Yoanna Vodenova, Yanitsa Hristova
Kasım 2026'da BTA'nın LIK dergisinin kapağı
BTA'nın LIK dergisi Kasım sayısı, Bulgar Haber Ajansı'nın (BTA) LIK dergisinin ilk Bulgar gazetesi Bulgarski Orel (Bulgar Kartalı) yayımlanışının 180. yıl dönümüne ve Bulgaristan'da basılı medyanın gelişimine ayrıldı.
Sayı 2026'da kutlanan Bulgar yayıncılık tarihindeki iki önemli yıl dönümünü de öne çıkarıyor: Modern Bulgarca unsurları içeren ilk basılı Bulgar kitabı sayılan Piskopos Filip Stanislavov'un Abagar'ının yayımlanışının 375. yılı ve Modern Bulgarca ilk basılı kitap olan Aziz Sofroniy Vratsa'nın Kyriakodromion, sirech Nedelnik'inin yayımlanışının 220. yılı.
Edebiyat, sanat ve kültür dergisi LIK'in yeni sayısı, 9 Kasım Pazartesi günü saat 16.00'da BTA'nın Maxim Salonu'nda tanıtılacak. Etkinlik, Bulgaristan'daki ve yurt dışındaki BTA ulusal basın kulüplerinin katılımıyla görüntülü bağlantıyla gerçekleştirilecek.
Giriş yazısında LIK Yazı İşleri Müdürü Doç. Dr. Georgi Lozanov, gazetelerin daha önce bilinmeyen bir yakınlık ve hacimle bilgi sunarak olayları etkileme yeteneğine sahip ilk kitle iletişim araçları olduğunu hatırlatıyor.
Lozanov, gazeteciliğin şimdiki zamanı yazdığını, olayları gelişirken anlatıp böylece gelişimin bir parçası haline geldiğini savunuyor.
Bulgarski Orel'in yayıncısı Ivan Bogorov'un, Bulgarların çevresindeki halkların artık kendi anlık durumlarının ötesine baktığını, dünyada neler olduğunu öğrendiğini ve ne yapmaları gerektiğini düşündüğünü gözlemlediğini aktarıyor.
Lozanov'a göre Bogorov, gazetelerin Bulgarların ufuklarını genişletebileceğini ve onları harekete geçmeye teşvik edebileceğini anlamıştı. Bilgiye erişimin bireysel görüşlerin oluşmasını sağladığını, bunun da kamuoyunun temelini oluşturduğunu savunuyor.
Bulgar Süreli Yayıncılığının Başlangıçları
Bulgar gazeteciliği uzmanı tarihçi Prof. Zdravka Konstantinova, sayıdaki katkısında Konstantin Fotinov ve Dr. Ivan Bogorov'un vatansever özlemlerini inceliyor.
Bulgar süreli yayıncılığının, Bulgar Ulusal Uyanışı ile bağlantılı modernleşmenin ilk dalgası sırasında ortaya çıktığını açıklıyor. Gutenberg'in buluşundan kısa süre sonra ilk Bulgar basılı kitapları ortaya çıkmıştı; bunlar ülkenin daha eski edebi ve gazetecilik gelenekleri üzerine kuruluydu.
Konstantinova, Konstantin Fotinov'u, 1842'de Smyrna'da, günümüzde İzmir'de, Batı Türkiye'de yayımlanan ve 1844-1846 arasında çıkan Lyuboslovie dergisinin kurucusu olarak tanımlıyor.
Fotinov, derginin deneme sayısıyla Bulgar topraklarında dolaştı, dağıttı, coğrafi bir çalışma için malzeme topladı, okurların ilgi alanlarını inceledi ve maddi destekçiler aradı.
Lyuboslovie'den 1844-1846 arasında 24 sayı daha çıktı. Her biri büyük, 16 sayfalık formatta basıldı, baskı sayısı 400 ile 579 arasında değişti ve çeşitli konuları kapsadı.
Konstantinova ayrıca, kimya öğrenimi gördüğü Leipzig'de Ivan Bogorov tarafından kurulan ilk Bulgar gazetesinin kuruluşunu anlatıyor.
Bulgarski Orel, 1846-1847 arasında Leipzig'de yayımlandı. Gazete dört küçük formatlı sayfadan oluşuyordu ve baskı sayısı 500 adetti. Bogorov'u tek başına yazıp editörlüğünü yaptı, maddi destek Bükreş'teki Bulgar tüccarlarından geldi.
Kurtuluştan İkinci Dünya Savaşı'na Bulgar Basını
Prof. Mihail Nedelchev, 1878'den İkinci Dünya Savaşı'nın başlangıcına kadar Bulgar basınının gelişimini inceliyor.
Edebi tarihçi bakış açısıyla, tarihi edebi süreli yayınların hem unutulmuş yazar ve eserlerin hem de Bulgar edebiyat tarihine yerleşmiş yazarların metinlerinin kaynağı olarak özel değerini anlatıyor.
Böyle yayınların kalıcı edebi başarıları geleneksel veya daha az başarılı şiirlerle yan yana sunduğunu belirtiyor. Eski gazetelerin ve dergilerin sararmış sayfaları arasında gelecek kuşaklara hitap eden güçlü edebi mesajların keşfinin önemini vurguluyor.
Nedelchev çalışmasını birkaç tarihsel döneme ayırıyor ve yayınları ile gelişim koşullarını inceliyor.
Bunlar Bulgaristan'ın Kurtuluşu ile Birleşmesi arasındaki yıllar, modern Bulgar devletinin kuruluşu, 1912'ye kadar yüzyılın başı, 1912-1919 savaşları ve 1920-1944 arası savaşlar arası dönem.
Özgür Bulgar basınının sonuna dair incelemeyle bitiriyor; 9 Eylül 1944'teki komünist yanlısı darbenin basın özgürlüğünü bir anda yok etmediğini not ediyor.
Gazetecilik Standartları, Sansür ve Basımın Geleceği
LIK ile yapılan bir söyleşide tarihçi, gazeteci, araştırmacı ve üniversite öğretim görevlisi Baş Doç. Dr. Todor Panayotov, gazetecilik standartlarını ve habercilikte gerçeğin önemini tartışıyor.
Panayotov, gazetecilikte gerçeğin yalnızca bakış açısı meselesi olarak görülmemesi gerektiğini ve mesleki standartların göz ardı edilmesinin kabul edilemez olduğunu savunuyor. Medya tarihinin belirli çıkarlara hizmet etmek üzere üretilmiş kötü gazetecilik ve habercilik örnekleriyle dolu olduğunu kabul ediyor.
Kendini sansürün gazetecilik çalışmasına engel teşkil ettiğini belirtiyor, ancak yetenekli profesyonellerin genellikle okurlarına önemli bilgileri iletmenin yollarını bulduğunu kaydediyor.
Söyleşi, 19. yüzyıl sonu ve 20. yüzyıl başında gazetecilerin kamusal rolünü ele alıyor ve 1879 Tarnovo Anayasası'nda güvence altına alınan basın özgürlüğü ilkesinin ne ölçüde uygulandığını inceliyor.
Panayotov ayrıca Bulgaristan'ın yönetim biçimi geliştikçe basının işlevlerinin nasıl değiştiğini ve basılı yayınların kapanması ile medya içeriğinin tamamen çevrimiçine göçmesinin risklerini tartışıyor.
Dört Bulgar Gazetesinin Yıl Dönümleri
Kasım sayısı bu yıl yıl dönümlerini kutlayan 24 Chasa, Trud, Starshel ve Literaturen Vestnik gazetelerini de işaret ediyor.
24 Chasa'nın ilk sayısı 18 Nisan 1991'de çıktı ve Bulgar basınındaki yerleşik uygulamalara değişiklik getirdi.
Yayıncı Venelina Gocheva, gazetenin tanımlayıcı başarısı olarak çağdaş gelişmelere ayak uydurabilmesini ve geleceğe dair daha olumlu bir vizyon sunma çabasını gösteriyor.
Trud, 1 Mart 2026'da 90. yılını kutladı. Yazı İşleri Müdürü Petyo Blaskov, yayını sadece bir gazete olmaktan öte görüyor ve onuncu on yıla girerken en önemli şeyin varlığını sürdürmesini sağlamak olduğunu söylüyor.
Mizah gazetesi Starshel, 15 Şubat'ta 80. yılını kutladı.
Yazı İşleri Müdürü Mihail Veshim, BTA'ya gazetenin beş kıtada okunduğunu ve yurt dışındaki birçok Bulgarın anavatanlarındaki gelişmeleri bu sayfalardan öğrendiğini söyledi.
Literaturen Vestnik, ilk sayısının üzerinden 35 yıl geçmesiyle 11 Şubat'ta yıl dönümünü kutladı.
Yazı İşleri Müdürü Prof. Amelia Licheva, gazetenin ayakta kalmasını önemli bir başarı olarak tanımlıyor ve 1990'larda başlatılan pek çok yayının uzun süredir yayından kalktığını hatırlatıyor.
Aziz Sofroniy Vratsa ve Bulgar Kitap Yayıncılığının Kökenleri
Edebi tarihçi Prof. Albert Benbasat, Aziz Sofroniy Vratsa'yı Bulgar kitap yayıncılığının kurucusu olarak ele alan bir makale sunuyor.
Benbasat'a göre 1806, Ulusal Uyanış döneminde Bulgar toplumunun gelişiminde bir dönüm noktası.
O yılın Aralık ayında, Aziz Sofroniy Vratsa tarafından derlenen dini öğretiler derlemesi Kyriakodromion, sirech Nedelnik pouchenie, günümüzde Romanya'da bulunan Rimnik'te basıldı.
Modern Bulgarca ilk kitap olarak tanımlıyor ve çıkışını Bulgar kitap yayıncılığının modern bir iletişim biçimi olarak başlangıcı olarak görüyor.
Yayın, Bulgar toplumunda yaklaşık üç buçuk yüzyıl sonra Avrupa'nın başka yerlerinde iletişimi dönüştürmeye başlamış olan baskı teknolojisinin devriminin gelişini işaret ettiğini savunuyor.
Benbasat ayrıca 1651'de Roma'da Filip Stanislavov tarafından yayımlanan Abagar'ı da hatırlatıyor.
Esere, sayfaların bir yüzünde iki sütunda basılmış metniyle olağandışı tasarımıyla öne çıkan resimli bir dua kitabı olarak bakıyor. Metin, bölümlerin kesilip tılsım olarak taşınmasına olanak verecek şekilde düzenlenmişti.
Basın Tarihi BTA Arşivleri Üzerinden
Bulgaristan'ın basılı medyasının başlangıcı ve gelişimi, Bulgar Haber Ajansı arşivlerinden raporların yer aldığı tematik bir kronolojiyle de sunuluyor.
En eski madde 1899'dan ve 9 Ocak tarihli Konstantinopolis'ten bir raporu içeriyor.
Rapora göre Malumat, Servet ve diğer gazetelerin sahibi Tahir Bey, Novini (Haberler) adlı Bulgar haftalık gazetesi yayımlamaya başlayacağını duyurdu.
LIK'in Kasım sayısı, BTA'nın Bulgar Medya ve Dünya Çapındaki Topluluklar Dairesi editörü Yoana Krasteva'nın Connected through Words sergisi hakkındaki makalesiyle sona eriyor.
Sergi, 19-20 Ekim'de Macaristan'ın Budapeşte ve Esztergom kentlerinde düzenlenen 21. Dünya Bulgar Medya Buluşması'nın resmi açılışında sunuldu.
Sergide bir giriş paneli ve dünyada Bulgar medya kuruluşlarının ve yayınlarının çalışmalarını tanıtan 31 panel olmak üzere 32 panel yer alıyor.
LIK, Ocak 2024'ten bu yana ücretsiz erişime açık. Derginin 2022'de yeniden başlatılmasından bu yana yayımlanan tüm sayılar BTA'nın web sitesinden elektronik formatta indirilebiliyor.
