Yapay zekânın kullanılması üretkenliği artırabilir ve demografik baskıları hafifletebilir.
Enerji fiyatlarının yükselmesi, belirsizliğin artması ve ticaret ortaklarında ekonomik genişlemenin zayıflaması ortamında, Dünya Bankası'nın bu hafta yayımlanan Avrupa ve Orta Asya Ekonomik Güncellemesi: Yapay Zekâyı İşe Sokmak: İşler, Firmalar ve Üretkenlik raporuna göre Avrupa ve Orta Asya'da büyüme 2025'teki 2,6 yüzde seviyesinden 2026'da 2,2 yüzdeye yavaşlayacak.
Yavaşlama geniş tabanlı ve bölgedeki çoğu ülkede zayıflık yansıtıyor. Bölge üretiminin yaklaşık yüzde 40'ını oluşturan Rusya hariç tutulduğunda büyümenin 2025'teki 3,7 yüzde seviyesinden 2026'da 3,0 yüzdeye ılımlılaşması bekleniyor. Küresel emtia piyasasındaki aksamaların etkisi başlangıçta beklenenin daha sınırlı kaldı.
"Bölgedeki gelişmekte olan ekonomiler, enerji yoğunluğunun azalması, hükümet politikalarının artırılması ve güçlü iç talep sayesinde dayanıklılık göstermeye devam ediyor," dedi Dünya Bankası Avrupa ve Orta Asya Başkan Yardımcısı Antonella Bassani. "Üretkenliği artırmak ve daralan çalışma çağındaki nüfusu telafi etmeye yardımcı olmak için ülkeler, temel eğitim ve yönetimsel becerileri güçlendirerek yapay zekânın potansiyelinden yararlanabilir ve bu yıkıcı değişime iş gücü piyasası ile sosyal koruma kurumlarını hazırlayabilir."
Olumlu iş gücü piyasası koşulları, reel ücretlerde artış, havale gelirleri, turist gelişleri ve kamu yatırımları ekonomik büyümeyi desteklemeye yardımcı oldu. Geçici hükümet destek önlemleri enerji maliyetlerinin hane halkları ve firmalar üzerindeki etkisini kısmen sınırladı, ancak bazı ülkelerde mali baskılara ekledi.
Orta Asya en hızlı büyüyen alt bölge olmaya devam ediyor ve 2026'da yüzde 5,8 genişlemesi tahmin ediliyor; Kırgızistan'da büyüme yüzde 9,6 ve Özbekistan'da yüzde 7,9 olarak öngörülüyor. Batı Balkanlar'da büyümenin 2025'teki 2,6 yüzde seviyesinden 2026'da 3,1 yüzdeye güçlenmesi bekleniyor, Orta Avrupa'da ise Polonya 3,6 yüzde ile öne çıkıyor. Ukrayna'da kritik altyapıya yönelik artan zarar ve ihracat aksamaları nedeniyle büyümenin 1,2 yüzdeye yavaşlaması bekleniyor.
Enerji fiyatlarının yükselmesi enflasyonu yüksek tutarken, Avrupa Birliği'nde durgun büyüme ve diğer ülkelerden gelen artan rekabet ihracat ve sanayi faaliyetini, özellikle bölgenin otomotiv tedarik zincirlerinde, olumsuz etkiliyor.
Ticarette daha fazla aksamalar ve Ukrayna'daki çatışmaların sürmesi, enerji, ulaşım ve gübre maliyetlerindeki ek artışlar, küresel finansman koşullarının sıkılaşması, kilit ticaret ortaklarında daha zayıf büyüme ve aşırı hava olayları başlıca aşağı yönlü riskler olarak öne çıkıyor.
Yapay zekâ konusundaki özel bölümde rapor, yapay zekânın bölgenin şu anki emilim kapasitesinden daha hızlı geldiğini tespit ediyor. Her beş işçiden biri, ağırlıklı olarak iyi eğitimli ve genç olanlar, yapay zekâdan anlamlı şekilde etkilenen işlerde çalışıyor. Firmaların onda birinden azı yapay zekâyı kullanıyor ve çoğunlukla temel görevler için.
Bölgenin yapay zekâ için neredeyse evrensel mobil kapsama, elverişli enerji maliyetleri ve güçlü teknik yetenek dahil birçok ön koşulu bulunuyor. Ancak raporda benimsemenin, temel eğitim ve yönetimsel becerilerin eksikliği, entegre ve birbirleriyle uyumlu veri ve hesaplama kapasitesinin yetersizliği nedeniyle engellendiği belirtiliyor.
"Özel sektör benimsemenin, uyumun ve yeniliğin başlıca motoru olmak zorunda olsa da, iş gücünü yapay zekâya hazırlamak politika yapıcılara iş sorununu ele alma ve büyüme üretme konusunda gerçek bir şans veriyor," diye kaydetti Dünya Bankası Avrupa ve Orta Asya Baş Ekonomisti Ivailo Izvorski. "Önümüzdeki on yılda muhtemel en büyük risk, bölgede yapay zekânın çok fazla benimsenmesi değil, çok az benimsenmesi ve uyum sağlanması olacak."
Mevcut sektörleri daha verimli hale getirmenin ötesinde, yapay zekâ yeni ürün, hizmet, meslek ve sektörlerin önünü açabilir. Bunun gerçekleşmesi için iki kilit unsur iyileştirilmiş beceriler ve çok daha büyük özel sermaye girişleridir. Hükümetler, uygun fiyatlı hesaplama erişimini genişleterek bu girişleri katalize etmeye yardımcı olabilir; böylece talep varsa hesaplama kapasitesi ihracatı için fırsatlar yaratılır.
