Bulgaristanlılar mevsimlik iş için en çok tercih edilen destinasyonlardan biri olarak ABD'yi seçmeye devam ediyor. Vize, uçak bileti ve konaklama için ilk yatırım 3000 avroyu aşsa da, okyanus ötesinde geçen üç-dört ay genellikle Bulgaristan Karadeniz kıyısında geçen bir sezondan çok daha yüksek gelir getiriyor. Ancak neredeyse her zaman bir şart var: bolca fazla mesai.
İlginç olan, Bulgaristan ile ABD arasındaki binlerce kilometreye rağmen, her iki yerdeki mevsimlik işin ortak bir özelliği var. Gerçek kazanç maaştan gelmiyor.
Öğrenci Ekaterina Toşkova, "Amerika'da işin mantığı, daha çok parayı bahşişlerden toplamaktır," diye anlatıyor. New Jersey eyaletinde kasiyer olarak üç ay geçiren Toşkova, 2025 yaz sezonu için işverenin maaşları ödediği mobil uygulamaya göre, vergi öncesi yaklaşık 14 bin dolar (yaklaşık 12 bin avro) kazandı. Vergiler kesildikten sonra geriye yaklaşık 9000 dolar kalıyor.
Ancak bu miktara, yola çıkmadan önce 3000 avroyu aşan vize, uçak bileti, ulaşım ve ilk konaklama masrafları dahil değil.
Bulgaristan'ın aksine, ABD'de bahşişler de vergiye tabi. Restoranlarda müşteriler genellikle hesabın yüzde 18 ila 20'sini bahşiş olarak bırakırken, birçok ticari işletmede kartla ödemede terminaller otomatik olarak yüzde 10, yüzde 15 veya daha fazlasını öneriyor. Bu nedenle gerçek gelir daha yüksek, ancak vergi yükü de artıyor.
Bulgaristan Karadeniz kıyısında durum farklı. Bahşişler zorunlu değil ve çoğu durumda resmi muhasebenin dışında kalıyor. Bu sayede mevsimlik işçiler genellikle asgari ücret üzerinden sigortalı oluyor, ancak gerçekte çok daha fazlasını cebine koyuyor.
Yirmi yıldır garsonluk yapan Dimitır Stoilov, "Mevsimlik işin ücreti her zaman iyiydi, en azından benim için. Deniz kenarında garsonluk, memleketim Sredets'teki işten çok daha iyi kazandırıyor. Yıllarca sezon parasıyla yılın geri kalanında geçindim. Sonra iş bulma kurumundan üç ay tazminat alıyordum ve mayıs ayına kadar bir asgari ücret bana yetiyordu," diyor.
Bunca yıl boyunca sabit maaşı neredeyse hiç değişmedi. Geçen yıl yaz sezonu başında sektör için asgari sigorta geliri olan 1077 leva (yaklaşık 550 avro) üzerinden sigortalandı. Temel fark, deneyimle birlikte artan ciro yüzdesinden kaynaklanıyor. Eskiden sezon sonunda yaklaşık 5000 avro biriktirip kışın çalışmazken, bugün enflasyon bu rahatlığı artık mümkün kılmıyor.
İş günlük rutini de neredeyse hiç değişmedi: günde en az 10 saat, sezonun zirvesinde izin günü yok, ancak konaklama ve üç öğün yemek sağlanıyor.
Amerika'da bu tür koşullar garanti edilmiyor.
ABD'de kaldığı süre boyunca Ekaterina, 19 kişiyle birlikte bir evde yaşadı ve haftalık 150 dolar kira ödedi. İşveren, sözleşme haftalık en az 40 çalışma saati olmasına rağmen, vardiya sırasında yemek sağlamadı. Saatlik ücret 14,5 dolardı, ancak sezonu karlı kılan şey fazla mesaiydi.
"4 Temmuz civarında haftada 65 saat çalışıyordum. 40. saatten sonra saatlik ücretim bahşişler hariç 20,5 dolara çıkıyordu," diye anlatıyor.
ABD vergi sistemi de sürprizler barındırıyor. Sezon boyunca işveren vergi kesintisi yapıyor, ancak nihai hesap ancak gelecek yılın şubat-nisan ayları arasında vergi beyannamesi verildiğinde ortaya çıkıyor. O zaman kişi, eyalet vergisi veya sağlık sigortası nedeniyle ek ödeme yapmak zorunda kalabilir, ancak fazla ödenen tutarları geri alanlar da var.
Bazı eyaletler eyalet gelir vergisi bile almıyor. Bunların arasında Alaska da var.
Petiya Kardamova, "Petrol şirketleri eyalet vergilerinin büyük bir kısmını ödüyor çünkü orada devasa doğal kaynaklar var. Ancak Alaska'da hayat hiç kolay değil; hava soğuk, karanlık ve kelimenin tam anlamıyla hayatta kalmak için savaşıyorsun," diyor.
Henüz 25 yaşında olan Kardamova, hem Bulgaristan Karadeniz kıyısında hem de ABD'de birkaç sezon barmenlik yaptı. 2025 yazında, yaklaşık 150 yıllık geçmişe sahip, bir kruvaziyer taşımacısı olarak başlayıp bugün milyarlarca dolarlık uluslararası bir turizm şirketinin parçası olan Alaska'nın en büyük tur operatörlerinden birinde çalıştı.
"Yaz için Doğu Avrupalıları işe aldıklarını ve emeğimizin Amerikalılarınkinden daha ucuza geldiğini çok iyi biliyorlar. Ancak bizim için bu para yine de çok iyi çünkü Bulgaristan'da bunu kazanmak zor," diyor Petiya Kardamova.
Sezon sonunda eve 34 bin doların (neredeyse 30 bin avro) üzerinde parayla döndü. Ancak bunun bedeli ağır oldu: her hafta onlarca saat fazla mesai.
"İki hafta boyunca yaklaşık 160 saat çalıştım. Yarısı standart ücretten, geri kalanı yüzde 50 artışla ödendi. Buna rağmen en karlı akşam vardiyaları bana verilmedi. Onlar bir önceki yaz orada çalışmış olan iş arkadaşıma verildi."
Ancak Amerikan restoran sektöründe kariyer sadece kıdeme bağlı değil. Bazı pozisyonlar için nitelik de gerekiyor.
Petiya, masaları toplayan yardımcı garson olarak başladı. Üç hafta sonra Bulgaristan'da barmenlik deneyimi olduğunu söyledi ve işveren ona bara geçme şansı verdi. Ancak bu pozisyon için önce zorunlu bir çevrimiçi kurs alması, bir testi geçmesi ve sertifika için yaklaşık 50 dolar ödemesi gerekti.
Bu, Bulgaristan'dan önemli farklardan biri.
"Sinemorets'te birkaç sezon barda çalıştım ve maaş neredeyse hiç değişmedi. Tek istisna, herkesin bizim denizimizde tatil yaptığı Covid yazıydı. Sonra her şey eski haline döndü: fazla mesai ödenmiyordu ve gelir esas olarak ciroya ve bahşişlere bağlıydı."
Ancak ülkemizdeki koşulların avantajları da var: işveren konaklama, iki öğün yemek ve işyerine yürüme mesafesinde bir ev sağlıyor.
Alaska'da yemek de sağlanıyor, ancak yurt haftalık 110 dolara mal oluyor ve yaklaşık yarım saat uzaklıkta. Şirket saatte bir otobüs sağlıyor ve kişi kaçırırsa geriye tek bir seçenek kalıyor.
"Sabah 5.30'da otobüse yetişmek için kalkıyordum. İki-üç kez birkaç dakikayla kaçırdım ve o zaman otostopa güvendim. Neyse ki her zaman birileri duruyordu."
Sezon sonunda seyahat zamanı da geliyor. Ekaterina, "New Jersey'den birkaç kez New York, Pensilvanya ve Washington'a gittim. Tren tek yön yaklaşık 20 dolardı. Florida'ya uçakla gittim; biletler pahalı değildi ama oteller ve taksiler oldukça fazla tuttu," diye anlatıyor.
ABD Ulaştırma İstatistikleri Bürosu verilerine göre, ABD iç hat uçak bileti ortalama fiyatı ek bagaj hariç yaklaşık 388 dolar. Bu, Bulgaristan'dan gelen hemen hemen tüm mevsimlik işçilerin en az iki kez yaptığı bir harcama.
Sonuç olarak, Amerika'da mevsimlik iş tek başına her zaman daha yüksek kazanç getirmiyor. Gerçek fark, fazla mesai, nitelik veya daha fazla bahşişe izin veren bir pozisyon olduğunda ortaya çıkıyor. Bulgaristan Karadeniz kıyısında formül daha farklı kalıyor: temel gelir, işletmenin cirosuna ve müşterilerin cömertliğine bağlı olmaya devam ediyor.
Dimitır, "Bugün restoran eğitimi ülkemizde ücreti neredeyse hiç etkilemiyor. Bana sadece bir kez faydası oldu: Slıncev Bryag'taki bir otele iş başvurusu yaptığımda. Orada diploma istediler, aksi takdirde beni yardımcı garson olarak işe alacaklardı ve bu daha düşük ücret anlamına geliyordu," diye özetliyor.
