Bulgaristan hükümeti 1 Temmuz'da 2026 yılı olağan bütçe taslağını Meclis'e sundu. Hükümet, bütçe açığını yüzde 5,7, yıl sonu kamu borcunu ise 37 milyar Euro olarak belirledi. Bu açık oranı, ülkenin 2009 yılında ABD ve AB'deki finansal kriz ile KTB'nin iflası sonucu yaşadığı döneme benziyor. O dönemde devlet, mevduat sahiplerine bütçeden 4,5 milyar leva iade etmişti. Ülke o zaman da aşırı açık prosedürüne girmişti. Uzmanlar bu prosedürün çok korkutucu olmadığını ancak bundan kaçınılması ve AB Komisyonu'nun tavsiyelerine uyulması gerektiğini belirtiyor.
2026 bütçe taslağı birçok açıdan gerçekçi bir bütçe anlayışına yakın duruyor. Milletvekilleri birinci ve ikinci okuma arasında bazı parametreleri optimize edebilir. Yılın ilk dört ayında yabancı yatırımlar önemli ölçüde arttı. Ocak-Nisan 2025 döneminde yabancı yatırımlar, geçen yılın aynı dönemine göre 7 kat artarak 2,3 milyar Euro'ya ulaştı. Buna rağmen 2026 yılında kamu ve reel sektörü yüksek enflasyon, ABD ve İsrail'in İran'la savaşı nedeniyle petrol krizi gibi zorluklar bekliyor.
Önceki hükümet döneminde bazı bakanlıklarda ödenmemiş faturalar bırakıldı. Bu faturaların toplam tutarının kaç milyar Euro olduğu bilinmiyor. Bu durum Maliye Bakanlığı'nın mevcut ekibini zora soktu. Önceki hükümetlerin mali manevraları da biliniyor: Bankalar 2026 yılına ait yaklaşık yarım milyar leva tutarındaki vergiyi 2025'te peşin ödedi, devlet işletmelerinin temettülerine el konuldu, NEK'ten 1 milyar leva alındı, BBR yaklaşık 2 milyar Euro ile ek sermayelendirildi.
Bu 2 milyar Euro'nun 600 milyonu belediye projelerine harcandı, kalan 1,4 milyar Euro ise harcanmamış durumda. Maliye Bakanlığı bu kaynağı önceki düzenli kabinenin belediye projeleri için öngördüğü şekilde hedefli kullanırsa 2026 bütçe açığını yaklaşık yüzde 1 oranında azaltabilir. Jelezkov kabinesinin bütçe teklifiyle karşılaştırıldığında mevcut taslakta 9,360 milyar Euro sermaye yatırımı öngörülüyor. Bu durum daha büyük bir açığa yol açsa da uzmanlara göre doğru bir yaklaşım. Bulgaristan diğer AB ülkelerini yakalamak için yüzde 3 ve üzerinde büyüme sağlamalı. Bunun için yeni okullar, anaokulları, BAN enstitüleri ve üniversitelere daha fazla yatırım yapmalı. Bu harcamaları kesmek büyük hata olur.
Kamu sektörü çalışanları için yüzde 20 oranında sigorta primi ödemesi getirilmesi planlanıyor. Özel sektörde bu oran yüzde 40. İçişleri Bakanlığı, güvenlik servisleri ve ordu personeli bu düzenlemenin dışında tutuldu. Maliye Bakanlığı bu istisnanın nedenini açıklamalı. Bulgaristan'da enflasyon Euro Bölgesi ortalamasının üzerinde seyrediyor. Belediye çalışanları ve bazı bakanlık ajansı personelinin büyük kısmı asgari ücretin biraz üzerinde maaş alıyor. Önemli bir kısmı ise 1000 Euro'nun altında kazanıyor. Bu koşullarda sigorta primlerini tamamen çalışana yüklemek mantıklı değil. Meclis'in bu düzenlemeyi onaylamaması gerekiyor. Düşük maaşlar yolsuzluğu artırıyor.
Maksimum sigorta geliri 2111 Euro'dan 2300 Euro'ya çıkarılacak. Artış miktarı 200 Euro'nun altında. Asgari sigorta eşiklerinde de benzer artışlar planlanıyor. Bu tutarlar oldukça düşük olduğu için çalışanların gelirlerini ciddi şekilde etkilemesi beklenmiyor. Bu artışların yabancı yatırımcıları kaçıracağı iddiaları da gerçeği yansıtmıyor. Bulgaristan'a yönelik yatırım ilgisi bu yıl arttı.
Mali polis kurulana kadar NAP ve Gümrük Ajansı çalışanlarının denetimleri artırması büyük önem taşıyor. Artan denetimler sayesinde maliyeye daha fazla gelir sağlanabilir. Enflasyon gelir ajanslarının en iyi yardımcısı olsa da sadece buna güvenmek yeterli değil. Bütçe taslağının gelir tarafı Jelezkov kabinesinin taslağından çok farklı değil. Asıl potansiyel, zamanaşımına uğramamış geçmiş yıllara ait tahsil edilmemiş vergilerde yatıyor. Bu tutar birkaç milyar leva. NAP, borçluların mal varlığını nakde çevirme süreçlerini hızlandırmalı.
Bir diğer önemli adım ise mali polisin kurulması. Maliye Bakanı'na bağlı bu yeni organın Fransa, İtalya ve diğer AB ülkelerindeki benzer yapılar örnek alınarak oluşturulması planlanıyor. Bulgaristan AB'de bu tür bir mali kontrol organı olmayan tek ülke. Hükümet ve Meclis, mali polis yasa taslağını acilen hazırlamalı.
2027 bütçesinde maliyetleri düşürmek için idari reform da önemli bir fırsat. Reform kapsamında 265 belediyenin en az 80-100'ü, bölgelerin ise 8-10'u birleştirilmeli. Bu sayede kamu personel sayısı azaltılabilir. En uygun zamanlama, reformun cumhurbaşkanlığı seçimlerinden sonra yapılması ve 2027 yerel seçimlerinin reformun ardından gerçekleştirilmesi. Bu şekilde daha az belediye başkanı ve meclis üyesi seçilecek. Birleştirilmiş belediyeler AB fonlarından daha fazla yararlanabilecek.
