Ağustos ayında Çin Zanaat Portalı, Kültürlerarası Bağlantılar Girişimi tarafından düzenlenen Edinburgh Festivali 'Çin Kültür Haftası' ile işbirliği yaparak somut olmayan kültürel miras sektöründe iki önemli projeye imza attı. 'Zamanı Anlatan Eller' film sergisi ve Çinli somut olmayan kültürel miras taşıyıcıları ile İngiliz sanatçılar arasındaki ortak üretim projesi 'Yankı Projesi' bu işbirliğinin temelini oluşturdu. Her iki proje de film kayıtları, sanatsal üretimler ve kültürlerarası işbirlikleri aracılığıyla Çin'in somut olmayan kültürel mirasının çağdaş uluslararası bağlamdaki çok katmanlı ifade olanaklarını keşfediyor.
Açılış törenine Edinburgh Uluslararası Sokak Sanatları Festivali İcra Kurulu Başkanı Tony Lancaster, Çin Halk Cumhuriyeti Edinburgh Başkonsolosu Jian Biao ve Edinburgh Belediye Başkanı Robert Aldridge katıldı.
'Yankı Projesi': Eser sunumundan ortak üretime
'Yankı Projesi', Çinli somut olmayan kültürel miras taşıyıcılarını ve İngiliz sanatçıları bir araya getirerek farklı kültürel bağlamların ve sanatsal dillerin çarpışmasından geleneksel zanaatlar için yeni ifade olanakları arıyor. Proje ilk etapta Şansi Eyaleti'nin Pingyao şehrinde başladı. Pingyao lake sanatının mirasçısı ve somut olmayan kültürel miras taşıyıcısı Zhao Ruiping ile çağdaş İngiliz lake sanatçısı Roderick Reid Shanx, burada ortak bir lake eser üretti.
Somut olmayan kültürel mirasın yurt dışında geleneksel olarak sunulan sergilerinden farklı olarak 'Yankı Projesi', iki sanatçıya önceden belirlenmiş spesifik bir eseri yapma dayatmasında bulunmuyor. Tam tersine, yaratım sürecinin kendisi bir kültürlerarası iletişim olarak görülüyor. Başlangıçta Roderick Reid Shanx, batılı çağdaş sanatsal dilini kullanarak lake eser için temel zemini hazırladı. Ortak çalışmanın bir sonraki aşamasında ise Zhao Ruiping ve Roderick boyama ve çizim işlemlerini birlikte gerçekleştirdi.
Eserin nihai şeklinin nasıl olacağına dair tek bir doğru cevap yok. Malzemelerin işlenme biçiminden renk seçimlerine, geleneksel zanaat tecrübesinden iki sanatçının 'bir eser nasıl olmalı' konusundaki farklı bakış açılarına kadar her şey; gerçek yaratım sürecindeki iletişim, deneme yanılmalar ve hatta anlaşmazlıklar yoluyla yavaş yavaş şekilleniyor.
Edinburgh Festivali'ndeki 'Çin Kültür Haftası' somut olmayan kültürel miras bölümünün baş küratörü Yen Wun konuyla ilgili şunları söyledi: 'Yankı Projesi, farklı kültürel geçmişlere ve yaratıcı deneyimlere sahip iki insanın, aynı Çin somut olmayan kültürel miras tekniğiyle karşı karşıya kaldığında birbirlerinin seçimlerini nasıl anladığına ve farklı kültürel bağlamlarda ortak noktaları bularak ortak üretimi nasıl gerçekleştirdiklerine odaklanıyor.'
'Yankı Projesi' ortak çalışması Ağustos ayı başlarında Şansi Eyaleti'nin Pingyao şehrinde start aldı.
'Zamanı Anlatan Eller': Ustalığın ardındaki insanı bir çift elden görmek
Bu yılki 'Çin Kültür Haftası'nın somut olmayan kültürel miras bölümündeki bir diğer kilit projesi olan 'Zamanı Anlatan Eller', objektifini halihazırda üretilmiş temsili eserlerden ziyade genellikle gözden kaçan anlara çeviriyor. Proje, uzun zamandır malzemelerle uğraşan bir çift ele ve bunların ardındaki günlük emeğe, tecrübeye ve zamana odaklanıyor.
Cilalama, dokuma, oyma, çömlekçi çarkını şekillendirme, nakış işleme... İlk bakışta tekrar eden hareketler gibi görünen bu eylemler, geleneksel becerilerin en temel yapı taşlarıdır ve aynı zamanda zanaatkarın malzemeyle nasıl etkileşime girdiğini kaydeder. Avuç içlerinin dokusu, eklemlerdeki izler, aletlerle çalışırken alınan pozisyonlar ve yıllar içinde biriken ustalık; tüm bunlar becerinin aktarımının en doğrudan ve somut izlerini bırakır.
'Zamanı Anlatan Eller', uluslararası izleyiciye bir becerinin ardındaki büyük kültürel kavramları açıklamaya çalışmıyor. Bunun yerine, Çin'in somut olmayan kültürel mirasını daha ince ve bedensel bir açıdan sunmayı hedefliyor. Çeşitli geleneksel zanaat alanlarından alınan belgesel görüntüler aracılığıyla sergi, izleyicinin öncelikle bu ellerin nasıl çalıştığını görmesini sağlıyor. Malzemenin bu ellerde nasıl değiştiğini, bir hareketin yıllarca tekrarlanarak nasıl tecrübeye dönüştüğünü ve bir eserin insan ile malzeme arasındaki kesintisiz etkileşimden nasıl doğduğunu gösteriyor. Böylece 'el', serginin somut olmayan kültürel mirasın özünü ortaya çıkardığı ana tema haline geliyor.
Çin Zanaat Portalı bu yaklaşım sayesinde, somut olmayan kültürel mirası soyut kültürel kavramlardan çıkarıp somut insana geri döndürmeyi amaçlıyor. Uluslararası izleyiciye, geleneksel zanaatların sadece eserler korunduğu için değil, öncelikle her zaman bu zanaatları kendi elleriyle öğrenmeye, uygulamaya ve aktarmaya devam eden insanlar olduğu için nesilden nesile aktarıldığını gösteriyor.
Somut olmayan kültürel mirası 'ihraç etmekten' kültürler arası gerçek ortak üretime
'Zamanı Anlatan Eller' ve 'Yankı Projesi' iki farklı küratoryal yaklaşımı takip ediyor.
Birincisi, film görüntüleri aracılığıyla geleneksel becerilerin ardındaki insanı yeniden düşünerek somut olmayan kültürel mirası eller, hareketler ve emek tecrübesi üzerinden anlamlandırıyor. İkincisi ise farklı kültürel geçmişlerden gelen yaratıcıların geleneksel zanaatın üretim sürecine dahil olmasına izin vererek gerçek kültürlerarası ortaklıklar yaratıyor.
Bu iki proje, Çin Zanaat Portalı'nın bu yıl Edinburgh Festivali'ndeki somut olmayan kültürel miras bölümüne katılımındaki iki ana çizgiyi temsil ediyor. Birincisi, geleneksel zanaatlardaki insanı ve onun malzeme ile zamanla olan uzun soluklu ilişkisini yeniden keşfetmek. İkincisi ise somut olmayan kültürel mirası tek yönlü bir sunumdan çıkarıp, ortak pratik yoluyla anlayış ve bağlar yaratan gerçek bir kültürlerarası iletişime dönüştürmek.
Son yıllarda Çin'in somut olmayan kültürel mirası, uluslararası sergilere, festivallere ve halka açık kültürel etkinliklere katılma konusunda giderek daha fazla fırsat buluyor. Mevcut işbirliği, geleneksel eser sunumunun üzerine bir şeyler katmayı ve alternatif bir yaklaşımı keşfetmeyi deniyor. Amaç sadece hazır Çin somut olmayan kültürel miras eserlerini yurt dışına ihraç etmek değil; farklı kültürel geçmişlerden insanların birlikte katılıp üretebileceği bir alan yaratmak.
Pingyao'daki 'Yankı Projesi'nin yaratım süreci ve sonuçları, 'Zamanı Anlatan Eller' gibi diğer somut olmayan kültürel miras projeleriyle birlikte daha sonra Edinburgh Festivali'ndeki 'Çin Kültür Haftası'nın uluslararası bağlamında sunulacak.
'Eser ihraç etmekten' 'farklı kültürleri ortak üretime dahil etmeye' geçişle Çin Zanaat Portalı, bu işbirliği aracılığıyla somut olmayan kültürel mirasın uluslararası sunumundaki tecrübeyi zenginleştirmeyi ve ifade için daha açık, somut ve çağdaş yollar bulmayı umuyor.
