Yaz aylarında bir bahçıvan için bundan daha büyük bir hayal kırıklığı yoktur: Domates bitkileri meyvelerle dolup taşar ama inatla yeşil kalmaya devam ederler. İyi haber şu ki, uzmanlara göre bu durumun sebebi çoğu zaman yetiştiricilikte yapılan bir hata değil. Good Housekeeping'in haberine göre, asıl suçlu olgunlaşmayı ciddi şekilde geciktiren yüksek sıcaklıklar.
Sıcaklar, Olgun Domateslerin En Büyük Düşmanı
Domateslerde tozlaşmadan tam olgunlaşmaya kadar geçen süre genellikle altı ila sekiz hafta arasında değişiyor ve bu süre çeşide ile hava durumuna göre farklılık gösteriyor. Bahçıvan Nate Murray, meyvelerin ne zaman olgunlaşacağını belirleyen birkaç faktör olduğunu, ancak gecikmelerin çoğu zaman bitkilerin yetiştirilme şekliyle hiçbir ilgisi olmadığını belirtiyor.
Eski çiftçi Frank Hyman konuyu şöyle açıklıyor: "Bitkiler eninde sonunda olgun meyvelerini verecektir. Zaman kaybetmezler. Şartlar, yaşanan süreci doğrudan etkiler."
Illinois Üniversitesi Bahçecilik Profesörü Chris Enroth ise meyve gelişimi için en ideal gündüz sıcaklıklarının 21 ile 29 derece, gece sıcaklıklarının ise 16 ile 21 derece arasında olması gerektiğini vurguluyor. Gündüz sıcaklıkları sürekli olarak 29 derecenin üzerine çıktığında, meyve gelişimi yavaşlamaya başlıyor.
Bitkiler Gelişimi Tamamen Durdurduğunda
Aşırı sıcaklarda sorun çok daha ciddi bir hal alıyor. Gündüz sıcaklıkları 35 dereceyi, gece sıcaklıkları ise 24 derecenin altını görmediğinde tozlaşma neredeyse tamamen duruyor.
Enroth durumu şöyle özetliyor: "Çiçek tozlarının hayatta kalması için hava çok fazla ısınıyor. Bitki çiçeklerini döküyor ve işte domates meyve gelişiminde durgunluğun en sık gözlemlendiği an tam da bu an."
Sıcaklar sadece gelişimi değil, meyvelerin renk almasını da etkiliyor. Nate Murray'e göre sıcaklıklar 32 derece ve üzerine çıktığında bitki, olgun domateslere o karakteristik kırmızı rengini veren doğal pigmentler olan likopen ve karoten üretimini neredeyse tamamen durduruyor. İşte bu yüzden meyveler normal boyutlarına ulaşsalar bile uzun süre yeşil kalabiliyorlar.
Nem de Başlı Başına Bir Sorun
Hasadı geciktiren tek etken kavurucu sıcaklar değil. Yüksek nem de normal tozlaşma sürecini sekteye uğratabiliyor.
Chris Enroth'a göre bağıl nem oranı yüzde 70'in üzerine çıktığında polenler yapışkan bir hal alıyor ve bu durum çiçeklerin tozlaşmasını zorlaştırıyor. Bitkiler ne kadar bol çiçek açarsa açsın, çiçeklerin bir kısmı meyve veremiyor.
Bu durum, yaz aylarında bazı bölgelerde neden neredeyse hiç yeni domates oluşmadığı dönemler yaşandığını da net bir şekilde açıklıyor.
Olgunlaşma Hızlandırılabilir mi?
Ne yazık ki hava çok sıcakken yeşil domateslerin daha çabuk olgunlaşmasını sağlayacak kesin bir yöntem bulunmuyor. En iyi çözüm, sıcaklıkların düşmesini beklemek.
Frank Hyman bu konuda şu tavsiyede bulunuyor: "Elinizde yeşil domatesler varsa, sabretmekten başka çareniz yok. Bu, sabırlı olmak için harika bir sebep. Doğanın hızına ayak uydurmanız gerekiyor."
İyi haber şu ki, kısa süreli sıcak dalgaları bitkilerde kalıcı hasarlara nadiren yol açıyor. Hava biraz daha ılıman hale geldiğinde çiçek açma, tozlaşma ve yeni meyve oluşumu genellikle normale dönüyor.
Sezonun sonlarına doğru uzmanlar, zaten olgunlaşma şansı olmayan en geç açan çiçeklerin ve küçük meyvelerin koparılmasını öneriyor. Böylece bitki, besin maddelerini halihazırda oluşmuş domateslere yönlendirebiliyor.
Eğer ilk kızaran meyveleri tatmak için sabırsızlanıyorsanız, Hyman domatesleri kızarmaya başladıkları ilk belirtilerde koparmanızı tavsiye ediyor. Bu işlem olgunlaşmayı hızlandırmasa da, toprak nemindeki ani değişimlerde domateslerin çatlaması riskini azaltacaktır.
