Bulgaristan Hukuk Komisyonu, kamuoyuna katılımı engellemeye yönelik stratejik davalar olarak bilinen, diğer adıyla "şamar davaları" (SLAPP) ile ilgili değişiklikleri ilk okumada kabul etti. Söz konusu değişiklik tasarısı bir ay önce Bakanlar Kurulu tarafından sunulmuştu.
Yıllar içinde bu tür davalardan en çok medya kuruluşları ve sivil toplum örgütleri zarar gördü. Bu davaların temel amacı gerçeği ortaya çıkarmak değil, genellikle medya kuruluşlarını ezmek, onlara yönelik aşırı yüksek tazminat talepleriyle ve haciz kararlarıyla baskı kurmaktır. Bu nedenle Medeni Usul Kanunu'nda yapılacak bu değişiklikler uzun süredir bekleniyordu.
Yapılan değişikliklerle Medeni Usul Kanunu'na, davalının kamuoyuna katılımı nedeniyle yargılandığı yeni özel bir yargılama usulünü düzenleyen "Otuz Üçüncü B" bölümü ekleniyor. Bu bölümde "kamuoyuna katılım" kavramının tanımı yapılıyor. Buna göre kamuoyuna katılım; gerçek veya tüzel kişilerin ifade ve bilgi özgürlüğü haklarını kullanırken yaptıkları açıklamalar veya faaliyetler ile kamu yararını ilgilendiren bir konudaki hazırlık ve destekleyici faaliyetleri kapsıyor.
"Kamu yararını ilgilendiren konu" ise toplumun haklarını ve meşru çıkarlarını etkileyen; temel haklar, halk sağlığı ve güvenliği, çevre, iklim, kamusal hayatta veya özel sektörde kamu figürü olan kişilerin faaliyetleri gibi alanlardaki konular olarak tanımlanıyor. Ayrıca yasama, yürütme veya yargı organları ile yerel yönetim organları önünde görüşülen meseleler, yolsuzluk, dolandırıcılık veya diğer suç ve ihlallere dair ihbar ve bilgiler de bu kapsamda değerlendiriliyor.
Değişiklikler, davalının kamuoyuna katılımı nedeniyle açılan bir davayı "açıkça asılsız" bularak reddettirebilmesine olanak tanıyor. Bu talep, en geç davanın ilk duruşmasında yapılabilecek. Mahkeme talebi bir hafta içinde karara bağlayacak. Mahkeme, davanın açıkça asılsız olduğuna kanaat getirirse, davacıya bir hafta içinde davasını gerekçelendirmesi yönünde talimat verecek. Davacı bunu yapmazsa veya dava yine de açıkça asılsız kalırsa, mahkeme kapalı oturumda davayı reddeden bir karar verecek. Kesinleşen şamar davası kararları, davacının bilgileriyle birlikte kararı veren mahkemenin web sitesinde yayımlanacak.
Hukuk Komisyonu Başkanı Yanka Tyankova, bu yasa tasarısı üzerinde 2023 yılından bu yana çalışıldığını, ancak ilk kez Ulusal Meclis'in gündemine getirildiğini hatırlattı. Tyankova, Bulgaristan'da şamar davalarına dair resmi bir istatistik bulunmadığını, ancak sayılarının yaklaşık 65 olduğu tahmin edildiğini belirtti. Bu davaların yüzde 80'inden fazlası davanın reddiyle sonuçlanırken, ortalama görülme süresi yaklaşık üç yılı buluyor.
Tyankova konuyla ilgili değerlendirmesinde, "Yaklaşık üç yıl süren bu süreçte davalıların üzerinde büyük bir baskı oluşuyor ve açılan dava nedeniyle hem masraflar hem de itibar kaybı açısından tüm olumsuzlukları göze almak zorunda kalıyorlar" dedi.
