.
Efremova, her türlü siyasi irade ile bu misyonun her ülke için mümkün ve ulaşılabilir olduğunu kanıtlamak için orada olduğunu vurguladı.
Bakan, Bulgaristan'daki çocuk bakımı dekurumsallaştırma reformunun sonuçlarını sundu. Toplam 137 uzmanlaşmış çocuk kurumu bulunuyordu ve bunların 135'i kapatıldı. Bugün faaliyet gösteren son iki mediko-sosyal bakım evinin kapatılması bekleniyor. 2026 yılı Temmuz ayı sonu itibarıyla bu evlerde 92 engelli çocuk bakılıyor. 2010 yılında kurumlarda kalan çocuk sayısı 7 bin 500'ün üzerindeydi.
Reformun en önemli sonucu aile ortamında bakımın öne çıkması oldu. 2026 yılı Temmuz ayı sonu itibarıyla 3 bin 600'den fazla çocuk akraba veya yakın ailelerin yanında, 1 bin 300'den fazla çocuk ise yaklaşık 1-2 yıl kaldıkları aile yanına yerleştirilen çocuklar arasında bulunuyor. Bu süre zarfında sosyal hizmetler, çocukların ailelerine yeniden kazandırılması için akrabalarla çalışıyor.
Bulgaristan, terk edilmenin önlenmesi, aile ortamına yeniden entegrasyon, evlat edinme ve aile yanına yerleştirme alanındaki önlemleri önemli ölçüde iyileştirdi. Bakan, Çalışma ve Sosyal Politika Bakanlığı'nın çabalarının büyük ölçüde sağlanan desteğin kalitesine, erken çocuk gelişimi hizmetlerine, engelliliğin zamanında müdahalesine ve terk edilmenin önlenmesine odaklandığını belirtti. Avrupa Çocuk Garantisi kapsamında 27 bin çocuğa destek sağlandı ve bu çocuklar arasında 79 Ukraynalı bulunuyor.
Efremova, çocuk bakımı dekurumsallaştırma sürecinde ve tamamen yeni sosyal hizmetlerin oluşturulmasında meseleyi paranın ya da mali kısıtların ötesinde bir insan sorumluluğu meselesi olarak gördüklerini kaydetti. Ona göre kilit nokta çocukları kabul etmek ve onlara yaşamlarında bağımsız kararlar almayı öğretecek beceriler kazandıracak fırsatlar yaratmak.
Tartışma katılımcıları, silahlı çatışmalardan zarar gören çocuklara destek sağlama yollarını ele aldı. Bakan Efremova, Ukrayna'dan Bulgaristan'a gelen tüm çocuklar için ücretsiz sosyal hizmetlere erişim sağlandığını hatırlattı. Travmayı aşmaları için özel rehabilitasyon kampları düzenlendi ve yaklaşık 100 Ukraynalı çocuk ebeveynlerini kaybetmenin yarattığı travmayı aşmak için destek aldı. Ukraynalı çocukların Bulgaristan'da güvenli ve destekleyici bir ortamda hizmetlere erişimle yaşadığını ekledi.
