Ulusal Güvenlik Danışma Konseyi, Karadeniz'de askeri faaliyetlerin ciddi şekilde tırmanması ve kritik altyapı için artan riskleri değerlendirdi. Olağanüstü toplantının ardından Cumhurbaşkanı İliana Yotova, insansız sistemlerle daha fazla gözetim, anti-drone araçların edinilmesi ve NATO ile AB olanaklarının daha aktif kullanılması dahil geniş bir öneri paketi açıkladı. Bulgaristan, güvenli denizcilik için ortak bir Avrupa mekanizması, Romanya ve Türkiye ile acil görüşmeler ve Karadeniz'de savaş eylemlerine moratoryum için diplomatik girişim öneriyor. Kararlar yasal gereklilik olan üçte dört çoğunlukla kabul edildi, üç parlamento grubunun temsilcileri karşı oy kullandı.
Toplantı, Ukrayna savaşı bağlamında deniz güvenliği ve Bulgaristan'ın kritik altyapısına yönelik güncel risk ve tehditlere ayrıldı. İliana Yotova, "Toplantı kapsamında Rusya-Ukrayna çatışmasında askeri eylemlerin tırmanması tespit edildi. Bu durum Karadeniz bölgesinde deniz güvenliğini ve serbest denizciliği tehdit ediyor" dedi. Ona göre hava ve deniz dronlarıyla ticari gemilere yönelik saldırılarda sürekli bir artış eğilimi gözleniyor. Sonuçlar arasında hasar görmüş ve batmış gemiler ile can kayıpları bulunuyor.
Yotova, "Bu durum denizcilik özgürlüğünün kısıtlanmasına, gemi trafiğinde keskin düşüşe, sigorta maliyetlerinin artmasına, ekonomik kayıplara ve çevresel kirlilik tehlikesinin yükselmesine yol açtı" diye belirtti. Katılımcılar, insansız teknolojilerin gelişmesinin güvenlik tablosunu ciddi şekilde değiştirdiği konusunda mutabık kaldı. Yotova, "Daha fazla sayıda, daha yüksek teknolojiyle donatılmış ve daha uzun menzilli insansız sistemlerin kullanılmasının Bulgaristan'ın kritik altyapısı için tehditleri önemli ölçüde artırdığı, bu altyapının sadece Karadeniz'e yakın değil, ülkenin tüm topraklarında bulunduğu konusunda mutabık kalındı" dedi.
Toplantıda Bulgar savunma sanayisinin stratejik tesislerinin güvenliği de ele alındı. Ulusal Güvenlik Danışma Konseyi'nin değerlendirmesine göre ülke, kritik altyapısının fiziksel korunmasında ciddi zorluklarla karşı karşıya. Tehlike artık sadece deniz sorunu olarak değil, Bulgaristan'ın farklı bölgelerindeki stratejik tesisler için risk olarak görülüyor.
Konseyin en somut kararlarından biri son dönemde Karadeniz'de ticari gemilere yönelik saldırılarla ilgiliydi. Konsey bu saldırıların uluslararası deniz hukukunun ağır bir ihlali olduğunu belirtti ve kimlerin sorumlu olduğunun derhal tespit edilmesi çağrısında bulundu. Yotova, "Ulusal Güvenlik Danışma Konseyi, Karadeniz'de ticari gemilere yönelik saldırılarını uluslararası deniz hukukunun ağır ihlali olarak kesin şekilde kınar ve saldırganların tespit edilmesi için derhal bir inceleme yapılmasını ister. İnceleme tamamlandıktan sonra yürütme erki toplumu sonuçlar hakkında bilgilendirecektir" dedi.
Yeni öneriler arasında ulusal deniz arama ve kurtarma sisteminin yüksek hazırlık düzeyinde tutulması yer alıyor. Bu durum, Bulgaristan'ın münhasır ekonomik bölgesinde mürettebatın kurtarılması için eylem düzenlemesi gereken son olaylarla doğrudan bağlantılı. Konsey, artan yeni saldırı riski karşısında ülkenin sadece deniz alanını izlemeye değil, batan gemiler, yangınlar, mürettebat tahliyesi veya çevresel zarar tehlikesi durumlarında derhal tepki vermeye hazır olması gerektiğine karar verdi.
Konsey, deniz farkındalığı yeteneklerinin insansız hava sistemleriyle keşif ve gözetim için kullanılmasıyla güçlendirilmesini önerdi. Aynı zamanda kinetik etki kapasitesine sahip anti-drone sistemlerinin edinilmesi de dahil olmak üzere Silahlı Kuvvetlerin modernizasyonunun hızlandırılması talep edildi. Önlemlerin NATO ve Avrupa Birliği ile yakın iş birliği içinde uygulanması gerekiyor. Amaç, potansiyel tehditlerin daha erken tespit edilmesi ve gemileri, stratejik tesisleri veya ülke topraklarını tehdit etmesi halinde karşı koyma araçlarına sahip olunması.
Önerilerin önemli bir grubu Bulgaristan'ın NATO'daki tam üyelik kapasitesini daha aktif kullanmasına dayanıyor. Yotova, "Bulgaristan, AB ve NATO'da tam üyelik kapasitesini harekete geçirerek kararlı bir duruş sergilemeli ve güvenlik, ekonomik ve çevresel çıkarların yanı sıra bölgesel istikrarın korunmasını sağlamalıdır" dedi. Ülke, Karadeniz bölgesindeki ittifak katkısının artırılmasını isteyebilir. Bu kapsamda ek hava ve deniz gözetimi, kıyı savunmasının güçlendirilmesi ve insansız sistemlere karşı daha fazla kapasite yer alıyor. Yotova, bu tür eylemlerin Doğu kanadında artan teyakkuz ve güçlendirilmiş varlık için NATO'nun mevcut mekanizmaları çerçevesinde gerçekleştirilebileceğini vurguladı. Cumhurbaşkanı, önerilen eylemlerin İstanbul Boğazı geçiş rejimini düzenleyen Montrö Sözleşmesi'ne aykırı olmadığını belirtti.
Ulusal Güvenlik Danışma Konseyi, Bulgaristan'ın müttefiklerle Kuzey Atlantik Antlaşması'nın 4. maddesi uyarınca resmi istişare talep etme olasılığını da tartıştı. Yapılan değerlendirmeye göre şu anda buna gerek yok. Yotova, "Bu aşamada 4. madde uyarınca istişarelerin toplanması üretken değil, çünkü bu tür olayların tartışılmasının Kuzey Atlantik Konseyi çerçevesinde ele alınması uygun görüldü ve yeni önlemlere yol açmayacak" diye açıkladı.
Bulgaristan, Avrupa Birliği'ne Karadeniz'de serbest ve güvenli gemi hareketi için ortak bir çerçeve mekanizması geliştirmesi teklifinde bulunacak. Yotova, "Bulgaristan'ın AB'ye Karadeniz bölgesine yönelik stratejik yaklaşımının bir parçası olarak Karadeniz'de serbest ve güvenli denizcilik için çerçeve bir mekanizma geliştirmesi teklif etmesi" gerektiğini söyledi. Deniz güvenliği artık AB'nin Karadeniz stratejisinin temel direklerinden biri ve özel bir Karadeniz güvenlik merkezi kurulması öngörülüyor. Yotova'ya göre somut önlemlere ihtiyaç var ve Bulgaristan bunların oluşturulmasına aktif şekilde katılmalı. Olasılıklar arasında tehditlerin erken tespiti için AB uydu gözetim kaynaklarının kullanılması ve AB Uydu Merkezi araçları da yer alıyor.
Ciddi bir kaza sonucu petrol sızıntısı veya başka bir çevresel kirlilik riski oluşması halinde Konsey, Avrupa Birliği Sivil Koruma Mekanizması'nın kullanılmasını önerdi. Saldırılar veya denizciliğin kesintiye uğraması nedeniyle oluşabilecek ekonomik kayıplar için mali tazminat olanakları da ele alınıyor. Bu durum, olayların zaten daha yüksek sigorta maliyetlerine ve gemi trafiğinde düşüşe yol açtığı değerlendirmesiyle özellikle önemli.
Karadeniz'de güvenli seyir mekanizması önerisinin yanı sıra Konsey, ticari denizciliğe yönelik tehditlere karşı koordine eylem için Romanya ve Türkiye ile acil görüşmelere başlanmasını önerdi. Üç ülke de serbest gemi hareketinin korunması ve savaşın neden olduğu olayların kendi karasularına ve ekonomik bölgelerine daha da yaklaşmasının riskinin sınırlandırılmasında doğrudan çıkar sahibi. Amaç, gözetim, tehlike tespiti ve yeni saldırılara müdahale konularında bilgi alışverişini ve koordinasyonu güçlendirmek.
Toplantı sonrası sunulan en kapsamlı fikirlerden biri Bulgaristan'ın Karadeniz'e kıyısı olan tüm devletler arasında müzakere ve uzlaşı için aktif diplomatik rol üstlenmesiydi. Yotova, "Bulgaristan'ın Rusya, Ukrayna, Bulgaristan, Romanya, Gürcistan ve Türkiye'yi kapsayan Karadeniz'e kıyısı olan ülkeler arasında Karadeniz'de savaş eylemlerine moratoryum ve bölgenin paylaşılan güvenlik bölgesine dönüştürülmesi konusunda müzakere ve uzlaşı için aktif rol üstlenmesi" gerektiğini belirtti. Bu girişim sadece Bulgaristan'ın müttefiklerini değil, savaşan Rusya ve Ukrayna'yı da kapsıyor. Yotova, Bulgaristan'ın Karadeniz konusunu 15 ve 16 Ekim'deki AB zirvesi de dahil olmak üzere tüm Avrupa formatlarında gündeme getirmesi gerektiğini vurguladı.
Konsey, risklerin birikmesinin nedenlerini de ele aldı. Yotova, "Mevcut deniz güvenliği ve kritik altyapı risk ve tehditlerinin doğrudan Ukrayna'daki askeri çatışmanın diplomatik yollarla barışçıl şekilde çözülememesinin sonucu olduğu tespit edildi" dedi. Ona göre Bulgaristan diplomatik çabalar içinde aktif rol almalı. "En büyük güvenlik garantimiz ateşkesin derhal sağlanması ve barışın sağlanması için tüm siyasi ve diplomatik kanalların kullanılmasıdır. Bulgaristan bu süreçte aktif rol almalıdır" diye konuştu.
Bulgaristan, Birleşmiş Milletler mekanizmalarından Karadeniz'deki olayların teknik ve hukuki açıdan açıklığa kavuşturulması için uluslararası destek talep edecek. Yotova, "Karadeniz'deki olayların teknik ve hukuki analizi için BM mekanizmalarından destek talebinde bulunulması ve denizciliğin özgürlüğü ve güvenliğinin sağlanması için bir karar tasarısı" gerektiğini açıkladı. Bu tür bir girişim, saldırıların soruşturulmasına ve serbest ticari denizciliğin korunmasına uluslararası nitelik kazandıracak.
Konsey, hükümetin mevcut mevzuatı analiz etmesini ve gerekirse stratejik tesislerin korunması ve deniz güvenliğinin sağlanması için kolaylık sağlayacak değişiklikler önererek Ulusal Meclis'e sunmasını teklif etti. "Yürütme erkinin, stratejik tesislerin fiziksel korunması ve ülkenin deniz güvenliğinin sağlanması için mevcut mevzuatın analiz edilerek Ulusal Meclis'in dikkatine sunulmasını" öngören öneri Konsey tarafından kabul edildi.
Üçte dört çoğunlukla kabul edilen geniş paket karşısında tam siyasi uzlaşı sağlanamadı. Yotova, "Bu öneriler yasa gereği üçte dört çoğunlukla kabul edildi ve üç siyasi grup, üç parlamento grubunun temsilcileri karşı oy kullandı" diye açıkladı. Böylece Ulusal Güvenlik Danışma Konseyi gerekli kararları aldı, ancak toplantı krizin değerlendirilmesi ve bazı önlemler konusunda siyasi güçler arasındaki farklılıkları da gösterdi.
Toplantının genel sonucu, Bulgaristan'ın Karadeniz'deki güvenliği artık sadece askeri, diplomatik, Avrupa ve uluslararası eylemlerin bir arada gerektirdiği bir sorun olarak gördüğüdür. Bu kapsamda daha iyi gözetim ve anti-drone korumadan, denizde savaş eylemlerinin sınırlandırılması girişimine kadar uzanan bir yelpaze bulunuyor.
