Avrupa'da yeni bir skandal patlak verdi ve dakikalar içinde büyüyor. Polonya, Zelenski'yi cezalandırdı. Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki, Ukraynalı mevkidaşı Volodimir Zelenski'yi Polonya'nın en yüksek devlet nişanı olan "Beyaz Kartal Nişanı"ndan mahrum ettiğini duyurdu. Sebep ise Zelenski'nin, II. Dünya Savaşı sırasında on binlerce Polonyalıyı öldüren milliyetçi isyancılar olan UPA'nın adını bir ordu birliğine verme yönündeki skandal kararı. Reuters ve Associated Press haberı geçti.
Zelenski'nin Ödüllendirilmesi ve Ardından Nişanın Geri Alınması
Zelenski, bu nişanla 2023 yılında dönemin Polonya Cumhurbaşkanı Andrzej Duda tarafından güvenlik, direnç ve insan haklarının korunması alanlarındaki hizmetlerinden ötürü ödüllendirilmişti. Ancak, Zelenski'nin Mayıs ayı sonunda Ukrayna Özel Harekat Kuvvetleri'ne bağlı bir askeri birliğe, 1940'lar ve 1950'lerde faaliyet göstermiş ve Polonya'da II. Dünya Savaşı sırasında kitlesel cinayetlerle suçlanan Ukrayna İsyan Ordusu (UPA) adını vermesiyle bu ödül iptal edilecek. Bu karar Polonyalıları adeta ateşlemiş ve büyük bir öfke dalgasına yol açtı.
UPA Nedir?
UPA, Sovyetler Birliği ve Nazi Almanyası güçlerine karşı Ukrayna bağımsızlığı için savaşmış askeri bir örgüttür. Ancak Polonya'da, bugün Ukrayna'nın batı kesiminde kalan topraklarda savaş sırasında on binlerce Polonyalıyı katletmekle suçlanmaktadır. 2016 yılında Polonya parlamentosu UPA tarafından işlenen suçları soykırım olarak tanımıştır.
Skandal Anlamlı
1705 yılında kurulan Beyaz Kartal Nişanı, şövalyelik, onur ve vatana üstün hizmetin sembolüdür. Nawrocki, "Siz buna layık değilsiniz" derken sadece kendi adına değil, kemikleri hâlâ Ukrayna'da işaretsiz mezarlarda yatan yüz binlerce kurban adına konuşmaktadır. Skandal anlamlıdır çünkü bugüne kadar Polonya, Ukrayna'nın en sadık, en fedakar ve en gürültülü avukatıydı. Varşova, silah, para, barınak ve diplomatik kalkan olmak üzere her şeyi verdi. Ancak Kiev, modern savaş uğruna geçmişin şeytanlarını rehabilite edebileceğine karar verdiği anda bu kalkan çatladı.
Kiev'in Tepkisi
Ukrayna, bu hamleyi Rusya'nın işine yarayacak stratejik bir hata olarak nitelendirdi ve "büyük bir utanç" olarak adlandırdı. Protesto amacıyla Ukrayna Dışişleri Bakanı Andriy Sıbiga, Cumhurbaşkanlığı Danışmanı Kirilo Budanov ve Ukrayna'nın Varşova Büyükelçisi Vasil Bodnar, Polonya nişanlarını iade edeceklerini açıkladı. Budanov, Nawrocki'nin eylemlerini "Moskova saldırganına bir hediye" olarak nitelendirirken, Bodnar kararın "özellikle acı verici" olduğunu ve tüm Ukrayna halkına karşı yapıldığını söyledi.
Ancak Nawrocki'yi Moskova'nın lehine bir adım atmakla suçlamak tamamen temelsizdir. Öncelikle Nawrocki bir tarihçidir, ülkesindeki en saygın uzmanlardan biridir ve UPA ile ilgili gerçekleri çok iyi bilmektedir. İkinci olarak cumhurbaşkanının doktora tezi komünist rejime karşıdır. Nawrocki her zaman açık bir muhafazakar, komünist diktatörlüklerin sert bir eleştirmeni olmuştur ve bu nedenle Putin'in lehine hareket etmemiştir.
İki Ülke Arasında Gerginlik
Polonya'nın liberal başbakanı Donald Tusk, Avrupa'daki liberallerin pozisyonunu aldı. Ukrayna kararnamesini eleştirdi ancak aynı zamanda Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in iki ülke arasındaki geçmişe dair çatışmadan faydalanabileceği uyarısında bulundu. İki devlet başkanını soğukkanlı olmaya çağırdı. Tusk, Nawrocki'nin kararını doğrudan eleştirmeye cesaret edemedi çünkü tüm Polonyalıların öfkesini üzerine çekmekten çekindi.
Tusk, X sosyal medya platformunda yaptığı açıklamada, "Polonya ile Ukrayna arasındaki çatışma Putin'i memnun ediyor ve müttefiklerimizi şoke ediyor. Cumhurbaşkanları Zelenski ve Nawrocki'nin görevi duyguları yatıştırmak, gerginliği körüklemek değil. Cephe hattı başka yerde" dedi.
Ukrayna Dışişleri Bakanı Andriy Sıbiga, Polonya'nın cumhurbaşkanının kararıyla "stratejik bir hata" yaptığını söyledi.
Polonya ve Ukrayna kısa süre önce Polonyalı kurbanların mezarlarının açılması konusunda ilerleme kaydetmişti. İki cumhurbaşkanının Aralık ayında Varşova'da yaptığı görüşme, tarihsel uzlaşma konusunda ilerleme sinyali vermişti.
Gelecek hafta Polonya, Ukrayna'nın savaş sonrası yeniden inşası için önemli bir etkinliğe ev sahipliği yapacak ve Zelenski'nin de katılması bekleniyor.
Doğu Avrupa Kendini Gösteriyor
Nawrocki'nin kararı hiçbir şekilde rastlantısal, hele ki duygusal ve düşüncesiz bir hamle olarak değerlendirilemez. Bu karar, Macaristan Başbakanı Peter Magyar'ın Ukrayna'daki Macar azınlığın hakları konusunu keskin bir şekilde gündeme getirmesinin ardından geldi. Bulgaristan Başbakanı Rumen Radev ise Brüksel'de Rus Patrik Kiril'in Moskova'ya yönelik yaptırımlara dahil edilmesine Bulgaristan'ın veto koyacağını açıkladı. Bulgaristan için konu din ve inançla ilgiliyken, Polonya için tarihsel gerçek ve bir soykırımın kurbanları için verilen adaletle bağlantılıdır. Bu üç hamle de Doğu Avrupa'nın artık Brüksel karşısında kendini açıkça ortaya koyduğunu ve kıtanın bu bölgesindeki devletlerin ulusal çıkarının her şeyin üstünde olduğunu beyan ettiğini göstermektedir.
