Turgovişte'de sanayiden söz açıldığında ilk akla gelen kelime uzun zamandır cam. Bir zamanlar makine mühendisliği, askeri sanayi ve mobilyaya dayanan şehirde bugün Trakiya Glas Bulgaristan'ın dev fırınları yerel ekonominin en tanınabilir sembollerinden. Buradan çıkan cam daha sonra bina cephelerine, otomotiv bileşenlerine, ev aletlerine, mobilyaya ve enerji sektörüne yönelik ürünlere dönüşüyor. Bu sadece bir fabrika değil. Yıllar içinde tedarikçilerin, işleyicilerin, nakliye şirketlerinin, servis firmalarının ve onlarca küçük ve orta ölçekli işletmenin sıralandığı endüstriyel bir omurga. Ve yeni Turgovişte Endüstriyel Parkı ile şehir bir sonraki adımı atmaya çalışıyor – güçlü bir üretim üssünden Kuzeydoğu'nun modern bir endüstri merkezi haline gelmeye.
İlk fırından cam devine. Trakiya Glas Bulgaristan'ın hikayesi 2003 yılında başlıyor, şirket Turgovişte'de Türk cam holdingi Şişecam'ın bir parçası olarak kuruldu. Üretim hızla gelişti ve 2005 yılında ev camı fabrikası çalışmaya başladı. Bir yıl sonra büyük endüstriyel atılım geldi; float teknolojili düz cam fabrikası devreye girdi. Üretim inşaat, otomotiv endüstrisi, beyaz eşya, mobilya, tarım ve enerjiye yönelikti. Böylece Turgovişte bölgesel cam sanayiinin büyük merkezlerinden biri haline geldi.
Yatırım ölçeği bunun nedenini gösteriyor. 2019 yılında fabrikada 42 milyon euro yatırımla düz cam için yeni bir fırın açıldı. O zamanlar tesis dünyanın en büyük üç tesisinden biri olarak tanımlandı. Cam kompleksi bugün de gelişmeye devam ediyor. 2026 yılında Turgovişte'de 20 milyon euro yatırımla kaplamalı cam için ikinci bir hat devreye alındı. Bununla yerel üretimin özel ürün kapasitesi yıllık 14,6 milyon metrekareye ulaştı ve ana pazar Avrupa oldu.
Bu önemli bir değişim. Turgovişte artık sadece devasa miktarda cam üretmiyor. Yatırımların giderek daha büyük bir bölümü daha yüksek katma değerli ürünlere yöneliyor.
Şehri besleyen cam. Trakiya Glas'ın gücü sadece fabrika hangarlarının ve fırınların büyüklüğüyle ölçülmüyor. Devin gerçek anlamı tüm yerel ekonomi üzerindeki etkisinde. Büyük üreticinin çevresinde camı işleyen, malzeme ve hizmet sağlayan, taşıma, bakım ve lojistik sunan şirketlerden oluşan bir ağ gelişiyor. Örneklerden biri mobilya ve inşaat endüstrisi için cam ve ayna işleme konusunda uzmanlaşan Glasco. Belediye belgelerinde cam üretimi ve cam işleme yerel ekonomi için yeni ve önemli sektörler arasında gösteriliyor.
Böylece bir büyük işletmenin sadece üretmediği, onlarca başka işletme için pazar yarattığı bir endüstriyel zincir oluşuyor. Tam da bu yüzden Trakiya Glas Turgovişte'de sanayinin omurgası olarak adlandırılabiliyor; fabrikanın çevresinde tüm bir üretim ekosistemi şekilleniyor.
Pillerden şaraba, mobilyadan gıdaya. Turgovişte asla sadece cam şehri olmadı. Geleneksel büyük üretimler arasında akümülatörler, şarap üretimi, gıda sanayi, mobilya, tekstil ve cam işleme yer alıyor. Bölgesel planlarda ekonomi için önemli görülen işletmeler arasında EnerSis, LVK Vinprom Turgovişte, Miziya-Milk, Mebel Stil, Glasco, Botling Company ve diğer üreticiler sayılıyor.
Eski endüstriyel haritanın bir kısmı ise değişti. Belediye analizleri geleneksel makine mühendisliğinde düşüş ve bazı üretimlerin sona ermesine dikkat çekiyor, cam, gıda, içecek ve tekstil önemini koruyor ya da artırıyor.
Şehrin simgelerinden biri de LVK Vinprom Turgovişte. İşletmenin tarihi 1947 yılına dayanıyor, o dönemde bölgedeki birkaç küçük şaraphane birleşti. Bugün şarap ve alkollü içecek üreten tesis, toplam kapasitesi saatte 16 bin şişe olan dört şişeleme hattına sahip ve yılda 20 bin tona kadar işleyebiliyor.
Fabrika ile köyler arasındaki bağ da önemli. Vinprom'un bağ alanları Vardun, Dülgaç, Kırşno ve Kralevo arazilerinde ve il sınırları dışında yer alıyor. Böylece şarap üretimi şehir ile çevredeki tarımsal bölgeler arasında ekonomik bir bağ kuruyor.
Köylerde de fabrika ritmi yaşanıyor. Turgovişte sanayisi şehrin tabelasında bitmiyor. İş yerleri, ulaşım, tarım, tedarik ve hizmetler yoluyla çevre köylerine uzanıyor. Turgovişte'nin ekonomik hayatıyla en sıkı bağlantılı yerleşim yerleri arasında Vıbel, Vasil Levski, Vardun, Dülgaç, Kralevo, Kırşno, Golyamo Novo, Golyamo Sokolovo, Liyak, Davidovo, Draganoves, Makariopolsko ve belediyeye bağlı diğer köyler bulunuyor. Bu, hepsinin endüstriyel yerleşim olduğu anlamına gelmiyor; şehrin etrafındaki iş gücü ve ekonomik kuşağın parçası oldukları anlamına geliyor. Belediye 51 köy içeriyor ve bunların birçoğunun kendi ekonomik faaliyeti ve Turgovişte'deki işletmelerle bağlantıları var.
Özellikle bağcılık ilişkisi gösterge niteliğinde. Vardun, Dülgaç, Kırşno ve Kralevo, LVK Vinprom'un üretiminden sorumlu bağ alanlarının bulunduğu yerler arasında. Böylece şehirdeki bir fabrika şehir sınırları dışında da ekonomik hayatı destekliyor.
Ve büyük fabrika çalıştığında kamyonlar, servisler, depolar, inşaat firmaları, tüccarlar ve hizmetler de çalışıyor. Bu sanayinin görünmeyen yüzü; fabrika portalında yer almayan ama onun sayesinde var olan iş yerleri.
Yeni sanayi için 300 dönüm. Turgovişte için bir sonraki büyük bölümün adı belli; Turgovişte Endüstriyel Parkı. Park 2024 yılında kuruldu ve 307 bin 529 metrekare, yani 307 dönümden fazla alanı kaplıyor. Bulgar Yatırım Ajansı verilerine göre serbest alan 307 bin 529 metrekare olarak gösteriliyor ve statüsü inşa halinde. Amaç üretim ve depolama faaliyetleri için alan sağlamak; lojistik, teknoloji, inovasyon ve yüksek katma değerli üretim için de yer öngörülüyor.
Burası geleceğe yönelik büyük yatırımın geldiği yer. İntensifikasyon ve iç altyapı projesi KDV hariç 17,7 milyon euro değerinde. Yeni 110 kV elektrik hattı bağlantısı, 110/20 kV trafo merkezi, demiryolu bağlantısının yeniden inşası, su-kanalizasyon şebekeleri, gaz iletim ve dağıtım ağı, iç ulaşım altyapısı, sokak aydınlatması ve fiber ağ planlanıyor. Altı adet elektrikli araç şarj istasyonu da öngörülüyor.
Bu artık sadece parsellerin çizilmesi değil. Fikir, yatırımcının üretime başlayabileceği ve genişletebileceği hazır bir altyapı ortamı alması.
Demiryolu hattı büyük koz. En önemli unsurlardan biri demiryolu bağlantısı. Ciddi üreticileri çekmek isteyen bir endüstriyel park için demiryolu ulaşımına erişim büyük avantaj. Özellikle ağırlığı ve hacmi büyük olan hammadde ve mamul ürünler söz konusu olduğunda bu daha da önemli. Parkın altyapı projesinin bir parçası olan demiryolu bağlantısının yeniden inşasıyla Turgovişte karayolu taşımacılığını demiryolu ile birleştirme olanağı elde ediyor; bu durum büyük bir endüstriyel yatırımcının yer seçiminde belirleyici olabiliyor.
İşte tam burada şehrin geçmişi ve geleceği bir araya geliyor. Turgovişte'nin endüstriyel bir geleneği, iş gücü, büyük işletmeleri var ve şimdi bunlara modern altyapı ve yeni üretimler eklemeye çalışıyor.
Bir sonraki cam yüksek teknolojili olabilir. Yeni endüstriyel parkta ne olacağı büyük soru. Amaç 300 dönümü işletmelerle doldurmak değil. Ambiysyon üretim, lojistik, teknoloji, yeşil projeler ve yüksek katma değerli şirketleri çekmek.
Turgovişte'nin çok yeni endüstriyel bölgelerin henüz inşa etmeye çalıştığı bir şeye sahip olması da avantaj; çalışan bir endüstriyel ekosistem. Büyük uluslararası bir yatırımcı, cam ve cam ürünleri üreticileri, gıda işletmeleri, şarapçılık, mobilya, tekstil ve lojistik var.
Böylece yeni park bir başlangıç değil, şehrin endüstriyel gelişiminin bir sonraki seviyesi olabilir.
Turgovişte büyük sanayiyi çekebileceğini kanıtladı. Trakiya Glas camı yerel ekonominin bir marka değeri haline getirdi ve yeni kapasite yatırımları bu hikayenin sürdüğünü gösteriyor. Şimdi şehir bir adım daha atma şansına sahip; eski endüstriyel çekirdeği yeni üretimler için bir mıknatıs haline getirmek.
Ve eğer Trakiya Glas'ın fırınları 21. yüzyılın endüstriyel Turgovişte'sinin sembolüyse, yeni endüstriyel parkın 300 dönümü bir sonraki bölümün yazılacağı yer olabilir.
