Eski Dışişleri Bakanı ve GERB milletvekili Georg Georgiev, Başbakan Rumen Radev'in ABD askeri uçaklarının Bulgaristan'da konuşlandırılması konusunda çifte standart uyguladığını söyledi. Georgiev, Savunma Bakanı Atanas Zapryanov'un ABD askeri uçaklarının Bulgaristan havaalanına NATO tatbikatı için inişine izin verdiğini hatırlattı. Zapryanov'un bunu bakanlık yetkileri çerçevesinde yapma hakkı olduğunu çünkü bunun müttefiklik yükümlülükleri kapsamında olduğunu belirtti. Şimdi ise Başbakan Radev'in aynı uçakları savaş operasyonlarına katılmak için istediğini vurguladı.
Georgiev'in açıklaması, Başbakan Radev'in Cuma günü ABD'nin acil bir nota ile 8 askeri tanker uçağını Bezmer askeri havaalanında konuşlandırmak için izin istediğini duyurmasının ardından geldi. Notada uçakların ABD'nin Ortadoğu'daki askeri operasyonlarına 'destek' için kullanılacağı belirtildi.
Georgiev, 'Bugüne kadar yüksek bir figür sergilendiği sanılıyorsa, başbakanın bugünkü açıklamalarından sonra devletin, en azından dış politikasının serbest düşüş modunda olduğundan eminiz' dedi.
Eski bakan, 'Bulgaristan'ın hükümetin ulusal çıkar dediği şeye odaklı bir politika izlediğine dair bir yanılsama daha yaratıldı. Yanılgı şu: Başbakan, ABD askeri uçaklarının Bulgaristan'da kalması talebi için Meclis kararı gerektiğini iddia ediyor. Bu doğru, ancak yılbaşındaki durumla şimdiki durum tamamen farklı. Amerikan tarafının bu uçakların kalmasını isteme gerekçeleri tamamen farklı' ifadelerini kullandı.
Georgiev sözlerine şöyle devam etti: 'İşte burada gerçeklerin manipülasyonu devreye giriyor: Hükümetten gelen talep ve dönemin Savunma Bakanı Atanas Zapryanov'un verdiği karar, NATO kapsamındaki bir tatbikat içindi. Geçen yılki notada ve bu yılın başında verilen izinde bu yazıyor. Bunlar müttefiklik yükümlülükleridir ve Meclis kararı gerektirmez. Şimdiki fark: Başbakan Radev'in açıkladığı bilgiye göre, Amerikan tarafı uçakların Ortadoğu'daki askeri operasyon için kalmasını istiyor. Bu durumda Meclis izni gerekiyor. Radev belki unutuyor ya da hâlâ cumhurbaşkanı gibi hissediyor, ama parlamentodaki en büyük grubun lideridir. Bu anlamda tam çoğunluk başbakanın kararlarına uyar. Bugün ise 'İlerici Bulgaristan'ın pozisyonunun ne olacağını duymadık.'
GERB, bugüne kadarki tutumları doğrultusunda ABD uçaklarının Bezmer hava üssünde konuşlandırılmasını destekleyeceklerini açıkladı. Ancak Boyko Borisov'un partisinden yapılan açıklamada son sözün çoğunluğa ait olduğu vurgulandı.
Georgiev, 'Radev'in şu anda çoğunluğun arkasına saklanması, en hafif tabirle garip ve kafa karıştırıcı, çünkü çoğunluk onun sözünü dinleyecektir. Bu anlamda parlamentoda neyi nasıl yapacağını açıkça söyleyebilirdi' dedi.
Georgiev ayrıca Başbakan Radev'in ABD askeri uçaklarının kalış süresinin ancak ABD'nin Bulgaristan vize uygulamasını kaldırması halinde uzatılacağı yönündeki açıklamasını hatırlattı. Radev bu talebi ABD Başkanı Donald Trump'a Mayıs sonunda iletmişti.
Georgiev, 'Vizelerin kalktığını görmüyorum. Sadece birkaç ay önce Radev çok gösterişli bir şekilde Trump'tan Bulgar vatandaşları için vize muafiyeti istediğini söyledi. Vizeler kalktı mı, kalkmak üzere mi? Bu konuda bilmediğimiz bir şey mi var ki uçakların ülkemizde kalması konusu yeniden gündeme geliyor?' diye sordu.
Georgiev'in parti arkadaşı Hristo Gadjev, 'Durum iki ay önce çıkan bir fıkraya benzemeye başladı: 'Vizelere ne oldu? Vizeler kaldı. Peki o zaman uçaklar da kalır' dedi. Gadjev, Delian Dobrev'in Haziran sonunda istifa etmesiyle milletvekili olmuştu.
Gadjev, uçakların yılbaşında kalmasına izin veren mektubu gösterdi. 'Dün, Dünya Kupası finalinden hemen önce, savunma komisyonunun sohbet grubunda Salı günü olağanüstü bir toplantı yapılacağı bildirildi, ancak 'İlerici Bulgaristan'daki meslektaşlarımıza tam olarak neye bakacağımız belli değildi' dedi.
Gadjev, 'Görünüşe göre bu, hükümetin bu haftaki en acil işi. Bugün nasıl bir karar alacaklarını görelim, ancak gerekçeler artık farklı. Bir şey tatbikat için, bambaşka bir şey havaalanlarının askeri misyonlar için kullanılması. Sadece Bezmer'de mi konuşlanacaklar göreceğiz, çünkü zaten yakıt ikmali için 'Vrajdebna'ya (Sofya'daki Vasil Levski Havaalanı yakınındaki askeri hava üssü) gelmek zorundalar' diye ekledi.
Uçakların başkent havaalanından ayrılmasından günler önce, Savunma Bakanı Dimitar Stoyanov, sadece orada gerekli yakıtın sağlanabileceğini söylemişti. Stoyanov, 19 Haziran'daki parlamento denetiminde 'Bezmer ve Graf İgnatievo'ya taşınıp taşınamayacaklarını analiz ettik, ancak sadece Sofya'da 100 bin litre ağırlığındaki böyle bir uçağı kabul etmek için gerekli şartları sağlayan yer var' demişti.
ABD Hava Kuvvetleri'ne ait uçaklar 19 Şubat'ta Bulgaristan'a indi. Bunu ilk duyuran eski Dışişleri Bakan Yardımcısı Milen Keremedçiev oldu. Keremedçiev, Vasil Levski Havaalanı Terminal 1'den 7 ABD askeri tanker uçağı, üç C-17 ve C-130 kargo uçağı ile birkaç Boeing 747 asker taşıma uçağını gösteren bir fotoğraf paylaştı.
Keremedçiev fotoğrafa 'Hepsi İran'a gidiyor. Görünüşe göre orası çok yakında çok sıcak olacak' yazmıştı. Bu durum, Bulgar havaalanının ABD'nin İran'daki askeri operasyonları için başlangıç noktası olarak kullanılıp kullanılmayacağı endişesini doğurdu.
O dönemde ABD'nin Sofya Büyükelçiliği ve Savunma Bakanlığı, bunun NATO'nun İttifak'ın artırılmış teyakkuz faaliyetleri kapsamındaki bir tatbikata katılım olduğunu açıkladı. Personelin uçakların bakımı için olduğu belirtildi. Daha sonra Bulgaristan'ın ABD'ye 15 uçak ve 500 personele kadar konuşlandırma izni verdiği ortaya çıktı. Dönemin Dışişleri Bakanı Nadejda Neynski, kalış süresinin 17 Şubat - 31 Mayıs arasında olduğunu açıkladı.
Uçaklar için karar 17-18 Şubat'ta, Jelyazkov hükümetinin son iki iş gününde alındı. Dönemin Savunma Bakanı Atanas Zapryanov, yeni hükümet göreve başlamadan önce müttefiklerden bir nota almıştı.
Mart başında kayyum Bakan Andrey Gyurov, Zapryanov'dan uçakların ülkedeki askeri havaalanlarından birine taşınıp taşınamayacağını analiz etmesini istedi. Ancak sonuçta uçaklar taşınmadı ve Sofya havaalanında kaldı. Aslında Vrajdebna askeri havaalanına konuşlandırılmışlardı, ancak burası tüm uçaklar için yeterli kapasiteye sahip olmadığından sivil Vasil Levski Havaalanı'nda da bulunuyorlardı.
Askeri uçakların ülkedeki konuşlandırılması Tahran'dan sert tepki aldı. İran, Sofya'yı 'misilleme önlemleri' almaya hazır olduğu konusunda uyardı.
Mart ayında Yunanistan, kuzeydoğudaki Dimetoka kasabasına bir Patriot bataryası konuşlandırmıştı. Bu batarya Bulgar hava sahasını da koruyordu. Geçtiğimiz hafta sürpriz bir şekilde 'balistik saldırı tehlikesinin ortadan kalktığı' gerekçesiyle bataryayı çekti. Böylece Bulgaristan semaları şu anda sadece Sovyet yapımı MiG-29'lar tarafından korunuyor. Yeni F-16'lar eğitim uçuşları yapıyor olsa da, tam olarak entegre olmaları ve savaş görevlerine hazır hale gelmeleri en az 2 yıl alacak.
Başbakan Rumen Radev göreve başladıktan sonra ABD Başkanı Donald Trump ile bir görüşme yaptığını açıkladı. Radev, 20 Mayıs'ta 'Amerikan tarafının kalış süresinin uzatılmasını talep etmesini bekliyorum. Bu bağlamda dün Savunma Bakanı Pete Hegseth ve ardından Başkan Donald Trump ile telefon görüşmesi yaptım. Amerikan başkanıyla yaptığım görüşmede Bulgar vatandaşları için vize muafiyeti konusunu ısrarla gündeme getirdim ve bu konunun acilen ele alınmasını bekliyorum' demişti.
Vizelerin kalkıp kalkmayacağına dair henüz bir yanıt olmamasına rağmen hükümet, ABD uçaklarının 30 Haziran'a kadar Sofya'da kalmasına izin verdi. O dönemde Savunma Bakanı Dimitar Stoyanov, ABD askeri tanker uçaklarının başkentte kalmasının Bulgaristan için doğrudan bir tehlike oluşturmadığını söyledi. Her zaman riskler olduğunu ancak şu anda ülke için doğrudan bir tehdit bulunmadığını belirtti. Uçakların kalış süresinin uzatılması kararı öncesinde Savunma Bakanlığı ve istihbarat birimleri yeni bir analiz ve risk değerlendirmesi yapmış ve doğrudan bir tehdit olmadığını teyit etmişti. Stoyanov, ABD'den gelen yeni notanın bir öncekinin devamı olduğunu ve uçakların görevinin eğitimle ilgili olduğunun yeniden teyit edildiğini söyledi.
