Avrupa finansmanıyla yenilik merkezleri, süper bilgisayar ve yapay zeka fabrikası kuruluyor.
Bir işletmenin yeni bir teknoloji veya yenilikçi bir ürün için çok iyi bir fikri varsa, artık uygun bir laboratuvar veya bilim ekibi arayabileceği bir yer olacak. Ya da tam tersine, yeni bir bilimsel başarının pazarda uygulama bulması ve tüketicilere ulaşması mümkün olacak.
Ülke genelinde bu tür bağlantı noktaları oluşturuluyor. Bunlar ağırlıklı olarak bilim enstitülerinde, üniversitelerde, yetkinlik merkezleri, mükemmeliyet merkezleri gibi kuruluşlarda yer alacak ve bilgi ve teknoloji transferi ekosisteminin bir parçası olacak. “Fikir, ‘Sofya Teknoloji Parkı’nın teknoloji transferi için ulusal göbek olacağı ve ülke genelinde ofislerin, yani sözde kolların kurulmasına yardımcı olacağı bütüncül bir yapı oluşturmak. Bir tekerlek düşünün, biz göbekteyiz ve birçok kolumuz olacak. Yani önümüzdeki süreç,
bilim insanları ve iş dünyasının konuşacağı
böyle bir topluluk, bir ekosistem inşa etmektir,” diye açıklıyor “Sofya Teknoloji Parkı” Yönetim Kurulu Başkanı Vasil Karaivanov, “24 Chasa”nın “Sınırsız Bölgeler” podcast’inde.
Bu altyapının inşası, “Akıllı Dönüşüm için Bilimsel Araştırmalar, Yenilikler ve Dijitalleşme Programı” (PNIDIT) kapsamında yaklaşık 10 milyon avro ile finanse ediliyor. Ofislerde, işletmelerin doğru bilim insanlarını, ekipmanı bulmasına veya tam tersine yardımcı olacak teknoloji transfer uzmanları çalışacak. Çünkü bilim, yeni temel araştırmalar ve teknolojiler geliştirmek için artık sadece isteğe değil, aynı zamanda finansa da sahip – bu, Toparlanma ve Direnç Planı kapsamındaki Araştırma Üniversiteleri Programı aracılığıyla sağlanıyor.
Merkez ise tam olarak “Sofya Teknoloji Parkı” olacak, çünkü bu konsept yıllardır orada pratikte işliyor – parkta en yenilikçi start-up’ların ofisleri bulunuyor ve sadece bir adım ötede modern ekipmanlara sahip laboratuvar kompleksi hizmet veriyor. Örneğin bu iş birliği, Covid-19 salgını sırasında enfekte kişilerle yakın temasta bulunan sağlık çalışanlarının kullandığı koruyucu gözlüklerin üç günden kısa bir sürede üretilmesini sağladı. Karaivanov, laboratuvarlarda yeni ilaç formları, kozmetik ürünler, sanal müzeler için teknolojilerin de geliştirildiğini anlatıyor.
Benzer şekilde şirketler, “Sofya Teknoloji Parkı”nda bulunan ve yine 2019 yılında EuroHPC programı kapsamında kısmen Avrupa finansmanıyla inşa edilen süper bilgisayarı da kullanabilecek. O dönemde Sofya, AB’nin sekiz süper bilgisayarından biri için seçilmişti. Şu anda örneğin bu bilgisayar, uçakların inişini kontrol eden “Hava Trafik Yönetimi” için gerekli hava durumu tahminini hazırlıyor.
Süper bilgisayarı büyük hesaplamalar yapmak için kullanmak isteyen ve sonuçları kamuya açık olarak sunan biri varsa,
bu işlem ücretsizdir.
Sonuçları kendine saklamak istiyorsa, o zaman ücret tarifesinin olduğu ticari kısma geçilir.
“Avrupa’daki süper bilgisayarların en büyüğü Finlandiya’da. Oraya bizimkine kıyasla 10 kat daha fazla kaynak yatırıldı. Bizim ekibimizden 10 kat daha büyük bir ekibi var. Kapasitesi bizimkinden 10 kat daha fazla. Ancak sonunda, başarılara ve üretilene baktığımızda, en büyüğünün elbette en çok ürettiği ortaya çıkıyor. Ancak
üretimde ikinci sırada Bulgar bilgisayarı var,
ki o da yatırım ve ekip sayısı açısından sondan birinci. Yani diğerlerinin çok, çok, çok ilerisindeyiz,” diye vurguluyor Karaivanov.
Bu başarımız, Bulgaristan’ın şimdi AB’deki altı yapay zeka fabrikasından birine ev sahipliği yapmak üzere seçilmesinin de nedeni – BRAIN++. Bu fabrika iki temel bileşenden oluşacak: yapay zeka sistemleriyle optimize edilmiş yeni nesil süper bilgisayar Discoverer++ ve devlet, eğitim ve özel kuruluşlara ve şirketlere hizmet sunacak bir merkez. Bilgisayar Teknolojileri ve Yapay Zeka Enstitüsü (INSAIT) ekibi, yer gözlemi, robotik, büyük dil modelleri vb. için üretken modellerin oluşturulmasına katkıda bulunacak. INSAIT, egemenliği oluşturan gelecekteki kilit altyapının bir parçası olan Bulgar yapay zeka modeli BG GPT’yi zaten oluşturdu.
“Bu gerçekten önemli, çünkü büyük veri hesaplama modelleriyle çeşitli teknolojiler geliştirilebilmesinin yanı sıra, bu fabrika start-up şirketlere eğitim ve destek de sağlayacak. Yani içinde bir tür kuluçka faaliyeti de olacak. Hatta BRAIN++ web sitesinde yapay zeka ve insanların onu nasıl kullanabileceği, kendilerine özgü ihtiyaçları için nasıl kendi modellerini oluşturacaklarına dair tamamen eğitim amaçlı beş veya altı video bile var,” diyor Karaivanov.
Bu yılın başında Avrupa Komisyonu, uyum fonlarının toplam bütçesinin bir kısmını – toplam tutarın %10’u, yaklaşık 35 milyar avro – rekabet gücünü, özellikle savunma alanında kendi sanayileşme kapasitesini artırmaya ve bazı ülkelerde konut krizini çözmeye yönlendirdi. Bu 35 milyar avronun 15 milyarı rekabet gücü için, bu 15 milyarın 12 milyarı ise savunmaya ayrıldı, dolayısıyla uyum fonlarından bilimsel gelişmelerle de desteklenmesi gereken finansman sağlanacak.
Savunma alanında ise daha az yenilikçi şeyler olmuyor. “Sofya Teknoloji Parkı”nda Savunma Yenilik Merkezi faaliyete geçti. Burada Bulgar şirketleri – tek başlarına veya bilim kurumlarıyla birlikte –
yeni teknolojiler geliştirebilecek.
Toparlanma planı kapsamındaki finansmanla Bulgar Ordusu ve dolayısıyla NATO için insansız hava aracı geliştirmeye yönelik ilk prosedüre katılmak üzere çok sayıda ilgili taraf şimdiden başvurdu.
Kazanlık’ta ayrıca, diğerlerinde bulunmayan ekipmanlara sahip kendi laboratuvar kompleksi olacak bir savunma mükemmeliyet merkezi daha kurulacak – bu merkezler Savunma Enstitüsü, Varna’daki Deniz Harp Okulu ve GATE Enstitüsü olacak.
Bu üç kurum ve “Sofya Teknoloji Parkı”nın laboratuvar kompleksi, NATO’nun DIANA programına ait test merkezlerine sahip. Bu program, çift kullanımlı teknolojiler geliştiren start-up’lar ve küçük firmalar için bir program. Seçilen şirketler eğitim alıyor ve çözümlerini geliştirmek için 100 bin avroya kadar hibe alabiliyor. “Sofya Teknoloji Parkı” şu anda Bulgar start-up’larını desteklemek için programa hızlandırıcı olarak başvuruyor. Ülkemizin DIANA’da halihazırda başarılı bir katılımcısı var – nöromorfik çipler geliştiren “Neuromorphica”. Bu şirket aynı zamanda NATO İnovasyon Fonu’ndan da finansman kazandı.
“Aslında dünyaya baktığınızda, temel şeyler savunma, yüksek hızlı hesaplama ve yapay zeka ile teknoloji transferidir. Bunların üçü de ‘Sofya Teknoloji Parkı’nda mevcut,” diyerek sözlerini tamamlıyor Vasil Karaivanov.
