Pompalı Depolamalı Hidroelektrik Santrali (PDHES) 'Çaira', elektrik enerjisi sisteminin dengelenmesinde yeniden rol alıyor. Yıllar süren onarımlar, arızalar ve çözüm arayışlarının ardından santral, toplam 420 megavat gücündeki 2 ve 3 numaralı iki üniteyle çalışıyor. Yıl başından bu yana santral, neredeyse her gün jeneratör ve pompalama modunda çalışıyor.
Ancak önemi sadece elektrik üretimiyle sınırlı değil. 'Çaira', Güneydoğu Avrupa'nın en büyük pompaj depolamalı hidroelektrik santralidir ve özellikle güneş ve rüzgar enerjisinin payı arttıkça sistemin dengelenmesinde özel bir role sahiptir.
Yenilenebilir kaynaklardan üretimin fazla olduğu durumlarda PDHES, fazla elektriği kullanarak üst havuzuna su pompalayabilir. Elektriğin yetersiz olduğu veya tüketimin arttığı durumlarda ise su türbinlerden geri geçirilir ve santral dakikalar içinde elektrik üretir.
Bu esneklik, bu tür kapasiteleri enerji sistemi için giderek daha önemli hale getiriyor.
'Kara Başlangıç' ve Kozloduy NGS'ye Enerji Koridoru Sağlanması - 30 yıl sonra bir ilk
Son ayların en önemli testlerinden biri 3 No'lu ünite ile gerçekleştirildi. Ağır bir arıza durumunda elektrik enerjisi sisteminin yeniden kurulması için sözde 'enerji koridoru' sağlama yeteneği test edildi. Bu, 'kara başlangıç' modudur; yani santralin şebekenin tamamen çökmesi durumunda kendi kendini başlatabilme yeteneği. Başarılı test, PDHES 'Çaira'nın gerilim sağlayabileceğini ve Kozloduy NGS'deki nükleer reaktörlerin kendi ihtiyaçları için kritik yedek güç temin edebileceğini gösterdi. Nükleer santrale gerilim verme yönünde böyle bir test 30 yıl aradan sonra ilk kez başarıyla gerçekleştirildi.
10 Haziran'da 3 No'lu ünite için, rehabilitasyonun resmen tamamlandığına dair 'Act 16' yayımlandı.
1 No'lu Ünite 'Toshiba' Tarafından Onarılıyor
Toshiba, santralin orijinal ekipmanının üreticisidir. Devreye alınmasının 2028 yılında gerçekleşmesi bekleniyor. Ünite 1995 yılından bu yana hizmet veriyor ve o zamandan beri herhangi bir büyük bakım yapılmadı.
1 ve 4 No'lu hidroagregatların uzun vadeli kaderi daha karmaşık bir konudur. NEK, santralin önümüzdeki yıllarda çalışmasını garanti altına alması gereken değişimleri için bir program hazırlıyor. İlk kamu ihalesi girişimi 2026 yılının başında iptal edildi. Bunun nedeni teklif veren olmamasıydı.
Yeni bir prosedür hazırlanıyor, ancak farklı bir yaklaşımla. Büyük bir ihale yerine süreç aşamalara bölünecek. Önce mevcut ekipmanın sökülme olasılıkları ve risk değerlendirmesi yapılacak. Ardından eski ekipmanların kaldırılmasına geçilecek ve son aşamada yeni ekipman tasarlanacak, üretilecek ve monte edilecek.
'Çaira' çevresindeki büyük değişim, aynı adı taşıyan barajın ve onu 'Çaira' barajına bağlayacak tersinir basınçlı tünelin inşasını öngören 'Yadenitsa' projesinden gelecek. Böylece 'Bellmeken - Sestrimo - Çaira' kompleksi altyapısını daha verimli kullanabilecek.
Ana etki, depolama için enerji hacminin yaklaşık 14.000 megavatsaat artması olacak. Bu hacim arttığında santral daha esnek ve daha uzun süre çalışabilecek. 'Yadenitsa', 9 Nisan 2026'da yayımlanan AB Ortak ve Karşılıklı Çıkar Projeleri ikinci listesine dahil edildi. NEK, Avrupa Bağlantı Tesisi aracılığıyla uygun maliyetlerin bir kısmını karşılayabilecek hibe finansmanına başvurmaya hazırlanıyor.
NEK Daha Yeni Nesil Kapasiteler Planlıyor
Öne çıkan fikirler arasında, mevcut kompleksi genişletecek olan 'PDHES Çaira II' yer alıyor. Daha geniş portföyde ayrıca dört PDHES daha bulunuyor: 'Batak', 'Dospat', yeni bir dengeleme havuzuyla 'Dospat'ın geliştirilmesi ve 'Ravnogor'. 'Dospat' ve yeni dengeleyiciyle geliştirilmesi birlikte ele alınırsa proje yönü beş, ayrı aşamalar olarak sayılırsa altıdır.
'Batak' ve 'Dospat' PDHES projeleri ile 'Yadenitsa' 9 Nisan 2026 tarihli AB ikinci listesine dahil edilmiştir. 'Batak' ve 'Dospat' için ön proje ve tasarım çalışmalarının finansmanı amacıyla Avrupa Bağlantı Tesisi'ne başvurular hazırlanmaktadır.
Şu anda hangi projelerin tamamen şirket tarafından finanse edileceği ve hangilerinin kamu-özel ortaklığı yoluyla gerçekleştirileceğine dair nihai bir karar bulunmamaktadır. Avrupa araçları, kredi finansmanı, öz kaynak katılımı, kamu desteği ve uluslararası finans kuruluşlarının katılımı değerlendirilmektedir.
Bulgaristan'ın PDHES'lere geri dönmesinin nedeni basittir: Sisteme ne kadar çok güneş ve rüzgar santrali dahil edilirse, fazla enerjiyi hızla absorbe edebilecek ve ihtiyaç duyulduğunda aynı hızla elektriği geri verebilecek kapasitelere olan ihtiyaç da o kadar artar. Piller bir çözümdür, ancak daha uzun süreli depolama ve büyük hacimler için PDHES'ler en güvenilir teknolojilerden biri olmaya devam etmektedir.
Elektrik Üretimi İçin Su Geçmiş Yıllara Göre Daha Fazla
NEK, 21 kompleks ve önemli barajı yönetmektedir. 12 Haziran 2026 itibarıyla, bunlardaki toplam su hacmi 3,003 milyar metreküp olup, toplamın yüzde 83'ünü oluşturmaktadır. Elektrik üretimi için kullanılabilecek faydalı hacim 2,436 milyar metreküptür. 2025 yılının aynı tarihinde bu oran yüzde 5'ten fazla daha düşüktü.
Barajların bir diğer önemli işlevi de selleri önlemektir. Yoğun yağışlarda suyun büyük bir kısmını tutar ve sel dalgasının gücünü azaltır. NEK'in kademeli olarak yerleştirilmiş HES'leri, aynı su kaynağının gerçek bir su kaybı olmadan elektrik üretimi için birden çok kez kullanılmasına olanak tanır.
