Bulgaristan'daki şirketler, endüstriyel enerji depolama bataryaları için Romanya'ya kıyasla yaklaşık 14 kat daha yüksek ürün vergisi ödüyor. Ülkemizde bu oran kilogram başına yaklaşık 2,81 euro iken, kuzey komşumuzda bu rakam 0,20 euro civarında seyrediyor.
Bulgaristan Elektrik ve Elektronik Mühendisliği Derneği (BASEL), bu devasa farkın yatırımları maliyetli hale getirdiğini ve tam da ülkenin enerji depolama sistemlerinde eşi benzeri görülmemiş bir patlama yaşadığı bir dönemde Bulgar iş dünyasını rekabetsiz bir konuma düşürdüğünü uyarısında bulunuyor. Dernek, daha düşük bir özel vergi oranı belirlenmesini ve "gölgede" kalarak gerekli vergileri ödemeyen şirketler üzerinde çok daha sıkı bir denetim kurulmasını talep ediyor.
Sorunun boyutu, batarya sektöründeki ani gelişmeyle birlikte çok daha net görülüyor. 2024 yılının başlarında Bulgaristan'ın fiilen kayda değer bir elektrik depolama kapasitesi yoktu.
Sadece yaklaşık iki yıl sonra, yani Mayıs 2026'ya kadar kurulu kapasite 8,6 GWh'a ulaşacak. Bu durum, ülkeyi bu tür kapasitelerin geliştirilme hızı açısından Avrupa'nın öncüleri arasına yerleştiriyor.
2026 yılının sonuna kadar batarya sistemlerindeki kurulu gücün yaklaşık 5000 MW'a ulaşması bekleniyor ve ek genişleme için potansiyel hala oldukça yüksek.
İşte bu nedenle iş dünyasına göre ürün vergisinin büyüklüğü ve hesaplanma yöntemi artık yan bir idari mesele değil, doğrudan yatırım kararlarını etkileyebilecek kritik bir faktör haline gelmiş durumda.
BASEL Başkanı Dr. Müh. Dimitar Belev, ürün vergilerinin toplama, işleme ve geri dönüşüm maliyetleriyle doğrudan ilişkilendirilmesi gerektiğinde ısrar ediyor.
Belev konuyla ilgili yaptığı açıklamada, "Ürün vergileri toplanma, işlenme ve geri dönüştürülme maliyetlerini yansıtmalı; iş dünyası ve tüketiciler için gizli bir yüke dönüşmemelidir" ifadelerini kullandı.
Derneğe göre, diğer Avrupa pazarlarıyla mevcut bu fark, Bulgaristan elektrik sisteminin esnekliğini artırmaya çalıştığı tam bu dönemde, enerji depolama projelerine ek bir fiyat yükü bindiriyor.
Derneğin temel taleplerinden biri, sabit sistemler için tasarlanmış endüstriyel lityum-iyon bataryalar için kilogram başına 0,30 euro'luk ayrı bir ürün vergisi getirilmesi.
BASEL'e göre bu vergi, yalnızca batarya hücrelerinin ve modüllerinin gerçek ağırlığı üzerinden tahsil edilmeli.
Dernek, verginin sistem etrafındaki tüm ekipmanları (konteynerler, invertörler, transformatörler, kablolar, yangın söndürme sistemleri, iklimlendirme ve diğer altyapılar) kapsayan bir versiyona şiddetle karşı çıkıyor.
Gerekçe ise bu bileşenlerin bataryaların kendisini temsil etmediği ve vergilendirme matrahına dahil edilmelerinin nihai yükü yapay olarak artırdığı yönünde.
BASEL, elektrik ve elektronik ekipman sunmalarına rağmen gerekli ürün vergilerini beyan etmeyen veya ödemeyen şirketler sorununu da sert bir dille gündeme getiriyor.
Derneğe göre, böyle bir şirket hakkında gelen ihbar üzerine ilgili Bölgesel Çevre ve Su Müfettişliği (RIOSV) derhal belge kontrolü yapmalı.
Buradaki amaç iki yönlü: Ödemelerden kaçınan şirketleri engellemek ve aynı zamanda tahsilat oranını artırmak.
BASEL, yeterince etkili bir denetimin eksikliğinin, yükümlülüklerini yerine getirmeyen şirketlere, doğru ödeyenlere karşı haksız bir avantaj sağladığı uyarısında bulunuyor.
Dernek, elektrik ve elektronik ekipmanlar için yeni kurallara duyulan ihtiyacı destekliyor, ancak ilkenin net olması gerektiğinde ısrar ediyor: Herkes, ürünlerinin yarattığı gerçek atığa göre ödeme yapmalı.
Talepler arasında fotovoltaik paneller, invertörler ve bataryalar için daha düşük ürün vergileri de yer alıyor.
İş dünyasına göre maliyetlerin adil dağılımı çok önemli; aksi takdirde yeni enerji altyapısına yatırım yapan şirketler, atık işleme maliyetleriyle orantısız yükler altında ezilebilir.
Çevre ve Su Bakanlığı, Elektrik ve Elektronik Ekipmanlara İlişkin Devlet Ürün Vergileri Yönetmeliği'ndeki son değişiklikleri 17 Ağustos 2026 tarihinde yayımladı.
Bu adım, yönetmeliğin kamuya açık tartışma süreci için belirlenen son tarihten yaklaşık üç ay sonra atılabildi.
BASEL'e göre bataryalar yönetmeliğin son versiyonundan çıkarıldı ve konu, belirli bir süre taahhüt edilmeksizin gelecekteki bir değişikliğe bırakıldı.
Bu durum sektörde yeni bir memnuniyetsizliğe yol açıyor; çünkü yatırımlar yüksek bir hızla ilerlerken, kurallar belirsizliğini koruyor.
BASEL, devletin kararları sürekli ertelemek yerine sektöre öngörülebilirlik sağlaması gerektiğinde ısrar ediyor.
Dr. Müh. Dimitar Belev sözlerini şöyle tamamladı: "İş dünyasının önerilerini belirsiz bir süre için rafa kaldırmak yeterli değil. Bulgaristan'ın çevresel hedeflerin yerine getirilmesini sağlayacak öngörülebilir ve adil ürün vergilerine ihtiyacı var; iş dünyası ve tüketiciler için gizli bir yüke değil."
Böylece tartışma artık sadece bir eko vergisinin büyüklüğüyle ilgili olmaktan çıktı. Pratikte bu durum, iki yıl içinde neredeyse yok hükmündeyken Bulgaristan enerjisinin en hızlı büyüyen sektörlerinden birine dönüşen bir sektörün kurallarının, onu teşvik mi edeceği yoksa maliyetlerini mi artıracağına dair bir sınav haline geldi.
